Konu Anlatımı / Ders Notu

Olasılık Konu Anlatımı

ALES olasılıkta tümleyen, bağımsız ve koşullu olaylar, sayma yöntemleri ve çok adımlı problemlere yönelik konu anlatımı.

Olasılık — Konu Anlatımı

Örnek uzay, olay ve tümleyen

Bir deneydeki bütün mümkün sonuçlar örnek uzayı (Ω) oluşturur. Bir olayın gerçekleşmeme olasılığı P(Aᶜ)=1−P(A) biçimindedir. «En az bir» için çoğu kez «hiçbiri» olasılığını çıkarmak daha güvenlidir. Adil zar ve para atışında sonuçlar eş olasılıklıdır; ağırlıklı bir üretim hattında aynı varsayım yapılamaz.

Birleşim, kesişim ve ayrık olaylar

P(A veya B)=P(A)+P(B)−P(A ve B). İki olayın ortak sonucu yoksa «ayrık» olaylardır ve kesişim olasılığı sıfırdır. A ve B bağımsızsa P(A ve B)=P(A)·P(B); ayrık olmak bağımsız olmak anlamına gelmez. «Yalnız biri» için P(A ve B değil)+P(B ve A değil) kullanılabilir.

Geri koymalı ve geri koymasız seçim

Geri koymalı çekimlerde torba içeriği değişmediğinden ardışık olasılıklar aynı kalabilir. Geri koymadan iki çekimde toplam ve renk adetleri değişir. Örneğin 4 beyaz 6 siyah arasından iki beyazın olasılığı (4/10)(3/9)=2/15'tir. Sıra önemsizse eşdeğer çözüm C(4,2)/C(10,2) olur.

Koşullu olasılık

P(A|B)=P(A ve B)/P(B), P(B)>0. B olayının gerçekleştiği biliniyorsa örnek uzay artık B'yi sağlayan durumlardır. Örneğin iki zar atışında en az birinin 6 geldiği biliniyorsa 11 sıralı sonuç kalır; iki 6 gelme olasılığı 1/11 olur.

Toplam olasılık ve geriye dönük çıkarım

Farklı kutulardan veya üretim hatlarından seçim yapılıyorsa yol olasılıklarını çarp, ayrık yolları topla. Bir sonuç gözlendikten sonra kaynağı arıyorsan koşullu olasılık kullan: P(Kaynak|Gözlem) = P(Kaynak ve Gözlem)/P(Gözlem). Paydanın tüm kaynaklardan gelen gözlemleri içermesi gerekir.

Sayma yöntemleriyle olasılık

Sırasız r'li seçim C(n,r), sıralı yerleşim n!/(n−r)! ile sayılır. Rakamları farklı doğal sayı sorularında ilk basamağa 0 yazılamayacağı unutulmamalıdır. Karmaşık sorularda «tüm durum − istenmeyen durum» yaklaşımı kullan.

Sık Karıştırılan Noktalar

  • «A veya B»: kesişim bir kez çıkarılır.
  • «A ve B»: ancak bağımsızlık varsa P(A)·P(B) doğrudan kullanılır.
  • Geri koymadan çekimde her adımın pay ve paydası güncellenir.
  • Koşullu olasılıkta gözlenen koşul paydadaki yeni evrendir.
  • «Tam iki» ve «en az iki» farklı olaylardır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

  1. Deneyi ve eş olasılıklı sonuçları tanımla.
  2. Geri koyma, sıra, koşul ve «en az» ifadelerini işaretle.
  3. Uygun durum sayısını doğrudan ya da tümleyenden hesapla.
  4. Ayrık yolları topla, ardışık koşulları çarp.
  5. Sonucu sadeleştir; 0 ≤ P ≤ 1 ve tek doğru seçenek denetimini yap.

Konu Özeti

Olasılık, sayma ve oranlama üzerine kurulur. Tümleyen, birleşim-kesişim, bağımsızlık, koşullu olasılık ve sayma yöntemleri çok adımlı ALES sorularında birlikte çalışır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • Zar, para, torba ve kod problemlerinin örnek uzayını doğru kurmak.
  • Geri koymalı ve koymasız çekimleri ayırmak.
  • En az bir, tam bir ve koşullu olasılık sorularını çözmek.
  • Kombinasyonla uygun ve tüm durumları doğru saymak.
  • Çok aşamalı seçimin sonuçlarını kontrol etmek.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

Olasılık Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

Olasılık Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

ALES Matematik Olasılık - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

ALES Matematik Olasılık - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

ALES Matematik Olasılık - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

ALES Matematik Olasılık - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz