Konu Anlatımı / Ders Notu
Basit Eşitsizlikler Konu Anlatımı
ALES eşitsizliklerde çözüm kümesi ve çok koşullu sorular.
Basit Eşitsizlikler — ALES Matematik Konu Anlatımı
ALES sayısal bölümünde eşitsizlikler; tam sayı çözümleri sayma, birden fazla koşulu birlikte kullanma, aralık yorumlama ve en büyük–en küçük değer bulma sorularının temelidir. Önce çözüm kümesini doğru bulup sonra sorunun istediği niceliği hesaplamak gerekir.
Birinci Dereceden Eşitsizliği Çözme
Parantezleri aç, benzer terimleri topla ve bilinmeyeni bir tarafta bırak. 3x−7<20 ⇒ 3x<27 ⇒ x<9. Soruda x pozitif tam sayı ise en büyük değer 8 olur. **Eşitsizlik yönünü** yalnız negatif çarpma/bölmede değiştir.
Açık ve Kapalı Uçlar
- **x<5**: 5 alınmaz. **x≤5**: 5 alınır.
- **−3<x≤5**: tam sayılar −2,−1,0,1,2,3,4,5 olur.
- Uç değerin sayılıp sayılmadığı, sıklıkla bir farklı cevap verir.
İki Eşitsizliğin Ortak Çözüm Kümesi
2x+5≤19 ⇒ x≤7. 3x−4>8 ⇒ x>4. Birlikte 4<x≤7 elde edilir. Tam sayı çözümleri 5,6,7’dir. Soru **sayı**, **toplam**, **en küçük** veya **en büyük** değer isteyebilir.
Kesirli ve Parantezli Eşitsizlikler
Paydalar sabit ve pozitifse ortak payda ile çarpmak güvenlidir: (5x−2)/4 − (x+6)/3 >2 eşitsizliği 12 ile çarpılırsa 3(5x−2)−4(x+6)>24 olur. Buradan 11x>54 bulunur. Payda bilinmeyene bağlıysa gelişigüzel çarpma yapılamaz; bu durum ayrı işaret incelemesi gerektirir.
Tam Sayı Koşulu ve Sayma
**2≤x<6** için x=2,3,4,5 olmak üzere 4 tam sayı bulunur. Pozitif tam sayı, negatif olmayan tam sayı, çift, tek gibi özel koşulları çözümden **sonra** uygula. Aralık uçları dahilse sayı adedi üst−alt+1’dir. Ardışık tam sayı toplamı ise (ilk+son)×adet/2 biçiminde hesaplanabilir.
İki Değişkenli Eşitsizlikler
x ve y tam sayı ve sınırlar verilmişse bir değişkeni sabitleyerek diğerinin mümkün değerlerini belirle. Örneğin 3≤a≤8, 2≤b≤5, a>b koşullarında b=2,3,4,5 için uygun a sayıları 6,5,4,3; toplam 18 sıralı çift vardır.
Üst ve Alt Sınırla En Büyük–En Küçük Değer
- x+y=25, a≥2b+1 gibi koşullarda bir değişkeni diğerinin cinsinden yazıp tek eşitsizliğe indir.
- 2a+3b≤54, a≥b+4 gibi koşullarda önce b’nin hangi tam sayıları alabileceğini bul, sonra her biri için a’nın uygun üst sınırını incele.
- **Gerçek sayı** aralıklarında açık üst sınıra ulaşılmayabilir; **tam sayı** isteniyorsa ulaşılabilen en büyük tam değeri ayrı belirle.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **−2x≤−14** için x≥7 bulunur; eksiyle bölünce işaretin yönü değişir.
- x>2 ve x≤6 aralığında tam sayılar 3,4,5,6’dır; 2 dahil değildir.
- x ve y **gerçek sayı** olduğunda açık sınıra yaklaşılıp ulaşılamayabilir; tam sayı olmaları ayrı sayma gerektirir.
- Bir eşitsizlikte x’in çözümü bulunduktan sonra kısıtlar (pozitif, tam, çift vb.) uygulanmalıdır.
- Bir koşul doğru olsa bile ikinci koşulu bozan değer ortak çözümde değildir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Soru kökünden değişkenin türünü (gerçek/tam/pozitif) ve isteneni belirle.
- Parantezleri açıp her eşitsizliği **ayrı ayrı** sadeleştir.
- Negatif bir katsayıya bölüyorsan yönü çevir.
- Aralıkların **kesişimini** bul; açık ve kapalı sınırları işaretle.
- Tam sayıları yaz, say, topla veya kısıtlara göre iki değişkeni tara.
- Bulduğun sonucun bütün eşitsizlikleri sağladığını yerine koyarak doğrula.
Konu Özeti
Eşitsizliklerde negatif sayıyla çarpma veya bölme yönü değiştirir. Birden fazla eşitsizlikte ortak çözüm **kesişimdir**. Uç işaretlerine dikkat ederek tam sayı çözümlerini say; en büyük/en küçük değer sorularında tam sayı ve gerçek sayı farkını koru.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Tek değişkenli birinci dereceden eşitsizlik çözmek.
- Negatifle bölmede eşitsizlik yönünü doğru çevirmek.
- Açık/kapalı aralıkta tam sayıların sayısını ve toplamını bulmak.
- İki eşitsizliğin ortak çözüm kümesini belirlemek.
- İki değişkenli tam sayı koşullarında sayma ve sınır bulma işlemleri yapmak.
- Eşitsizlikleri en büyük/en küçük değer problemlerine uygulamak.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Basit Eşitsizlikler - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Basit Eşitsizlikler - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Basit Eşitsizlikler - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Basit Eşitsizlikler - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene