AYT Tarih II. Dünya Savaşı Konu Anlatımı

II. Dünya Savaşı

İkinci Dünya Savaşı, 1939-1945 yılları arasında yaşanan ve Avrupa, Asya, Afrika ile okyanuslara yayılan küresel bir savaştır. Birinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan düzenin sorunları, ekonomik krizler, totaliter rejimlerin yükselişi ve Almanya, İtalya ile Japonya’nın yayılmacı politikaları savaşın temel nedenleri arasında yer alır.

AYT Tarih’te bu konu; savaşın nedenleri, Mihver ve Müttefik devletler, savaşın önemli cepheleri ve dönüm noktaları, savaş sırasında yapılan konferanslar, Türkiye’nin savaş politikası ve savaşın sonuçları üzerinden sorgulanır.

Bu konunun sonunda bir öğrencinin:

• Birinci Dünya Savaşı sonrasındaki ortamın yeni savaşa etkisini açıklayabilmesi,
• Almanya, İtalya ve Japonya’nın yayılmacı politikalarını yorumlayabilmesi,
• Mihver ve Müttefik bloklarını ayırt edebilmesi,
• savaşın başlamasına yol açan gelişmeleri kronolojik olarak sıralayabilmesi,
• Barbarossa Harekâtı, Pearl Harbor, Stalingrad ve Normandiya’nın önemini açıklayabilmesi,
• savaş konferanslarını temel kararlarıyla eşleştirebilmesi,
• Türkiye’nin savaş boyunca izlediği politikayı değerlendirebilmesi,
• savaşın siyasi, ekonomik ve toplumsal sonuçlarını açıklayabilmesi,
• Birleşmiş Milletlerin kuruluş sürecini yorumlayabilmesi

gerekir.

Savaşın Temel Nedenleri

İkinci Dünya Savaşı’nın ortaya çıkmasında birden çok neden etkili oldu:

• Versay Antlaşması’nın Almanya’da yarattığı tepki,
• Milletler Cemiyetinin saldırgan devletleri durduramaması,
• 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı,
• Almanya’da Nazi, İtalya’da Faşist yönetimlerin güçlenmesi,
• Japonya’nın Uzak Doğu’daki yayılmacılığı,
• silahlanma yarışı,
• İngiltere ve Fransa’nın başlangıçta izlediği yatıştırma politikası,
• Almanya’nın Avrupa’da sınırları değiştirmeye yönelik siyaseti.

Versay Düzeni ve Almanya

Versay Antlaşması Almanya’ya:

• ağır savaş tazminatları,
• askerî sınırlamalar,
• toprak kayıpları

getirdi.

Adolf Hitler yönetimi, bu sınırlamaları kaldırmayı ve Almanya’yı yeniden büyük güç hâline getirmeyi hedefledi.

Hitler’in politikaları:

• Almanya’yı yeniden silahlandırmak,
• Versay düzenini değiştirmek,
• Alman nüfusun yaşadığı bölgeleri Almanya’ya katmak,
• doğuya doğru genişlemek

üzerine kuruldu.

İtalya’nın Yayılmacılığı

Benito Mussolini yönetimindeki İtalya Akdeniz ve Afrika’da genişlemek istedi.

Başlıca gelişmeler:

• 1935’te Habeşistan’ın işgali,
• Arnavutluk üzerindeki baskının artması,
• Akdeniz’de güçlü olma hedefi.

İtalya’nın Habeşistan’ı işgal etmesi Milletler Cemiyetinin saldırgan devletlere karşı etkisizliğini açık biçimde gösterdi.

Japonya’nın Yayılmacılığı

Japonya Uzak Doğu’da ham madde ve pazar arayışıyla genişlemeye yöneldi.

Başlıca gelişmeler:

• Mançurya’nın işgali,
• Çin üzerindeki baskının artması,
• Pasifik bölgesinde ABD ve Batılı güçlerle rekabet.

Mihver ve Müttefik Devletler

Savaş öncesinde Almanya, İtalya ve Japonya arasında yakınlaşma yaşandı.

Mihver Devletleri

Başlıca Mihver devletleri:

• Almanya,
• İtalya,
• Japonya.

Müttefik Devletler

Savaşın temel Müttefik güçleri:

• İngiltere,
• Fransa,
• Sovyetler Birliği,
• Amerika Birleşik Devletleri,
• Çin.

Sovyetler Birliği ve ABD savaşın başında doğrudan Müttefik saflarında değildi; savaş ilerledikçe bu blokta yer aldılar.

Münih Konferansı ve Yatıştırma Politikası

1938 Münih Konferansı’nda İngiltere ve Fransa, Çekoslovakya’nın Südet bölgesinin Almanya’ya bırakılmasını kabul etti.

Amaç, Almanya ile savaşı önlemekti.

Bu yaklaşım “yatıştırma politikası” olarak bilinir.

Ancak Hitler’in genişleme politikasını durdurmadı.

Almanya-Sovyet Saldırmazlık Paktı

1939’da Almanya ile Sovyetler Birliği arasında saldırmazlık paktı imzalandı.

Bu gelişme Almanya’nın Polonya’ya saldırırken doğuda Sovyetlerle aynı anda savaşma riskini azaltmasını sağladı.

Savaşın Başlaması

1 Eylül 1939’da Almanya Polonya’yı işgal etti.

İngiltere ve Fransa Almanya’ya savaş ilan etti.

Böylece İkinci Dünya Savaşı Avrupa’da resmen başladı.

Yıldırım Savaşı

Almanya savaşın ilk döneminde hızlı ve yoğun saldırı taktikleri kullandı.

“Blitzkrieg” olarak bilinen Yıldırım Savaşı:

• hava kuvvetleri,
• tank birlikleri,
• hızlı kara hareketleri

arasında eş güdüme dayanıyordu.

Polonya, Danimarka, Norveç, Hollanda, Belçika ve Fransa’ya karşı hızlı sonuçlar elde edildi.

Fransa’nın İşgali

1940’ta Almanya Fransa’yı yenilgiye uğrattı.

Fransa’nın kuzey bölümü Alman işgali altına girdi; güneyde Vichy yönetimi kuruldu.

İngiltere savaşta Almanya’ya karşı direnişi sürdüren başlıca Batı Avrupa gücü hâline geldi.

Britanya Savaşı

Almanya İngiltere’yi savaştan çıkarmak amacıyla hava saldırıları başlattı.

İngiliz Kraliyet Hava Kuvvetleri Alman hava saldırılarına karşı direndi.

Almanya İngiltere üzerinde hava üstünlüğü kuramadı ve Britanya’yı işgal planını gerçekleştiremedi.

Kuzey Afrika Cephesi

Kuzey Afrika’da Mihver ve Müttefik kuvvetler mücadele etti.

Alman General Erwin Rommel’in birlikleri bölgede önemli başarılar kazandı.

Ancak El Alameyn Savaşı Müttefikler açısından önemli bir dönüm noktası oldu.

Mihver kuvvetleri Kuzey Afrika’dan geri çekilmek zorunda kaldı.

Barbarossa Harekâtı

22 Haziran 1941’de Almanya Sovyetler Birliği’ne saldırdı.

Bu harekât Barbarossa Harekâtı olarak bilinir.

Amaç:

• Sovyet topraklarını ele geçirmek,
• doğudaki ekonomik kaynaklara ulaşmak,
• Sovyet rejimini ortadan kaldırmak.

Sovyetler Birliği’nin savaşa tam olarak katılmasıyla savaşın doğu cephesi çok genişledi.

Moskova Önlerinde Alman İlerlemesinin Durması

Alman ordusu 1941’de Moskova’ya yaklaştı.

Ancak:

• sert kış koşulları,
• uzun ikmal hatları,
• Sovyet direnişi

Alman ilerleyişini yavaşlattı.

Almanya kısa sürede Sovyetler Birliği’ni savaş dışı bırakamadı.

Pearl Harbor Baskını

7 Aralık 1941’de Japonya, ABD’nin Hawaii’deki Pearl Harbor deniz üssüne saldırdı.

Sonuç:

• ABD savaşa girdi,
• savaşın Pasifik boyutu büyüdü,
• Müttefiklerin ekonomik ve askerî gücü önemli ölçüde arttı.

Pasifik Savaşı

ABD ile Japonya arasında Pasifik’te yoğun deniz ve hava savaşları yaşandı.

Midway Muharebesi, Japon ilerleyişinin durdurulmasında önemli bir dönüm noktasıdır.

ABD daha sonra ada atlama stratejisiyle Japonya’ya doğru ilerledi.

Stalingrad Muharebesi

1942-1943 yıllarında Almanya ile Sovyetler Birliği arasında gerçekleşti.

Sovyet zaferiyle sonuçlandı.

Önemi:

• Alman ordusu doğu cephesinde büyük kayıp verdi,
• Almanya’nın Sovyetler Birliği içlerine ilerleyişi durdu,
• stratejik üstünlük giderek Sovyetlere geçti.

El Alameyn Muharebesi

1942’de Kuzey Afrika’da gerçekleşti.

İngiliz kuvvetlerinin zaferiyle sonuçlandı.

Bu gelişme Mihver kuvvetlerinin Kuzey Afrika’daki geri çekiliş sürecini hızlandırdı.

İtalya’nın Savaştan Çekilme Süreci

Müttefikler 1943’te Sicilya’ya çıkarma yaptı.

Mussolini yönetimi devrildi.

İtalya Müttefiklerle ateşkes yaptı; ancak Almanya İtalya’nın kuzeyinde mücadeleyi sürdürdü.

Normandiya Çıkarması

6 Haziran 1944’te Müttefik kuvvetler Fransa’nın Normandiya kıyılarına çıkarma yaptı.

“D-Day” olarak da bilinir.

Sonuç:

• Batı Avrupa’da Almanya’ya karşı yeni ve güçlü bir cephe açıldı,
• Fransa’nın kurtuluş süreci hızlandı,
• Almanya hem doğudan Sovyetler hem batıdan Müttefikler tarafından sıkıştırıldı.

Almanya’nın Teslim Olması

Müttefik orduları batıdan, Sovyet orduları doğudan Almanya’ya ilerledi.

Berlin Sovyet kuvvetleri tarafından kuşatıldı.

Hitler intihar etti.

Almanya Mayıs 1945’te koşulsuz teslim oldu.

Japonya’nın Teslim Olması

Avrupa’daki savaşın sona ermesine rağmen Pasifik’te savaş devam etti.

ABD Ağustos 1945’te:

• Hiroşima’ya,
• Nagazaki’ye

atom bombası attı.

Sovyetler Birliği de Japonya’ya karşı savaşa girdi.

Japonya teslim oldu ve İkinci Dünya Savaşı sona erdi.

Savaş Konferansları

Savaş sırasında Müttefik devletler ortak strateji ve savaş sonrası düzen için birçok konferans düzenledi.

Kazablanka Konferansı

1943’te yapıldı.

Müttefikler Mihver devletlerinden koşulsuz teslim talep etme konusunda kararlılık gösterdi.

Tahran Konferansı

1943’te Roosevelt, Churchill ve Stalin bir araya geldi.

Önemli konulardan biri Batı Avrupa’da Almanya’ya karşı yeni cephe açılmasıydı.

Normandiya Çıkarması’nın planlanmasında önemli aşamalardan biridir.

Yalta Konferansı

Şubat 1945’te Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında yapıldı.

Görüşülen konular:

• Almanya’nın savaş sonrası durumu,
• Avrupa’nın yeniden düzenlenmesi,
• Birleşmiş Milletlerin kuruluş süreci,
• Sovyetlerin Japonya’ya karşı savaşa katılması.

Potsdam Konferansı

Temmuz-Ağustos 1945’te yapıldı.

Almanya’nın işgali ve savaş sonrası Avrupa düzeni ele alındı.

Savaş sonrası güç dengelerinin şekillenmesinde etkili oldu.

Birleşmiş Milletlerin Kurulması

İkinci Dünya Savaşı, Milletler Cemiyetinin uluslararası barışı korumada yetersiz kaldığını gösterdi.

Yeni bir uluslararası örgüt oluşturulması fikri savaş sırasında güç kazandı.

1945 San Francisco Konferansı sonrasında Birleşmiş Milletler kuruldu.

Amaç:

• uluslararası barış ve güvenliği korumak,
• devletler arasında iş birliğini geliştirmek,
• yeni büyük savaşları önlemeye çalışmaktır.

Türkiye’nin Savaş Öncesi Güvenlik Politikası

Türkiye savaş öncesinde:

• Balkan Antantı,
• Sadabad Paktı,
• Montrö Boğazlar Sözleşmesi

gibi girişimlerle güvenliğini güçlendirmeye çalıştı.

Atatürk’ün ölümünden sonra İsmet İnönü Cumhurbaşkanı oldu.

Türkiye’nin temel hedefi savaşa doğrudan katılmadan ülkenin bağımsızlık ve güvenliğini korumaktı.

Türkiye, İngiltere ve Fransa Arasındaki İttifak

1939’da Türkiye, İngiltere ve Fransa arasında Karşılıklı Yardım Antlaşması imzalandı.

Türkiye Batılı devletlerle güvenlik ilişkilerini güçlendirdi.

Ancak savaşın gelişimi ve Sovyetler Birliği ile ilişkiler Türkiye’nin doğrudan savaşa girmemesine yol açtı.

Almanya ile Saldırmazlık Antlaşması

1941’de Türkiye ile Almanya arasında Dostluk ve Saldırmazlık Antlaşması imzalandı.

Türkiye bu antlaşmayla savaş dışında kalma ve Almanya ile doğrudan çatışmadan kaçınma politikasını sürdürdü.

Türkiye Üzerindeki Müttefik Baskısı

Savaşın ilerleyen yıllarında İngiltere ve ABD Türkiye’nin savaşa Müttefikler yanında girmesini istedi.

Bu amaçla çeşitli görüşmeler yapıldı.

Adana Görüşmeleri

1943’te İsmet İnönü ile Churchill arasında yapıldı.

Türkiye’nin savaşa katılması konusu ele alındı.

Kahire Görüşmeleri

1943’te Türkiye’nin savaşa katılması yeniden gündeme geldi.

Türkiye askerî hazırlıklarının yetersizliğini ve güvenlik risklerini öne sürerek savaşa girmedi.

Türkiye’nin Almanya ile İlişkileri Kesmesi

Savaşın Müttefikler lehine dönmesiyle Türkiye Almanya ile ilişkilerini aşamalı biçimde azalttı.

1944’te Almanya ile diplomatik ilişkiler kesildi.

Türkiye’nin Savaş İlanı

Türkiye, Birleşmiş Milletlerin kurucu üyeleri arasında yer alabilmek ve savaş sonrası düzende yer almak amacıyla 23 Şubat 1945’te Almanya ve Japonya’ya savaş ilan etti.

Bu savaş ilanı fiilî bir cephe savaşına yol açmadı.

Türkiye’de Savaş Yıllarının Ekonomik ve Sosyal Etkileri

Türkiye savaşa fiilen girmedi ancak büyük bir orduyu sürekli hazır tuttu.

Bu durum ekonomide ciddi yük oluşturdu.

Başlıca sorunlar:

• savunma harcamalarının artması,
• üretici nüfusun askere alınması,
• tarımsal üretimde düşüş,
• kıtlık ve fiyat artışları,
• karaborsa,
• temel tüketim mallarında sıkıntı.

Millî Korunma Kanunu

1940’ta çıkarıldı.

Devlete:

• üretimi düzenleme,
• fiyatları denetleme,
• temel malların dağıtımına müdahale etme

gibi geniş ekonomik yetkiler verdi.

Varlık Vergisi

1942’de çıkarıldı.

Savaş koşullarında olağanüstü gelir elde etmek ve savaş dönemindeki yüksek kazançları vergilendirmek amacı taşıyordu.

Uygulamadaki eşitsizlikler ve özellikle gayrimüslim vatandaşlar üzerindeki ağır etkileri nedeniyle ciddi tartışmalara yol açtı.

Toprak Mahsulleri Vergisi

1943’te tarımsal ürünlerden alınmaya başlandı.

Kırsal kesim üzerindeki ekonomik yükü artırdı.

Savaşın Genel Sonuçları

İkinci Dünya Savaşı’nın sonuçları:

• milyonlarca insanın ölmesi,
• Avrupa ve Asya’da büyük yıkım,
• Almanya, İtalya ve Japonya’nın yenilmesi,
• ABD ve Sovyetler Birliği’nin iki büyük güç olarak yükselmesi,
• Avrupa devletlerinin dünya siyasetindeki ağırlığının azalması,
• Birleşmiş Milletlerin kurulması,
• sömürgecilik sisteminin zayıflaması,
• Soğuk Savaş döneminin başlamasına zemin hazırlanması,
• nükleer çağın başlamasıdır.

Sık Karıştırılan Noktalar

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

Olay Eşleştirmesi

Polonya → savaşın başlangıcı Barbarossa → Sovyetler Birliği Pearl Harbor → ABD savaşa girdi Stalingrad → Alman ilerleyişi kırıldı Normandiya → Batı Avrupa’da ikinci cephe Hiroşima-Nagazaki → Japonya’nın teslim süreci

Konferans Eşleştirmesi

Tahran → ikinci cephe Yalta → savaş sonrası düzen Potsdam → Almanya’nın geleceği San Francisco → Birleşmiş Milletler

Türkiye Sorusu

1939 → İngiltere-Fransa ile ittifak 1941 → Almanya ile saldırmazlık 1943 → Adana ve Kahire görüşmeleri 1945 → Almanya ve Japonya’ya savaş ilanı

Konu Özeti

Nedenler: Versay, ekonomik kriz, totaliter rejimler, yayılmacılık, Milletler Cemiyetinin yetersizliği.

Başlangıç: 1 Eylül 1939 Polonya.

Dönüm noktaları: Britanya, El Alameyn, Stalingrad, Midway, Normandiya.

Son: 1945 Almanya ve Japonya teslim.

Türkiye: denge politikası, fiilen savaş dışında kalma, 1945’te savaş ilanı.

Sonuç: ABD-Sovyet üstünlüğü, BM, Soğuk Savaş, sömürgeciliğin zayıflaması.