Dalgalar – Hızlı Tekrar

Dalgalar – Hızlı Tekrar

Bu içerik, Dalgalar konusunu sınav öncesinde kısa sürede tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Dalga

Bir titreşimin veya enerjinin ortamda yayılmasına dalga denir.

1. Genlik

Bir taneciğin denge konumundan maksimum uzaklığıdır.

Sembolü: A

Genlik arttıkça dalganın taşıdığı enerji genel olarak artar.

1. Dalga Boyu

Aynı fazdaki ardışık iki nokta arasındaki uzaklıktır.

Sembolü:

λ

İki tepe arası: λ

İki çukur arası: λ

Bir tepe ile hemen yanındaki çukur arası: λ / 2

1. Periyot

Bir tam titreşimin gerçekleşmesi için geçen süredir.

Sembolü: T

Birimi: s

1. Frekans

Bir saniyede yapılan titreşim sayısıdır.

Sembolü: f

Birimi: Hz

f = 1 / T

T = 1 / f

1. Dalga Hızı

v = λ × f

veya

v = λ / T

1. Frekansı Kim Belirler?

Dalganın frekansını kaynak belirler.

Dalga başka bir ortama geçerse:

Frekans değişmez.

Hız değişebilir.

Dalga boyu değişebilir.

1. Mekanik Dalgalar

Yayılmak için maddesel ortama ihtiyaç duyar.

Örnek:

• Ses
• Su dalgaları
• Yay dalgaları
• Deprem dalgaları

1. Elektromanyetik Dalgalar

Maddesel ortama ihtiyaç duymadan yayılabilir.

Örnek:

• Radyo dalgaları
• Mikrodalgalar
• Görünür ışık
• X ışınları
• Gama ışınları

1. Enine Dalga

Titreşim yönü ile yayılma yönü birbirine diktir.

Titreşim ⟂ Yayılma

Örnek: İp üzerindeki dalgalar.

1. Boyuna Dalga

Titreşim yönü ile yayılma yönü paraleldir.

Titreşim ∥ Yayılma

Örnek: Havadaki ses dalgaları.

1. Yay Dalgaları

Yay üzerinde oluşturulan tek bozuntuya atma denir.

Yay dalgasının hızı yayın özelliklerine bağlıdır.

Aynı yayda kaynak frekansı değiştirilirse:

Dalga hızı değişmez.

Dalga boyu değişir.

1. Sabit Uçtan Yansıma

Sabit uca gelen atma ters dönerek yansır.

1. Serbest Uçtan Yansıma

Serbest uca gelen atma ters dönmeden yansır.

1. Su Dalgaları

Su dalgalarının hızı derinliğe bağlıdır.

Derin su: Daha hızlı

Sığ su: Daha yavaş

1. Derin Ortamdan Sığ Ortama Geçiş

Derin → Sığ

Hız azalır.

Dalga boyu azalır.

Frekans değişmez.

v ↓

λ ↓

f sabit

1. Sığ Ortamdan Derin Ortama Geçiş

Sığ → Derin

Hız artar.

Dalga boyu artar.

Frekans değişmez.

v ↑

λ ↑

f sabit

1. Yansıma

Dalganın engele çarpıp geri dönmesine yansıma denir.

Gelme açısı = Yansıma açısı

1. Kırılma

Dalganın farklı özellikte bir ortama geçerken hızının değişmesi sonucu yön değiştirmesine kırılma denir.

Kırılmada:

Frekans değişmez.

Hız değişebilir.

Dalga boyu değişebilir.

1. Girişim

İki veya daha fazla dalganın aynı ortamda karşılaşarak bileşik etki oluşturmasına girişim denir.

Aynı yönlü genlikler: Birbirini güçlendirebilir.

Zıt yönlü genlikler: Birbirini azaltabilir.

1. Yapıcı Girişim

Aynı fazlı dalgalar üst üste geldiğinde bileşke genlik büyüyebilir.

1. Yıkıcı Girişim

Zıt fazlı dalgalar üst üste geldiğinde bileşke genlik küçülebilir.

1. Ses Dalgaları

Ses mekanik bir dalgadır.

• Maddesel ortam ister.
• Boşlukta yayılamaz.
• Katı, sıvı ve gazlarda yayılabilir.
• Havadaki ses boyuna dalgadır.

1. Sesin Yayılma Hızı

Genel olarak:

Katı > Sıvı > Gaz

Ses katılarda en hızlı, gazlarda en yavaş yayılır.

1. Sesin İnce ve Kalın Olması

Sesin ince veya kalın olması frekansa bağlıdır.

Frekans yüksek: İnce ses

Frekans düşük: Kalın ses

1. Ses Şiddeti

Sesin güçlü veya zayıf algılanması genlikle ilişkilidir.

Genlik büyük: Daha şiddetli

Genlik küçük: Daha zayıf

1. Tını

Farklı ses kaynaklarının aynı frekansta çıkardığı seslerin birbirinden ayırt edilmesini sağlayan özelliktir.

1. Yankı

Ses dalgalarının engelden yansıyıp tekrar duyulmasına yankı denir.

1. Rezonans

Bir sistem doğal frekansına uygun frekansta zorlanırsa titreşim genliği büyüyebilir.

Bu olaya rezonans denir.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Dalga enerji taşır, maddeyi sürekli taşımaz.
• Genlik ile dalga boyu aynı değildir.
• Frekans ile periyot ters orantılıdır.
• Frekansı kaynak belirler.
• Ortam değiştiğinde frekans değişmez.
• Mekanik dalgalar boşlukta yayılamaz.
• Elektromanyetik dalgalar boşlukta yayılabilir.
• Enine dalgada titreşim ve yayılma yönleri diktir.
• Boyuna dalgada titreşim ve yayılma yönleri paraleldir.
• Sabit uçtan yansıyan atma ters döner.
• Serbest uçtan yansıyan atma ters dönmez.
• Su dalgası derin ortamda daha hızlıdır.
• Derinden sığa geçişte hız ve dalga boyu azalır.
• Yansıma açıları normale göre ölçülür.
• Kırılmada frekans değişmez.
• Ses boşlukta yayılamaz.
• Frekans ince-kalın sesle ilgilidir.
• Genlik ses şiddetiyle ilgilidir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Dalga: Enerji taşır

Genlik: A

Dalga boyu: λ

Frekans: f

Periyot: T

f = 1 / T

Dalga hızı: v = λ × f

Ortam değişimi: f sabit

Mekanik dalga: Ortam gerekir

Elektromanyetik dalga: Boşlukta yayılabilir

Enine: Titreşim ⟂ Yayılma

Boyuna: Titreşim ∥ Yayılma

Sabit uç: Ters yansıma

Serbest uç: Düz yansıma

Derin su: Daha hızlı

Sığ su: Daha yavaş

Derin → Sığ: v ↓, λ ↓

Sığ → Derin: v ↑, λ ↑

Yansıma: Gelme açısı = Yansıma açısı

Ses: Mekanik dalga

Frekans: İnce-kalın

Genlik: Şiddet

Tını: Ses kaynağını ayırt etme

Kendini Kontrol Et

1. Dalganın enerji taşıyıp taşımadığını açıklayabiliyor musun?

1. Genlik ile dalga boyunu ayırt edebiliyor musun?

1. f = 1/T bağıntısını kullanabiliyor musun?

1. v = λ × f bağıntısıyla dalga hızı hesaplayabiliyor musun?

1. Ortam değiştiğinde hangi büyüklüğün değişmediğini biliyor musun?

1. Enine ve boyuna dalgaları ayırt edebiliyor musun?

1. Sabit ve serbest uçtan yansımayı doğru yorumlayabiliyor musun?

1. Su dalgalarında derinlik değişiminin hız ve dalga boyuna etkisini biliyor musun?

1. Sesin ince-kalınlığı ile şiddetini hangi büyüklüklerin belirlediğini biliyor musun?

1. Mekanik ve elektromanyetik dalgaları ayırt edebiliyor musun?