Türkiye'de Dış Ticaret Hızlı Tekrar

Türkiye'de Dış Ticaret – Hızlı Tekrar

1. Kavramlar ve üç işlem

2. Tek tabloda önemli sınav verileri

• **1980:** İhracatta **tarım-hayvancılık %57,4**, **sanayi %36**.
• **2000:** Sanayi ihracat payı **%91,9**.
• **2023:** Sanayi ihracat payı **%92,9**; tarım-hayvancılık **%5,1**.
• **2020 dış ticareti:** İhracat 169.637,7, ithalat 219.516,8 milyon $; açık 49.879,1 milyon $, karşılama **%77,3**.
• **2023 dış ticareti:** İhracat 255.627, ithalat 361.966 milyon $; hacim **617.593**, açık **106.339** milyon $, karşılama **%70,6**.
• **2022 dünya sıralaması:** Türkiye ihracatta **29.**, ithalatta **20.**; dünya payları yaklaşık **%1** ve **%1,4**.

3. İhracat–ithalat ürünlerini ayır

• **İhracat ağırlığı:** Makine-teçhizat, elektrikli cihaz, metal, tekstil, kara taşıtları/parçaları; ayrıca meyve-sebze, maden, deri, işlenmiş gıda. Başlıca pazarlar **Avrupa ve Orta Doğu**.
• **İthalat ağırlığı:** **Petrol ve doğal gaz**; ayrıca elektronik cihaz, makine, taşıt, ilaç ve kimyasal maddeler.
• Enerji tedarikçilerinden kitap örnekleri: **Irak, İran, Azerbaycan, Rusya, Suudi Arabistan, Katar**.
• Diğer ithalat kaynakları: **Avrupa ülkeleri, Çin, Japonya, Güney Kore, ABD**.

4. Ticaret politikası ve serbest bölgeler

• **1980 öncesi:** Korumacı politikalar; tarım/maden ihracatı ağırlığı.
• **1980 sonrası:** Serbest piyasa ve ihracata dayalı sanayileşme; sanayi ihracatının payı arttı.
• **İhracatı güçlendirme:** Vergi destekleri, teşvikler, AR-GE, tanıtım ve markalaşma.
• **Serbest bölgeler:** Türkiye'nin **siyasi sınırları içinde**, özel gümrük/vergi statüsünde; yatırım, döviz girişi, istihdam, üretim ve ihracat rekabeti amaçlanır. **Yalnız kıyı şehirlerinde değiller**.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **Hacim:** Toplam. **Açık:** Negatif fark. **Oran:** Yüzde.
• **İhracatın sektörel payı** ile **tüm ihracat tutarı** aynı değildir.
• **Sanayi malları ihracatı** ile **sanayi malları ithalatı** birbirini dışlamaz.
• **Serbest bölge**, **ülke dışındaki bir toprak** değildir.
• **Turizm geliri**, dış ticaret açığı formülünün tek başına yerine geçmez.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1980 tarım ağırlığı → 2000/2023 sanayi ağırlığı. İhracat yurt dışına satış, ithalat dışarıdan alış. **2023:** 255.627 − 361.966 = **−106.339 milyon $**; toplam **617.593 milyon $**. Enerji ithalat maliyeti önemlidir. İhracat destekleri ve serbest ticaret bölgeleri dış pazar gücünü artırmayı hedefler.

Kendini Kontrol Et

1. İhracat 40, ithalat 60 ise hacim ve denge nedir? (**100 ve −20**)
2. Bir sektörün payı düşerse satış tutarı mutlaka azalır mı? (**Hayır; toplam değer de gerekir.**)
3. 2022 dünya ithalat ve ihracat sıralaması hangileridir? (**20. ve 29.**)
4. Serbest ticaret bölgesi siyasi sınırların dışında mıdır? (**Hayır.**)
5. Türkiye'nin ithalat maliyetinde kitap hangi temel dışa bağımlılığı öne çıkarır? (**Petrol ve doğal gaz başta olmak üzere enerji.**)