Tanzimat Dönemi’nde kâğıt para niteliğindeki “kaime”nin çıkarılmasındaki temel ihtiyaç neydi?
- A) Halkın bütün vergi yükünü sıfırlamak
- B) Kapitülasyonları derhâl kaldırmak
- C) Sultanı seçimle göreve getirmek
- D) Devletin artan mali kaynak gereksinimini karşılamak
- E) Köylülerin askerlikten muafiyetini ilan etmek
Doğru cevap: D
Çözüm: İlk kaimeler 1840’ta devletin finansman ihtiyacına cevap arayışı içinde çıkarıldı. Parasal düzenlemeler mali reformların önemli bir parçasını oluşturdu.
1908’de ilan edilen II. Meşrutiyet’ten sonra Avusturya-Macaristan’ın ilhak ettiği bölge hangisidir?
- A) Trablusgarp
- B) Doğu Trakya
- C) Bosna-Hersek
- D) Kars
- E) Kıbrıs
Doğru cevap: C
Çözüm: Avusturya-Macaristan 1908’de Bosna-Hersek’i resmen ilhak etti. Bölge 1878’den itibaren zaten bu devletin yönetimindeydi; ilhak ayrı bir aşamadır.
Genç Osmanlılar ile İttihat ve Terakki çevrelerinin ortak vurgularından biri nedir?
- A) Saltanatın 1922’de kaldırıldığının ilan edilmesi
- B) Cumhuriyet Halk Fırkasının kurulması
- C) Lozan görüşmelerinin yönetilmesi
- D) Anayasal yönetimin ve meclisin önemsenmesi
- E) Millî Mücadele’de düzenli ordunun oluşturulması
Doğru cevap: D
Çözüm: Bu iki çevre farklı tarihlerde ve farklı koşullarda anayasal yönetim ve temsil fikrini öne çıkardı. Birincisi I. Meşrutiyet, ikincisi II. Meşrutiyet ile yakından ilişkilidir.
Osmanlı Devleti’nin Süveyş Kanalı’na yönelik askerî harekâtının temel stratejik hedefi neydi?
- A) İngiltere’nin Mısır ve Hindistan yolu üzerindeki ulaşımını tehdit etmek
- B) Rusya’ya Karadeniz üzerinden tahıl göndermek
- C) İtalya’ya Boğazlardan geçiş hakkı vermek
- D) Fransa’yı Balkanlardan çıkarmak
- E) Çanakkale’de deniz savaşını sona erdirmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Kanal Harekâtı Süveyş ulaşımını keserek İngiltere’nin sömürge bağlantılarını zayıflatmayı hedefledi. Bu cephe Kafkas ve Çanakkale cephelerinden farklıdır.
1840’ta çıkarılan Cerîde-i Havâdis ile 1831’de yayımlanmaya başlayan Takvîm-i Vekâyi arasındaki temel fark nedir?
- A) Cerîde-i Havâdis 1908 sonrası kurulmuştur.
- B) Takvîm-i Vekâyi yalnız yabancı dilde basılmıştır.
- C) İki yayın da yalnız askerî talimnamedir.
- D) Takvîm-i Vekâyi resmî devlet gazetesidir.
- E) Cerîde-i Havâdis ilk Osmanlı anayasasıdır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Takvîm-i Vekâyi 1831’de devletin resmî gazetesi olarak yayımlanmaya başladı. Cerîde-i Havâdis daha sonra özel girişim niteliğiyle yayın hayatına girdi.
Modernleşme hareketleri bağlamında “ıslahat” sözcüğü en doğru hangi anlamda kullanılır?
- A) Devletin başka ülkeye bağlanması
- B) Bütün yasaların kendiliğinden kaldırılması
- C) Üretimin tümüyle durdurulması
- D) Mevcut kurumları düzeltmeye yönelik yenileştirme
- E) Siyasi bağımsızlıktan vazgeçilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Islahat, bozulduğu düşünülen yapıların düzenlenmesi ve daha işlevsel hâle getirilmesidir. Osmanlı deneyiminde bu çabalar zamanla askerî alanın dışına taşmıştır.
Osmanlı Devleti’nin Trablusgarp Savaşı’ndaki (1911–1912) başlıca rakibi hangi devlettir?
- A) Avusturya-Macaristan
- B) İtalya
- C) Sırbistan
- D) Bulgaristan
- E) Rusya
Doğru cevap: B
Çözüm: İtalya 1911’de Trablusgarp’a saldırdı. Savaş Uşi Antlaşması’yla sona erdi ve Kuzey Afrika’daki Osmanlı egemenliği büyük ölçüde sonlandı.
Osmanlı Devleti’nde modern bankacılık faaliyetlerinin artmasında hangi etken önemlidir?
- A) İç ve dış ticaretin büyümesi ile devlet finansmanı gereksinimi
- B) Tüm kent pazarlarının kapatılması
- C) Tımar düzeninin yeniden zorunlu hâle getirilmesi
- D) Para kullanımının bütünüyle sona ermesi
- E) Uluslararası ticari ilişkilerin tamamen kesilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Ticaret hacminin büyümesi, kredi ve ödeme sistemlerine ihtiyacı artırdı. Devlet borçlanmaları da modern bankacılığın gelişmesinde rol oynadı.
Osmanlı fikir akımlarının farklı çözümler önermesine rağmen paylaştıkları temel sorun nedir?
- A) Anadolu’da cumhuriyet ilanı için tarih belirlenmesi
- B) Yeniçeri Ocağının güçlendirilmesi
- C) Sömürge yönetiminin genişletilmesi
- D) Avrupa’nın tamamına yeni ordu kurulması
- E) İmparatorluğun çözülüşüne karşı siyasî birlik ve devamlılık arayışı
Doğru cevap: E
Çözüm: Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük ve Batıcılık ayrı dayanaklar kullansalar da devletin siyasal ve toplumsal krizlerine çözüm bulma arayışından doğdular.
I. Dünya Savaşı’nın başlamasına doğrudan kıvılcım olan 1914 olayı hangisidir?
- A) Mondros Mütarekesi’nin imzalanması
- B) Kırım Savaşı’nın başlaması
- C) Balkan devletlerinin bağımsızlığını ilan etmesi
- D) Kanun-ı Esasi’nin ilan edilmesi
- E) Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna’da öldürülmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Franz Ferdinand’ın 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da öldürülmesi krizi tetikledi. Savaşın arka planında rekabet, ittifak sistemleri ve silahlanma da bulunuyordu.
II. Meşrutiyet’in ilanından kısa süre sonra bağımsızlığını ilan eden ülke hangisidir?
- A) Bulgaristan
- B) İran
- C) Suriye
- D) Arnavutluk
- E) Mısır
Doğru cevap: A
Çözüm: Bulgaristan 1908’de Osmanlı Devleti’nden bağımsızlığını ilan etti. Arnavutluk’un bağımsızlığını ilan ettiği yıl ise 1912’dir.
Tanzimat Dönemi’nde nizamiye mahkemelerinin ortaya çıkması hangi değişimin göstergesidir?
- A) Yeniçeri Ocağının genişletilmesinin
- B) Kapitülasyonların otomatik olarak sona ermesinin
- C) Yargı teşkilatında yeni ve daha düzenli mahkeme yapılarının kurulmasının
- D) Ayanların bütün yetkileriyle güçlendirilmesinin
- E) Meclis-i Mebusanın tamamen kaldırılmasının
Doğru cevap: C
Çözüm: Nizamiye mahkemeleri, Tanzimat reformlarıyla modern yargılama kurumlarının geliştiğini gösterir. Geleneksel şerî mahkemelerle birlikte ikili hukuk yapısı oluşmuştur.
Osmanlı Devleti’nde modernleşme sürecinin yalnız askerî alanla sınırlı kalmaması hangi sonucu doğurmuştur?
- A) Merkezî yönetimin tamamen ortadan kalkmasını sağlamıştır.
- B) İdare, eğitim ve hukuk kurumlarında da reform arayışını güçlendirmiştir.
- C) Bütün vilayetlerde aynı anda bağımsız devletler kurulmuştur.
- D) İç ticareti kanunla yasaklamıştır.
- E) Avrupa ile tüm diplomatik ilişkileri sona erdirmiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Askerî yenileşmenin başarısı idarî kaynaklara, eğitime ve hukuka bağlıydı. Bu nedenle değişim zamanla bürokrasi, okullar ve toplumsal düzenlemelere yayıldı.
Dış borçların yönetimi ile gümrük gelirleri üzerindeki baskı birlikte düşünüldüğünde hangi çıkarım doğrudur?
- A) Dış borçlanma her zaman bütçe fazlası yaratır.
- B) Maliye politikasında devletin karar alanı daralabilir.
- C) Borçlanma yalnız askerî eğitim reformlarını etkiler.
- D) Gümrük bağımsızlığı borçlardan hiçbir şekilde etkilenmez.
- E) Ticaret antlaşmaları mutlaka bütün kamu borçlarını siler.
Doğru cevap: B
Çözüm: Dış alacaklılara ayrılan gelirler ve ticaret anlaşmaları devletin vergi ve harcama tercihlerini sınırlayabilir. Bu durum mali egemenlik tartışmalarının temelidir.
Birinci Balkan Savaşı’nın (1912–1913) Osmanlı Devleti açısından temel sonucu nedir?
- A) Boğazların uluslararası statüsünün tamamen kalkması
- B) Kırım’ın geri alınması
- C) Balkanlar’da geniş toprak kayıpları yaşanması
- D) Bütün Balkan devletlerinin Osmanlı’ya katılması
- E) Mısır’ın yeniden doğrudan yönetilmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Balkan Savaşı’nda Balkan devletleri Osmanlı’ya karşı birleşti ve Osmanlı büyük toprak kayıpları yaşadı. Edirne’nin geri alınması İkinci Balkan Savaşı sırasında gerçekleşti.
Meşrutiyet yönetiminde “meşveret” düşüncesinin siyasal karşılığı hangi uygulamadır?
- A) Seçimlerin yalnız askerlerce yapılması
- B) Tüm kararların yalnız taşra ayanlarına bırakılması
- C) Devlet yönetiminin yabancı konsoloslara devredilmesi
- D) Vergi düzenlemelerinin tamamen kaldırılması
- E) Kararların temsilî kurumlar ve danışma mekanizmalarıyla ele alınması
Doğru cevap: E
Çözüm: Meşveret istişareyi, meşrutiyet ise hükümdar yetkilerinin anayasa ve temsilî meclisle sınırlandırılmasını anlatır. İkisi danışma ve temsil düşüncesiyle ilişkilidir.
1917’de Rusya’da yaşanan devrimlerin I. Dünya Savaşı bakımından önemli sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Osmanlı’nın İtilaf Devletleri safına geçmesi
- B) Kanun-ı Esasi’nin ilan edilmesi
- C) Balkan Savaşları’nın başlaması
- D) Çanakkale Cephesi’nin ilk kez açılması
- E) Rusya’nın savaştan çekilme sürecine girmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1917 devrimleri sonrasında Sovyet yönetimi savaştan çekilme yoluna gitti; 1918 Brest-Litovsk Antlaşması bu süreci resmileştirdi.
“Kültürde millîlik, çağdaş bilim ve teknikte ilerleme” anlayışı en çok hangi düşünürün yaklaşımıyla ilişkilidir?
- A) Ziya Gökalp
- B) Enver Paşa
- C) Ahmet İzzet Paşa
- D) Kâzım Karabekir
- E) III. Selim
Doğru cevap: A
Çözüm: Ziya Gökalp’in kültür (hars) ile medeniyet ayrımı, millî kimlikle çağdaşlaşmanın birlikte ele alınabileceğini savunur. Bu ayrım fikir akımları içinde sık vurgulanır.
II. Mahmud dönemindeki 1831 nüfus sayımının başlıca idarî amaçlarından biri neydi?
- A) Genel kadın seçmen sayısını hesaplamak
- B) Askerlik ve vergi için erkek nüfusa ilişkin bilgi toplamak
- C) Milletvekili kontenjanlarını belirlemek
- D) Eğitimde yabancı dil kullanımını yasaklamak
- E) Dış borç faizlerini sıfırlamak
Doğru cevap: B
Çözüm: 1831 sayımı modern anlamda herkesin kaydedildiği tam nüfus sayımı değildi. Askerlik ve vergi yükümlülükleri bakımından erkek nüfusu belirlemeye ağırlık verdi.
Osmanlı’nın Avrupa’yı tanıma çabasında sefâretnâmelerin önemi aşağıdakilerden hangisidir?
- A) İlk anayasa hükmünde olmaları
- B) Yalnız savaş ilanı kararı içermeleri
- C) Elçilerin gözlem ve değerlendirmelerini yazılı kaynak hâline getirmeleri
- D) Savaş cephelerinin asker sayılarını belirlemeleri
- E) Sadece iç vergi mükelleflerini göstermeleri
Doğru cevap: C
Çözüm: Sefâretnâmeler elçilerin gittikleri ülkelerin yönetim, bilim ve gündelik hayatına ilişkin gözlemlerini içerir. Böylece reform tartışmalarına bilgi sağlar.