Konu Anlatımı / Ders Notu
Bölme ve Bölünebilme Konu Anlatımı
Bölme algoritması, kalan hesapları ve çok koşullu bölünebilme için ALES odaklı konu anlatımı.
Bölme ve Bölünebilme — ALES Sayısal Konu Anlatımı
ALES'te bölme ve bölünebilme; sayıların hangi koşullarda tam bölündüğünü, kalanlı işlemleri ve birden fazla koşulu birlikte çözmeyi ölçer. Amaç kuralları ezbere saymak yerine bir sayının olası değerlerini daraltmaktır.
Temel Bölünebilme Kuralları
- **2:** Son rakam çifttir.
- **3 ve 9:** Rakamlar toplamı 3'ün veya 9'un katıdır.
- **4:** Son iki basamak 4'ün katıdır.
- **5 ve 10:** Son rakam sırasıyla 0/5 veya 0'dır.
- **6:** Hem 2 hem 3'e tam bölünür.
- **8:** Son üç basamak 8'in katıdır.
- **11:** Birer atlayarak alınan basamak toplamlarının farkı 11'in katıdır; fark 0 da olabilir.
- **12:** Hem 3 hem 4'e tam bölünür.
- **15:** Hem 3 hem 5'e tam bölünür.
- **24:** Hem 3 hem 8'e tam bölünür.
- **36:** Hem 4 hem 9'a tam bölünür.
- **72:** Hem 8 hem 9'a tam bölünür.
Kalanlı İşlemler
Bir sayı 7 ile bölündüğünde 5 kalıyorsa n=7k+5 yazılır. 3n+4=21k+19 olduğundan 7 ile bölümünden kalan 5'tir; 19=7×2+5. Artırma, çıkarma veya çarpma işlemlerinden sonra kalanı tekrar bulmak gerekir.
Aynı Anda Birden Fazla Koşul
Ayrı bölme koşulları birlikte sağlanmalıdır. Kalanların bölenlerden aynı miktarda eksik olması, sayıya bu miktar eklendiğinde ortak kat elde edildiğini gösterir. Örneğin 5, 6 ve 7 ile bölündüğünde sırasıyla 3, 4 ve 5 kalanını veren her sayı için n+2, EKOK(5,6,7)=210'un katıdır. Kalanlar böyle ortak bir biçim göstermiyorsa uygun adayları bir bölenin katları üzerinden sistematik olarak tarayabilirsin.
Rakamlı Sayılarda Kısıtlar
Önce en güçlü bölünebilme testi kullanılır. Örneğin 2a4b sayısında 4 testi b'yi; 9 testi 2+a+4+b toplamını sınırlar. Rakamların 0–9 aralığında bulunması, ilk basamağın sıfır olamaması ve rakamların farklı olması gibi şartlar son elemede ayrıca denetlenir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Kalan 0 ise tam bölünme vardır; kalan bölenle eşit olamaz.
- Bir bölme kuralını yalnız gerekli koşul sanma: örneğin 12 için hem 3 hem 4 testi gerekir.
- EKOK ile çarpım aynı şey değildir; aralarında asal olmayan bölenlerde EKOK hesaplanır.
- Birden fazla kalan koşulu verildiğinde yalnız birini sağlayan sayıyı sonuç kabul etme.
- Rakamlar farklı deniyorsa her adayın rakamlarını ayrıca incele.
- “Arasında” sözünün uç değerleri kapsayıp kapsamadığını soru ifadesinden belirle.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Bölme eşitliğini veya kalan koşullarını matematiksel ifadeye dönüştür.
- Tam bölünebilme varsa ilgili son basamak veya rakam toplamı kuralını uygula.
- Ortak kalan yapısı varsa EKOK kullan; yoksa uygun adayları düzenli sırala.
- Sayı aralığı, farklı rakam, en büyük veya en küçük koşullarını uygula.
- Bulduğun her adayı sorudaki bütün bölenlerle yeniden kontrol et.
Konu Özeti
Bölme algoritması n=d·q+r ve 0≤r<d koşuluyla kurulur. Bölünebilme, son basamak ve rakam toplamı gibi testlerle hızla denetlenir. Çok koşullu problemlerde EKOK veya sistematik kalan taraması, seçeneklere bakarak tahmin etmekten daha güvenilirdir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Bölen, bölüm ve kalandan bölüneni hesaplamak.
- 2,3,4,5,6,8,9,10,11,12 ve birleşik bölünme kurallarını uygulamak.
- Bir sayıya işlem uygulandığında yeni kalanı hesaplamak.
- Birden fazla kalan koşulunu birlikte çözüp olası sayıları saymak.
- Rakamlı sayılarda bölünebilme ve rakam kısıtlarını birlikte değerlendirmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Bölme ve Bölünebilme - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Bölme ve Bölünebilme - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Bölme ve Bölünebilme - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Bölme ve Bölünebilme - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene