AYT Kimya Kimyasal Tepkimelerde Hız Ders Notu

Kimyasal Tepkimelerde Hız – Ders Notu

Tepkime Hızı

Birim zamanda derişim değişimidir. Birimi mol/L·s’dir.

Örnek: 2 M → 0,8 M, 4 s → 0,3 mol/L·s.

Katsayı İlişkisi

Hızlar katsayılarla orantılıdır. N₂ + 3H₂ → 2NH₃ tepkimesinde H₂ hızı 0,6 ise NH₃ hızı 0,4’tür.

Çarpışma Teorisi

Tepkime için etkin çarpışma gerekir: yeterli enerji ve uygun geometri.

Hızı Etkileyen Faktörler

Derişim, sıcaklık, temas yüzeyi, katalizör. Katalizör aktivasyon enerjisini düşürür, ΔH değişmez.

Örnek: Her 10 °C’de hız 2 katı ise 30 °C artışta hız 8 katına çıkar.

Hız Bağıntısı

Hız = k · A^x · B^y. Deneyle veya mekanizmayla bulunur.

Örnek: Hız = k · A² · B tepkimesinde A 2 katı, B yarıya inerse hız 2 katına çıkar.

Örnek: k = 0,05/(0,2 · 0,5) = 0,5.

Deney Tablosu

Bir madde değişirken diğerleri sabit olan iki deneyi karşılaştır.

Mekanizma

Hızı en yavaş basamak belirler. Hız bağıntısı yavaş basamaktan yazılır.

Örnek: Yavaş basamak 2A → X ise hız = k · A²; A 3 katı olunca hız 9 katına çıkar.

Geçmiş AYT Soru Kalıpları

• hız ve katsayı ilişkisi,
• hızı etkileyen faktörler,
• hız bağıntısı ve derece,
• deney tablosu,
• mekanizma.

Sık Karıştırılanlar

• Hız bağıntısı katsayılardan yazılmaz.
• Katalizör ΔH’ı değiştirmez.
• Hızlı basamak hızı etkilemez.
• k derişime bağlı değildir.

Kısa Özet

Hızı katsayısına bölerek tepkime hızını bul. Derişim n katına çıkınca hız n üzeri derece katına çıkar. Sıcaklık sorularında basamak sayısını kuvvet olarak al. Mekanizmada yavaş basamağa bak.