Konu Anlatımı / Ders Notu
Rasyonel Sayılar Konu Anlatımı
Kesir işlemleri, devirli ondalık sayılar ve ALES tarzı çok adımlı örnekler.
Rasyonel Sayılar — ALES Matematik Konu Anlatımı
ALES'te rasyonel sayılar soruları dört işlem bilgisinin yanı sıra, **kesirli ilişkiler kurma**, sayı doğrusu, koşullu karşılaştırma ve çok aşamalı problemlerde doğru ara sonucu kullanabilmeyi ölçer.
Rasyonel Sayılarda Sadeleştirme ve Karşılaştırma
- 18/24 = 3/4 çünkü pay ve payda 6 ile bölünür.
- Pozitif paydalı kesirlerde paydalar eşitlenerek karşılaştırma yapılabilir: 5/6=10/12 ve 3/4=9/12 olduğundan 5/6 daha büyüktür.
- İki negatif kesri karşılaştırırken sayı doğrusunda sıfıra yakın olan daha büyüktür: −1/2 > −3/4.
- İki sayı arasındaki uzaklık, farklarının mutlak değeridir: |−3/4−(−1/2)|=1/4.
Dört İşlem ve İşlem Sırası
- Önce parantezli işlemleri yap.
- Çarpma ve bölmeyi, sonra toplama ve çıkarmayı gerçekleştir.
- Bölme işleminde **bölünen × bölenin tersi** kuralını kullan: (3/4)÷(2/5)=(3/4)×(5/2)=15/8.
- İşlemin sonunda pay ve paydayı ortak bölenle sadeleştir.
Devirli Ondalık Sayılar
- Sonlu ondalıklar kesre çevrilebilir: 0,375=375/1000=3/8.
- Saf devirli ondalıkta 0,(27)=27/99=3/11 olur.
- Karma devirli ondalıkta 0,1(6)=(16−1)/90=1/6; 0,2(36)=(236−2)/990=13/55 olur.
Rasyonel Sayılı Denklemler
- x/(x+2)=3/7 ise 7x=3x+6, dolayısıyla x=3/2'dir. Başlangıçta **x ≠ −2** koşulu göz ardı edilmez.
- Payı ve paydası bilinen bir oranda olan kesri araştırırken pay=mk, payda=nk yazmak hesapları kolaylaştırır. Örneğin a/b=2/3 ise a=2k, b=3k; k≠0.
- 1/x + 1/y = (x+y)/(xy) bağıntısı, x ve y sıfır değilken kullanılır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- (a+b)/c = a/c + b/c iken a/(b+c), a/b+a/c biçiminde ayrılamaz.
- 1/(a+b) ile 1/a+1/b eşit değildir.
- Kesrin payını ve paydasını **farklı miktarlarda artırmak** değerini genel olarak korumaz.
- 1/(2/3)=3/2'dir; 1−(2/3)=1/3 başka bir işlemdir.
- −1/2 sayısının çarpmaya göre tersi −2'dir; mutlak değeri 2'dir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- **Bütünü belirle:** Kesirler neyin parçasını temsil ediyor?
- **Ara miktarı isimlendir:** Başlangıç x ise sonraki kalanları x ile ifade et.
- **İşlem sırasına dikkat et:** İç içe kesirlerde en içten başla.
- **Koşulları uygula:** Payda sıfır olamaz; tam sayı şartı varsa sonuca ayrıca uygula.
- **Sonucun büyüklüğünü sınayarak kontrol et:** Başlangıç miktarının 1/3'ü alınmışsa kalan 2/3'tür, 1/3 değil.
Konu Özeti
Rasyonel sayılar a/b (b≠0) biçimindedir. Payda eşitleme toplama–çıkarma için, ters çevirip çarpma bölme için kullanılır. Devirli ondalıklar kesre dönüştürülebilir. Kesirli problemlerde “bütün” ile “kalan” ayrımına ve paydanın sıfır olmamasına dikkat edilmelidir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Rasyonel sayıları sadeleştirip doğru sıralayabilmelisin.
- Karma ve devirli ondalık sayıları kesir biçimine dönüştürebilmelisin.
- İç içe işlemlerde işlem sırasını koruyabilmelisin.
- Bir bütüne veya kalana uygulanan kesirleri ayırt edebilmelisin.
- İki veya daha fazla kesirli koşuldan denklem kurabilmelisin.
- Çözümün payda ve tam sayı koşullarını sağladığını denetleyebilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Rasyonel Sayılar - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Rasyonel Sayılar - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Rasyonel Sayılar - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Rasyonel Sayılar - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene