AYT Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı Konu Anlatımı

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı

Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, 1923'ten günümüze uzanan; şiir, roman, hikâye, tiyatro, deneme ve eleştiride çok sayıda farklı sanat anlayışının bir arada görüldüğü dönemdir.

Genel Özellikler

• Dil, Millî Edebiyat'ın sadeleşme anlayışı doğrultusunda daha doğal hâle gelmiştir.
• Anadolu ve Anadolu insanı edebiyatta daha görünür olmuştur.
• Şiirde hece, aruz ve serbest ölçü birlikte varlığını sürdürmüştür.
• Roman ve hikâyede toplumcu gerçekçilik, psikolojik çözümleme, modernizm ve postmodernizm gibi farklı anlayışlar gelişmiştir.
• Millî Mücadele, Cumhuriyet'in kuruluşu, göç, köy-kent çatışması, işçi sorunları, yalnızlık ve yabancılaşma işlenmiştir.
• Batılı anlatım tekniklerinden geniş ölçüde yararlanılmıştır.

Cumhuriyet Dönemi Şiiri

Başlıca yönelimler:

• Millî Edebiyat zevkini sürdüren şiir
• Saf şiir
• Toplumcu gerçekçi şiir
• Garip
• İkinci Yeni
• Hisarcılar
• Maviciler
• Dinî-metafizik duyarlıklı şiir

Millî Edebiyat Zevkini Sürdüren Şiir

• Hece ölçüsü
• Sade Türkçe
• Anadolu
• Memleket sevgisi
• Halk şiiri etkisi

Beş Hececiler:

• Faruk Nafiz Çamlıbel
• Orhan Seyfi Orhon
• Yusuf Ziya Ortaç
• Halit Fahri Ozansoy
• Enis Behiç Koryürek

Saf Şiir

Şiiri toplumsal faydadan çok estetik bir sanat ürünü olarak görür.

Temel özellikler:

• Musiki ve ahenk
• İmge
• Bireysel duyarlık
• Dil işçiliği
• Zaman, ölüm, aşk ve yalnızlık

Önemli isimler:

• Ahmet Hamdi Tanpınar
• Ahmet Muhip Dıranas
• Cahit Sıtkı Tarancı

Ahmet Hamdi Tanpınar

Şiir ve romanlarında zaman, rüya, musiki ve bilinç kavramları öne çıkar.

Başlıca eserleri:

• Huzur
• Saatleri Ayarlama Enstitüsü
• Mahur Beste
• Sahnenin Dışındakiler
• Beş Şehir
• XIX. Asır Türk Edebiyatı Tarihi

Cahit Sıtkı Tarancı

Şiirlerinde ölüm korkusu, yaşama sevinci, zaman ve yalnızlık öne çıkar.

Başlıca eserleri:

• Otuz Beş Yaş
• Ömrümde Sükût
• Düşten Güzel

Toplumcu Gerçekçi Şiir

• İşçi ve emekçi sorunları
• Yoksulluk
• Eşitsizlik
• Toplum ve siyaset
• Serbest nazım

En önemli öncü: **Nâzım Hikmet**

Başlıca eserleri:

• 835 Satır
• Taranta Babu'ya Mektuplar
• Memleketimden İnsan Manzaraları
• Kuvâyi Milliye Destanı

Garip Hareketi

1941'de Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat'ın ortak **Garip** kitabıyla belirginleşmiştir.

Özellikleri:

• Ölçü ve uyağa tepki
• Söz sanatlarını zorunlu görmeme
• Günlük konuşma dili
• Sıradan insan
• Gündelik konular
• Mizah

Orhan Veli Kanık

Başlıca eserleri:

• Garip
• Vazgeçemediğim
• Destan Gibi
• Yenisi
• Karşı

İkinci Yeni

1950'lerin ortalarında gelişmiştir.

Önemli şairler:

• Cemal Süreya
• Turgut Uyar
• Edip Cansever
• Ece Ayhan
• İlhan Berk
• Sezai Karakoç

Özellikleri:

• Yoğun imge
• Soyutlama
• Alışılmamış bağdaştırmalar
• Kapalı ve çok anlamlı söyleyiş
• Modern insanın yalnızlığı

Önemli eşleştirmeler:

• Üvercinka → Cemal Süreya
• Dünyanın En Güzel Arabistanı → Turgut Uyar
• Yerçekimli Karanfil → Edip Cansever

Hisarcılar

Hisar dergisi çevresinde gelişmiştir.

• Millî kültür
• Yaşayan Türkçe
• Geleneği bütünüyle reddetmeme
• Taklitçiliğe karşı olma

Önemli isimler:

• Mehmet Çınarlı
• Munis Faik Ozansoy
• İlhan Geçer

Maviciler

Mavi dergisi çevresinde gelişmiş ve özellikle Attilâ İlhan'la ilişkilendirilmiştir.

Başlıca eserleri:

• Duvar
• Sisler Bulvarı
• Ben Sana Mecburum
• Yağmur Kaçağı

Dinî ve Metafizik Duyarlık

Necip Fazıl Kısakürek

• Metafizik
• Ölüm
• Yalnızlık
• Korku
• İnanç

Başlıca eserleri:

• Kaldırımlar
• Çile
• Ben ve Ötesi

Sezai Karakoç

İkinci Yeni'nin imge olanaklarından yararlanmış, kendi “Diriliş” düşüncesini geliştirmiştir.

Başlıca eserleri:

• Körfez
• Şahdamar
• Hızırla Kırk Saat
• Taha'nın Kitabı

Cumhuriyet Dönemi Roman ve Hikâyesi

Başlıca yönelimler:

• Millî Edebiyat zevkini sürdürenler
• Toplumcu gerçekçiler
• Bireyin iç dünyasını esas alanlar
• Modernist ve postmodern anlatılar

Millî Edebiyat Zevkini Sürdürenler

• Yakup Kadri Karaosmanoğlu → Yaban
• Halide Edip Adıvar → Ateşten Gömlek
• Reşat Nuri Güntekin → Çalıkuşu
• Refik Halit Karay → Memleket Hikâyeleri

Toplumcu Gerçekçi Roman ve Hikâye

Toplumun ekonomik ve sınıfsal sorunları, köy ve işçi yaşamı, yoksulluk ve eşitsizlik işlenir.

Sabahattin Ali

Başlıca eserleri:

• Kuyucaklı Yusuf
• İçimizdeki Şeytan
• Kürk Mantolu Madonna
• Değirmen
• Kağnı

Orhan Kemal

İşçi, küçük insan ve yoksul kesimlerin yaşamını yalın dille anlatır.

Başlıca eserleri:

• Bereketli Topraklar Üzerinde
• Murtaza
• Hanımın Çiftliği
• Baba Evi

Yaşar Kemal

Çukurova, köylü, eşkıyalık ve doğayı destansı bir anlatımla işler.

Başlıca eserleri:

• İnce Memed
• Yer Demir Gök Bakır
• Ortadirek
• Ölmez Otu

Kemal Tahir

Başlıca eserleri:

• Devlet Ana
• Esir Şehrin İnsanları
• Yorgun Savaşçı
• Rahmet Yolları Kesti

Bireyin İç Dünyasını Esas Alan Roman

Peyami Safa

Başlıca eserleri:

• Dokuzuncu Hariciye Koğuşu
• Fatih-Harbiye
• Matmazel Noraliya'nın Koltuğu
• Yalnızız

Fatih-Harbiye'de Doğu-Batı çatışması önemlidir.

Modernist ve Postmodern Roman

Özellikleri:

• Yabancılaşma
• Parçalanmış zaman
• Bilinç akışı
• İç monolog
• Çoklu bakış açısı
• Metinlerarasılık

Oğuz Atay

Başlıca eserleri:

• Tutunamayanlar
• Tehlikeli Oyunlar
• Bir Bilim Adamının Romanı
• Korkuyu Beklerken

Yusuf Atılgan

Başlıca eserleri:

• Aylak Adam
• Anayurt Oteli

Yalnızlık ve yabancılaşma öne çıkar.

Adalet Ağaoğlu

Başlıca eserleri:

• Ölmeye Yatmak
• Bir Düğün Gecesi
• Hayır
• Fikrimin İnce Gülü

İlk üç eser Dar Zamanlar üçlemesidir.

Cumhuriyet Hikâyesi

Sait Faik Abasıyanık

Durum hikâyesinin en önemli temsilcilerindendir.

Başlıca eserleri:

• Semaver
• Sarnıç
• Lüzumsuz Adam
• Mahalle Kahvesi
• Alemdağ'da Var Bir Yılan

Memduh Şevket Esendal

Başlıca eserleri:

• Otlakçı
• Mendil Altında
• Ayaşlı ve Kiracıları

Cumhuriyet Dönemi Tiyatrosu

Önemli isimler:

• Haldun Taner
• Turan Oflazoğlu
• Orhan Asena
• Güngör Dilmen
• Necati Cumalı
• Turgut Özakman

Haldun Taner

Başlıca eserleri:

• Keşanlı Ali Destanı
• Gözlerimi Kaparım Vazifemi Yaparım
• Sersem Kocanın Kurnaz Karısı

Turan Oflazoğlu

Başlıca eserleri:

• IV. Murat
• Deli İbrahim
• Kösem Sultan

Deneme ve Eleştiri

Nurullah Ataç

• Öz Türkçeyi savunmuştur.
• Devrik cümleleri sık kullanmıştır.
• Öznel eleştiri anlayışıyla tanınır.

Başlıca eserleri:

• Günlerin Getirdiği
• Karalama Defteri
• Sözden Söze

Sık Karıştırılan Noktalar

1. Cumhuriyet şiiri tek bir anlayıştan oluşmaz.
2. Saf şiirde estetik ve musiki önemlidir.
3. Nâzım Hikmet toplumcu şiirin ve serbest nazmın öncüsüdür.
4. Garipçiler Orhan Veli, Melih Cevdet ve Oktay Rifat'tır.
5. Garip günlük dili ve sıradan insanı önemser.
6. İkinci Yeni yoğun imge ve kapalı anlatımla tanınır.
7. Cemal Süreya Üvercinka'nın şairidir.
8. Turgut Uyar Dünyanın En Güzel Arabistanı'nın şairidir.
9. Edip Cansever Yerçekimli Karanfil'in şairidir.
10. Necip Fazıl Çile ve Kaldırımlar'la tanınır.
11. Tanpınar Huzur ve Saatleri Ayarlama Enstitüsü'nün yazarıdır.
12. Sait Faik durum hikâyesinin önemli ismidir.
13. Orhan Kemal işçi ve emekçi yaşamını işler.
14. Yaşar Kemal Çukurova ve İnce Memed'le tanınır.
15. Peyami Safa psikolojik romanla tanınır.
16. Oğuz Atay Tutunamayanlar'ın yazarıdır.
17. Yusuf Atılgan Aylak Adam ve Anayurt Oteli'nin yazarıdır.
18. Haldun Taner Keşanlı Ali Destanı'yla tanınır.
19. Nurullah Ataç deneme ve eleştirinin önemli ismidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce türü belirle.
2. Günlük dil ve sıradan insan → Garip.
3. Yoğun imge ve kapalılık → İkinci Yeni.
4. İşçi, sınıf, yoksulluk → toplumcu gerçekçilik.
5. Musiki ve estetik → saf şiir.
6. Bilinç akışı ve yabancılaşma → modernist anlatı.
7. Psikolojik çözümleme → bireyin iç dünyasını esas alan roman.
8. Olay-durum hikâyesi ayrımını yap.
9. Sanatçı-eser eşleştirmelerini anahtar eserlerle çöz.
10. Aynı dönemde çok farklı sanat anlayışlarının birlikte bulunduğunu unutma.

Konu Özeti

• Cumhuriyet Dönemi → 1923 sonrası.
• Saf şiir → estetik ve musiki.
• Nâzım Hikmet → toplumcu şiir.
• Garip → Orhan Veli, Melih Cevdet, Oktay Rifat.
• İkinci Yeni → yoğun imge ve kapalılık.
• Cemal Süreya → Üvercinka.
• Turgut Uyar → Dünyanın En Güzel Arabistanı.
• Edip Cansever → Yerçekimli Karanfil.
• Necip Fazıl → Çile.
• Tanpınar → Huzur.
• Sabahattin Ali → Kuyucaklı Yusuf.
• Orhan Kemal → Bereketli Topraklar Üzerinde.
• Yaşar Kemal → İnce Memed.
• Peyami Safa → Dokuzuncu Hariciye Koğuşu.
• Sait Faik → durum hikâyesi.
• Oğuz Atay → Tutunamayanlar.
• Yusuf Atılgan → Aylak Adam.
• Haldun Taner → Keşanlı Ali Destanı.
• Nurullah Ataç → deneme ve eleştiri.