Konu Anlatımı / Ders Notu
Grafik ve Tablo Problemleri Konu Anlatımı
ALES grafik ve tablo problemlerinde temel veri okuma, oran ve çok adımlı yorumlama.
Grafik ve Tablo Problemleri — Konu Anlatımı
Tabloları okuma ve veri aktarma
Satırlar genellikle zaman dilimini veya ürün grubunu, sütunlar miktar, birim fiyat, hedef, gerçekleşen, maliyet gibi farklı büyüklükleri gösterir. Bir satırın bütün verilerini kullanmak zorunda değilsiniz; sorunun istediği iki veya üç hücreyi işaretleyin. Sütun başlığını görmeden sayıları karşılaştırmak yanlış sonuç doğurabilir. Örneğin 120 adet satışla 120 bin TL ciro aynı türden büyüklük değildir.
Çizgi ve sütun grafiklerini yorumlama
Çizgi grafiğinde noktalar belirli dönemlerdeki değerleri gösterir. İki tarih arasındaki mutlak fark = son değer − ilk değer. Artış oranı (%) = (son − ilk)/ilk × 100. Bir sütun grafiğinde aynı dönemin iki grubunu karşılaştırırken ortak birim kullanılmalıdır. Veri eşit aralıklarla artıyorsa örüntüden sonraki değere gidilebilir; ancak bir trend kuralı belirtilmedikçe keyfî geleceğe uzatma yapılmaz.
Daire grafikleri
Daire 360 derece ve toplamın %100’üdür. Bir bölümün merkez açısı = bölüm/toplam × 360. Tersine, bölüm oranı = merkez açısı/360. Daire grafiğinde başlıkta verilen toplamın kişi mi, gelir mi, ürün mü olduğunu mutlaka okuyun. İki dilimin farkı bulunurken açılar arasındaki fark aynı toplam üzerinden miktara çevrilir.
Birim fiyat, ciro, maliyet ve net değer
Satış cirosu = ürün adedi × birim fiyat. Kâr = ciro − toplam maliyet. Farklı ürünlerin satış adetleri tek başına ciroyu göstermez; birim fiyatlar da hesaba katılır. İade veya iptal olursa net adet = satış adedi − iade sayısı; sonrasında net ciro için gerçek birim fiyat uygulanır. İndirim yüzdesini satış adedinden düşmek, indirim birim fiyata uygulanmışsa yanlıştır.
Ağırlıklı ortalama ve grupları birleştirme
İki grubun ortalamaları farklı sayıda kişiye dayanıyorsa toplam ortalama basit aritmetik ortalama değildir. Toplam ortalama = (birinci grubun toplamı + ikinci grubun toplamı)/(toplam gözlem sayısı). Veriler yüzdeyle verilmişse yüzdeleri toplamadan önce ilgili grubun gerçek kişi/ürün sayısı bulunur.
Birden fazla tablonun birlikte yorumlanması
ALES’te zorlayıcı kısım, aynı tablodan iki ayrı hesap yapıp sonuçları karşılaştırmak olabilir: toplam üretim hedefi, gerçekleşen, iade oranı ve kâr gibi. Veriler arasında hedef–gerçekleşen, önce–sonra, adet–fiyat ayrımı yapın. Ara sonuçları not etmezseniz bir sonraki aşamada yanlış sütun kullanabilirsiniz.
Sık Karıştırılan Noktalar
- “%20 arttı” ile “toplamın %20’si” aynı hesap değildir.
- “Yüzde puan” farkı ile yüzde oranındaki nispi artış farklıdır.
- Daire grafiğinde 90 derece, toplamın dörtte biridir; 90 kişi demek değildir.
- Adet grafiği fiyatlar değişiyorsa doğrudan ciro grafiği değildir.
- İndirim birim fiyattan, iade net adetten düşülür.
- Grubun başarı oranını bulmakla toplam başarının yüzdesini bulmak farklı paydalar gerektirir.
- Tek seferlik artış yüzdesi, art arda iki yıldaki bileşik artışla aynı değildir.
- Yıllık toplamı hesaplamadan bir çeyreğin payı sorulursa yanlış paydaya gidilebilir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Sorunun istediği niceliği ve birimini tespit et.
- Tablonun ilgili iki ya da üç satır/sütununu ayır.
- Verileri gerekirse aynı birime çevir.
- Toplama, fark, oran, yüzde değişim veya ağırlıklı ortalama adımlarını sırayla uygula.
- İade, indirim, hedef ve maliyet gibi ek koşulları ayrı hesapla.
- Sonuçtaki birimi, büyüklük sırasını ve yaklaşık değeri kontrol et.
Konu Özeti
Tablo ve grafiklerde sayıların neyi temsil ettiğini okumak ilk adımdır. Yüzde artışı başlangıca; toplam içindeki payı toplam değere bölerek hesapla. Daire grafiğinde 360 derece toplamdır. Ciro için adet×fiyat, net ciro için iade ve indirim sonrası değerler kullanılır. Farklı büyüklükteki gruplarda ağırlıklı ortalama hesaplanır. Karma sorularda ara sonuçları tablo hâlinde izlemek hata payını düşürür.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Sütun, çizgi ve daire grafiklerinden kesin veriyi ayıklayabilmek.
- Mutlak fark, yüzde artış ve yüzde puan farkını ayırt etmek.
- Adet, fiyat, iade ve maliyeti birlikte kullanarak net değer bulmak.
- Farklı grupların toplamını ve ağırlıklı oranlarını hesaplamak.
- Çok aşamalı veri yorumlama sorularında tek doğru sonuca ulaşmak.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Grafik ve Tablo Problemleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Grafik ve Tablo Problemleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Grafik ve Tablo Problemleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Grafik ve Tablo Problemleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene