Konu Anlatımı / Ders Notu
Olasılık Konu Anlatımı
ALES olasılıkta tümleyen, bağımsız ve koşullu olaylar, sayma yöntemleri ve çok adımlı problemlere yönelik konu anlatımı.
Olasılık — Konu Anlatımı
Örnek uzay, olay ve tümleyen
Bir deneydeki bütün mümkün sonuçlar örnek uzayı (Ω) oluşturur. Bir olayın gerçekleşmeme olasılığı P(Aᶜ)=1−P(A) biçimindedir. «En az bir» için çoğu kez «hiçbiri» olasılığını çıkarmak daha güvenlidir. Adil zar ve para atışında sonuçlar eş olasılıklıdır; ağırlıklı bir üretim hattında aynı varsayım yapılamaz.
Birleşim, kesişim ve ayrık olaylar
P(A veya B)=P(A)+P(B)−P(A ve B). İki olayın ortak sonucu yoksa «ayrık» olaylardır ve kesişim olasılığı sıfırdır. A ve B bağımsızsa P(A ve B)=P(A)·P(B); ayrık olmak bağımsız olmak anlamına gelmez. «Yalnız biri» için P(A ve B değil)+P(B ve A değil) kullanılabilir.
Geri koymalı ve geri koymasız seçim
Geri koymalı çekimlerde torba içeriği değişmediğinden ardışık olasılıklar aynı kalabilir. Geri koymadan iki çekimde toplam ve renk adetleri değişir. Örneğin 4 beyaz 6 siyah arasından iki beyazın olasılığı (4/10)(3/9)=2/15'tir. Sıra önemsizse eşdeğer çözüm C(4,2)/C(10,2) olur.
Koşullu olasılık
P(A|B)=P(A ve B)/P(B), P(B)>0. B olayının gerçekleştiği biliniyorsa örnek uzay artık B'yi sağlayan durumlardır. Örneğin iki zar atışında en az birinin 6 geldiği biliniyorsa 11 sıralı sonuç kalır; iki 6 gelme olasılığı 1/11 olur.
Toplam olasılık ve geriye dönük çıkarım
Farklı kutulardan veya üretim hatlarından seçim yapılıyorsa yol olasılıklarını çarp, ayrık yolları topla. Bir sonuç gözlendikten sonra kaynağı arıyorsan koşullu olasılık kullan: P(Kaynak|Gözlem) = P(Kaynak ve Gözlem)/P(Gözlem). Paydanın tüm kaynaklardan gelen gözlemleri içermesi gerekir.
Sayma yöntemleriyle olasılık
Sırasız r'li seçim C(n,r), sıralı yerleşim n!/(n−r)! ile sayılır. Rakamları farklı doğal sayı sorularında ilk basamağa 0 yazılamayacağı unutulmamalıdır. Karmaşık sorularda «tüm durum − istenmeyen durum» yaklaşımı kullan.
Sık Karıştırılan Noktalar
- «A veya B»: kesişim bir kez çıkarılır.
- «A ve B»: ancak bağımsızlık varsa P(A)·P(B) doğrudan kullanılır.
- Geri koymadan çekimde her adımın pay ve paydası güncellenir.
- Koşullu olasılıkta gözlenen koşul paydadaki yeni evrendir.
- «Tam iki» ve «en az iki» farklı olaylardır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Deneyi ve eş olasılıklı sonuçları tanımla.
- Geri koyma, sıra, koşul ve «en az» ifadelerini işaretle.
- Uygun durum sayısını doğrudan ya da tümleyenden hesapla.
- Ayrık yolları topla, ardışık koşulları çarp.
- Sonucu sadeleştir; 0 ≤ P ≤ 1 ve tek doğru seçenek denetimini yap.
Konu Özeti
Olasılık, sayma ve oranlama üzerine kurulur. Tümleyen, birleşim-kesişim, bağımsızlık, koşullu olasılık ve sayma yöntemleri çok adımlı ALES sorularında birlikte çalışır.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Zar, para, torba ve kod problemlerinin örnek uzayını doğru kurmak.
- Geri koymalı ve koymasız çekimleri ayırmak.
- En az bir, tam bir ve koşullu olasılık sorularını çözmek.
- Kombinasyonla uygun ve tüm durumları doğru saymak.
- Çok aşamalı seçimin sonuçlarını kontrol etmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Olasılık - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Olasılık - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Olasılık - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Olasılık - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene