Konu Anlatımı / Ders Notu
Karışım Problemleri Konu Anlatımı
Karışım yüzdesi, su ve saf madde ekleme, buharlaşma, çok adımlı çözelti hesapları.
Karışım Problemleri — Konu Anlatımı
Temel kavramlar ve oran
Kütlece derişim (%) = çözünen madde kütlesi / çözeltinin toplam kütlesi × 100. Toplam çözelti = çözünen madde + çözücü (su). Örneğin 300 gram %20 şekerli suda 60 gram şeker, 240 gram su vardır. Derişim bir oran olduğundan farklı miktarlardaki çözeltilerin yüzdeleri doğrudan toplanmaz veya basitçe ortalanmaz.
İki karışımı birleştirme
A gram %a ve B gram %b çözelti karışırsa toplam çözünen A×a/100+B×b/100, toplam kütle A+B olur. Son yüzde = (A×a+B×b)/(A+B). İki farklı derişimli çözeltiden hedef bir derişim elde etmek için bu denklemden bilinmeyen miktarı çözün. Hedef derişim, iki başlangıç derişiminin arasında olmalıdır.
Su veya saf madde ekleme
Saf su eklenirse yalnız toplam kütle artar ve yüzde azalır. Saf tuz/şeker eklenirse hem çözünen hem toplam kütle aynı miktar artar ve yüzde yükselir. Örneğin 400 gram %20 tuzlu suya x gram saf tuz eklenip oran %36 yapılmak istenirse (80+x)/(400+x)=0,36 denklemi kurulur; x=100 gram bulunur.
Buharlaşma ve homojen örnek alma
Yalnız su buharlaşırsa çözünen madde değişmeden toplam kütle azalır; oran yükselir. Homojen karışımdan x gram çıkarılırsa içinde x×(derişim/100) gram çözünen çıkar. Ardından yerine yeni çözelti eklendiğinde yeni çözünen miktarı hesaplanır. **Örnek alma, saf su çekmekle aynı değildir.**
Tekrarlanan değiştirme işlemleri
Toplam kütle her seferinde aynı değere tamamlanıyorsa ve her seferinde M gram karışımdan m gram alınıp yerine saf su ekleniyorsa, başlangıç çözünen miktarı her işlemde (M−m)/M ile çarpılır. n tekrar sonrası kalan çözünen = ilk çözünen × [(M−m)/M]^n olur. Yerine şekerli ya da tuzlu çözelti konuyorsa her adımda yeni çözünen de eklenmelidir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- İki yüzdelik oranı doğrudan toplayıp ikiye bölmek, miktarlar farklıysa yanlıştır.
- Buharlaşmada su eksilir; çözünen madde uçmadığı kabul edilir.
- Homojen karışımdan alınan örnek, içindeki tuzu/şekeri de götürür.
- Saf tuz veya şeker eklenince pay ve payda beraber büyür.
- Aynı kütlede karışım çıkarılıp su eklenince toplam kütle sabit kalır ama çözünen azalır.
- Soru tüm kütleleri gram cinsinden veriyorsa yüzde hesabında doğrudan gram kullanın.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Çözünen (tuz/şeker) ve çözücüyü (su) ayırın.
- Başlangıç çözünen miktarını hesaplayın.
- Her işlemden sonra çözünen miktarı ve toplam kütleyi ayrı ayrı güncelleyin.
- Son yüzdeyi veya istenen miktarı denklemle hesaplayın.
- Sonucun fiziksel olarak mümkün olduğunu denetleyin: su eklenince yüzde artmamalı, buharlaşınca azalmamalıdır.
Konu Özeti
Karışımın yüzdesi = çözünen/toplam×100. Birleştirmede çözünenler ve toplam kütleler toplanır. Su ekleme yüzdeyi düşürür; su buharlaştırma yükseltir. Saf madde eklemede hem pay hem payda büyür. Homojen karışımdan örnek alındığında içindeki çözünen de çıkar. Çok adımlı sorularda her aşamayı ayrı denkleme veya kütle tablosuna aktarın.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Karışım yüzdesinden çözünen ve su kütlesini hesaplamak.
- İki veya daha çok farklı oranlı çözeltinin son derişimini bulmak.
- Hedef yüzde için eklenecek suyu veya saf maddeyi hesaplamak.
- Buharlaşma ve örnek alma işlemlerini doğru modellemek.
- Ardışık değiştirme işlemlerinde her aşamadaki tuz/şeker miktarını izlemek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Karışım Problemleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Karışım Problemleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Karışım Problemleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Karışım Problemleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene