Konu Anlatımı / Ders Notu
İşlem Konu Anlatımı
ALES özel tanımlı işlemler, işlem sırası, parametre, kalan, tablo ve çok adımlı soruların konu anlatımı.
İşlem — Konu Anlatımı
Özel tanımlı işlemi okuma
Bir tanım `a ★ b = 2a+b` şeklindeyse soldaki sayı a, sağdaki sayı b yerine konur. Örneğin `3 ★ 5=2·3+5=11`, ancak `5 ★ 3=2·5+3=13` olur. Bu işlem değişmeli değildir. Aynı örnekte `(1 ★ 2) ★ 3 = 4 ★ 3 = 11` iken `1 ★ (2 ★ 3) = 1 ★ 7 = 9` bulunur; birleşme özelliği de yoktur.
İşlem sırası ve iç içe ifadeler
Birden fazla özel işlem varsa en iç parantezden dışa ilerle. `(x ★ 2) ◇ 3` ile `x ★ (2 ◇ 3)` farklı ifadelerdir. İki ayrı simge kullanılmışsa her biri için verilen farklı kuralı uygula. Çıkan ara değerin negatif, kesirli veya tanım kümesi dışında olup olmadığını denetle.
Değişme ve birleşme özellikleri
Değişme özelliği için `a ★ b=b ★ a` her geçerli a,b için doğru olmalıdır. Birleşme özelliği için `(a ★ b) ★ c=a ★ (b ★ c)` tüm üçlülerde sağlanmalıdır. Tek bir örnekle bir özelliği genel olarak doğrulamak mümkün değildir; ancak tek karşı örnek özelliğin geçersizliğini gösterir.
Etkisiz ve yutan eleman
Etkisiz eleman e için hem `a ★ e=a` hem `e ★ a=a` kontrol edilir. Yutan eleman z için `a ★ z=z` ve `z ★ a=z` şartları aranır. Bunlar işlemden bağımsız sabit kavramlar değildir: Örneğin `a ◇ b=a+b+ab` işleminde etkisiz eleman 0, yutan eleman −1'dir.
Denklem ve parametreli işlemler
`a ★ b=ka+b` gibi bir tanımda verilen giriş-çıktı örnekleri k'yi belirler. İç içe ifadelerden denklem oluşturulurken önce iç işlem sadeleştirilir. Mutlak değer, kareli veya parçalı kural varsa birden fazla çözüm oluşabilir; hepsi başlangıç koşullarında sınanır.
İşlem tablosu, koşullu işlem, kalan
Tablo işlemlerinde satır ilk girdiyi, sütun ikinci girdiyi belirtir; tablo başlıklarına dikkat et. Parçalı kurallarda hangi koşulun sağlandığı her aşamada yeniden değerlendirilir. Kalan işleminde sonucu `0,1,...,m−1` aralığına indir. Örneğin 17'nin 5'e bölümünden kalan 2'dir.
Sıralı çift sayma soruları
`a ★ b` koşulunu sağlayan sıralı çiftlerde `(a,b)` ile `(b,a)` genellikle farklıdır. Önce aralık, tam sayı koşulu, farklı olma şartı ve işlemin sonucu aynı anda sağlanmalıdır. Uygun çiftleri listelemek, küçük aralıklarda güvenli bir yoldur.
Sık Karıştırılan Noktalar
- İşlem simgesinin biçimi, işlemin kuralını belirlemez.
- `a ★ b` ile `b ★ a` eşit olmak zorunda değildir.
- Aynı simgenin iç içe kullanılması, parantezin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
- Sağdan etkisiz olan bir eleman soldan da etkisiz olmayabilir.
- Sonuç rakam veya kalan olarak isteniyorsa hesaplanan sayının tamamı cevap değildir.
- Sıralı çiftler, sıra farkı korunarak sayılır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Her özel simgenin tanımını ve tanım kümesini ayrı yaz.
- En içteki işlemin ilk ve ikinci girdilerini belirle.
- Elde edilen ara sonucu dış işlemin doğru yerine koy.
- Denklemi sadeleştir, olası kökleri bul ve başlangıç koşullarını denetle.
- Özellik veya çift sayısı sorusunda tüm şartları uygula; gerekiyorsa karşı örnek kullan.
Konu Özeti
ALES'te özel tanımlı işlemlerde temel beceri simgeyi ezberlemek değil, **verilen kuralı doğru sırada uygulamak**tır. Girdi sırası, parantez, koşullu tanım ve tanım kümesi çok önemlidir. Özellikler tanımdan çıkarılır; değişme ve birleşme özellikleri varsayılamaz.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Özel bir işlemin iki girdisini doğru belirleyebilmek.
- İç içe iki veya üç işlemi doğru sırayla çözebilmek.
- Parametreli tanımlardan denklem kurabilmek.
- Değişme, birleşme, etkisiz ve yutan eleman koşullarını yorumlayabilmek.
- İşlem tablosu, kalan ve koşullu tanımı kullanabilmek.
- Sıralı çift ve tam sayı kısıtlarını eksiksiz uygulayabilmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik İşlem - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik İşlem - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik İşlem - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik İşlem - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene