AYT Tarih XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti Ders Notu

XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti – Ders Notu

Şark Meselesi

Avrupalı büyük devletlerin Osmanlı topraklarını paylaşma ve bu paylaşımın Avrupa güç dengesine etkisi etrafında gelişen sorunlar bütünüdür.

Osmanlı Devleti bu ortamda **denge siyaseti** izledi.

Sırp ve Yunan İsyanları

Sırp isyanlarında:

• milliyetçilik,
• merkezî otoritenin zayıflaması,
• Rus desteği

etkilidir.

1829 Edirne Antlaşması:

• Yunanistan’ın bağımsızlığı kabul edildi,
• Sırpların özerkliği güçlendi.

1878 Berlin:

• Sırbistan’ın bağımsızlığı tanındı.

Yunan isyanı: Filiki Eterya → Mora İsyanı → Avrupa müdahalesi → Navarin → Osmanlı-Rus Savaşı → Edirne.

Vaka-i Hayriye

1826.

Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.

Yerine: **Asakir-i Mansure-i Muhammediyye** kuruldu.

Sonuç: merkezî otorite ve askerî reformların önü açıldı.

Mısır Meselesi

Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın güçlenmesiyle başladı.

Osmanlı ordusunun yenilgileri dış yardım ihtiyacını artırdı.

Bu nedenle iç mesele uluslararasılaştı.

Kütahya – 1833

Mehmed Ali Paşa önemli kazanımlar elde etti.

Hünkâr İskelesi – 1833

Rusya ile.

Mısır tehdidine karşı destek.

Rusya Boğazlar konusunda avantaj kazandı.

Nizip – 1839

Osmanlı ordusu yenildi.

Mısır Meselesi yeniden Avrupa gündemine taşındı.

Londra – 1840

Mısır valiliğinin Mehmed Ali Paşa soyuna bırakılması kabul edildi.

Suriye, Adana ve Girit Osmanlı yönetimine döndü.

Londra Boğazlar Sözleşmesi – 1841

Boğazlar barış zamanında yabancı savaş gemilerine kapatıldı.

Rusya’nın özel üstünlüğü sona erdi.

Boğazlar uluslararası statü kazandı.

Tanzimat Fermanı – 1839

Padişah: Abdülmecid.

Önemli isim: Mustafa Reşid Paşa.

Temel konular:

• can, mal ve namus güvenliği,
• vergi düzeni,
• askerlik düzeni,
• kanun önünde eşitlik,
• devlet görevlilerinin kanuna bağlılığı,
• merkezîleşme.

Kırım Savaşı – 1853-1856

Osmanlı’nın yanında: İngiltere ve Fransa.

Önemli mali sonuç: Osmanlı ilk kez dış borç aldı.

Islahat Fermanı – 1856

Özellikle gayrimüslim tebaanın haklarını genişletti.

Amaç:

• devlete bağlılığı güçlendirmek,
• Avrupa müdahalesini azaltmak.

Paris Antlaşması – 1856

Osmanlı Devleti:

• Avrupa devleti sayıldı,
• toprak bütünlüğü Avrupa devletlerinin garantisine alındı.

Karadeniz: tarafsızlaştırıldı.

Kanun-ı Esasi – 1876

Osmanlı Devleti’nin ilk anayasasıdır.

I. Meşrutiyet başladı.

Anayasal ve meclisli yönetim yönünde önemli adımdır.

93 Harbi – 1877-1878

Osmanlı-Rus Savaşıdır.

Sonuçlar:

• Balkan ve Kafkas topraklarında kayıplar,
• yoğun göçler,
• siyasi ve ekonomik baskının artması.

Ayastefanos ve Berlin

Ayastefanos: Rusya lehine ağır şartlar.

Berlin: Avrupa devletleri Rusya’nın aşırı güçlenmesini istemediği için Ayastefanos’u yeniden düzenledi.

Düyûn-ı Umûmiyye – 1881

Dış borçların tahsilini düzenlemek amacıyla kuruldu.

Bazı Osmanlı gelirlerini doğrudan toplama yetkisi aldı.

Sonuç: **mali egemenlik sınırlandı.**

II. Abdülhamid ve Siyonist Faaliyetler

Filistin’de bir Yahudi devleti kurulmasına yönelik girişimlere karşı siyasi ve idari tedbirler uygulanmaya çalışıldı.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Şark Meselesi → Osmanlı toprakları ve Avrupa güç dengesi.
• Vaka-i Hayriye → Yeniçeri Ocağının kaldırılması.
• Hünkâr İskelesi → Rusya ile ikili antlaşma.
• 1841 Londra → Boğazların çok taraflı statüsü.
• Tanzimat → genel hukuk ve yönetim düzeni.
• Islahat → gayrimüslim haklarının daha ayrıntılı düzenlenmesi.
• Kırım → ilk dış borç.
• Paris → Osmanlı Avrupa devleti sayıldı.
• Kanun-ı Esasi → ilk anayasa.
• Berlin → Ayastefanos’un değiştirilmesi.
• Düyûn-ı Umûmiyye → mali egemenlik sorunu.

XIX. Yüzyıl Osmanlı Devleti Kısa Özeti

XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti milliyetçi isyanlar, Mısır ve Boğazlar Meselesi, Rusya baskısı, savaşlar ve mali sorunlarla karşılaştı. Devlet, büyük güçlerin rekabetinden yararlanmak için denge siyaseti izledi. Vaka-i Hayriye ile askerî yapı yenilendi. Tanzimat ve Islahat fermanları hukuki ve idari dönüşümü hızlandırdı. Kırım Savaşı dış desteğin ve dış borçlanmanın önemini artırdı. 1876 Kanun-ı Esasi ile anayasal yönetime geçildi. 93 Harbi ve Berlin süreci ağır siyasi ve demografik sonuçlar doğurdu. 1881 Düyûn-ı Umûmiyye ise mali egemenliğin sınırlandığını gösterdi.