Konu Anlatımı / Ders Notu
Hareket Problemleri Konu Anlatımı
ALES hareket problemlerini temel bağıntılardan aşamalı sorulara kadar öğren.
Hareket Problemleri — ALES
Hareket sorularında temel üç büyüklük **yol, hız ve zaman**dır. Sabit hızla gidilen bir kesimde **yol = hız × zaman**, **zaman = yol / hız**, **hız = yol / zaman** kullanılır. Birden fazla etap varsa yol ve süreler tek tek hesaplanır; bütün yolculukta ortalama hız **toplam yol / toplam geçen süre** olarak bulunur. Molalar ortalama hıza dahil edilen toplam süreyi artırır.
Karşılaşma ve yetişme
Karşılıklı giden iki hareketlinin yaklaşma hızı, hızların toplamıdır. Aynı yönde giden ve öndekini yakalayan iki hareketlinin bağıl hızı, hızların farkıdır. Başlangıç zamanları aynı değilse önce erken çıkanın aldığı yolu hesaplayın.
Ortalama hız
Eşit sürelerde kullanılan iki hızın aritmetik ortalaması alınabilir. **Eşit mesafelerde** bu yöntem yanlıştır; ortalama hız 2ab/(a+b) bağıntısıyla bulunur. Farklı uzunluklu bölümlerde her etabın zamanı ayrı bulunup toplam yol toplam zamana bölünmelidir.
Tren, köprü ve tünel
Trenin direği geçmesi için kendi uzunluğu kadar; köprü veya peronu tamamen geçmesi için **tren uzunluğu + engel uzunluğu** kadar yol alması gerekir. Karşılıklı iki tren birbirini geçerken uzunlukları toplanır, hızlar toplanır; aynı yönde geçişte uzunluklar toplanır, hızların farkı alınır. Uzunluklar metre verilmişse hızları m/sn cinsinden kullanın.
Akıntı problemleri
Teknenin durgun sudaki hızı v, akıntı hızı a ise akıntı yönünde yer hızı v+a, akıntıya karşı v−a olur. Aynı mesafede gidiş ve dönüş süreleri eşit değildir. İki yönün hızları biliniyorsa durgun su hızı toplamın yarısı, akıntı hızı farkın yarısıdır.
Dairesel pist
Zıt yönlerde ilk karşılaşma süresi pist çevresi / hızlar toplamıdır. Aynı yönde hızlı kişinin ilk kez tur bindirme süresi pist çevresi / hız farkıdır. Başlangıçta arada mesafe varsa o mesafe ve takip eden turlardaki ek çevre uzunlukları ayrı hesaplanır.
Hız veya yön değişen problemler
Önce bir zaman çizelgesi kurun. Her etabın başlangıcında iki hareketli arasındaki uzaklığı yeniden belirleyin. Durma süresinde duranın hızı sıfırdır. Bir araç hızlandığında veya yavaşladığında geçmişteki mesafeyi yeniden hesaplamayın; yalnız sonraki etap için yeni bağıl hızı kullanın.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Ortalama hız, hızların her zaman aritmetik ortalaması değildir.
- Bir araç durduğunda süre işlemeye devam eder; aldığı yol sıfırdır.
- Direk geçişinde yalnız tren boyu, köprü geçişinde tren + köprü uzunluğu kullanılır.
- Akıntıya karşı hız v−a; akıntı yönünde hız v+a’dır.
- Aynı yöndeki yetişmede hız farkı, zıt yöndeki karşılaşmada hız toplamı gerekir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Verilen uzaklık, hız ve süreleri aynı birimlere dönüştür.
- Hareketi kalkış, mola, hız değişimi gibi zaman aralıklarına ayır.
- Her aralıkta yeni mesafeyi veya kapanan mesafeyi hesapla.
- Son adımda sorunun saat, dakika, metre ya da km/sa istediğini tekrar oku.
- Bulduğun cevabı hız × zaman = yol bağıntısında yerine koyarak kontrol et.
Konu Özeti
Hareket problemlerinin anahtarı, sabit hızlı her etabı ayrı hesaplamak ve doğru bağıl hızı seçmektir. Ortalama hız toplam yola ve toplam geçen süreye bağlıdır. Tren ve akıntı sorularında aynı kavramlar uzunluk ve yön koşullarıyla birlikte uygulanır.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Yol–hız–zaman dönüşümlerini hatasız uygulamak.
- Farklı hareket başlangıçlarında buluşma ve yetişme süresini bulmak.
- Tren uzunluğu, akıntı ve dairesel pist sorularını çözmek.
- Molalı, etaplı ve hız değişen hareketleri bir zaman çizelgesiyle değerlendirmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Hareket Problemleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Hareket Problemleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Hareket Problemleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Hareket Problemleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene