Elektrik ve Manyetizma – Hızlı Tekrar

Elektrik ve Manyetizma – Hızlı Tekrar

Bu içerik, Elektrik ve Manyetizma konusunu sınav öncesinde kısa sürede tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Elektrik Akımı

Bir iletkenin kesitinden birim zamanda geçen net elektrik yükü miktarıdır.

I = Q / t

I = Akım Q = Yük t = Zaman

Akım birimi: Amper (A)

Geleneksel akım yönü: Pozitif → Negatif

Elektron hareket yönü: Negatif → Pozitif

1. Gerilim

Elektrik yüklerini devrede hareket ettiren etkiye potansiyel farkı veya gerilim denir.

Sembol: V

Birim: Volt (V)

1. Direnç

İletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluktur.

Sembol: R

Birim: Ohm (Ω)

R = ρ × L / A

L = Uzunluk A = Kesit alanı ρ = Özdirenç

1. Özdirenç

Maddenin elektrik akımına karşı gösterdiği karakteristik özelliktir.

• Maddenin cinsine bağlıdır.
• Telin uzunluğuna bağlı değildir.
• Kesit alanına bağlı değildir.
• Sıcaklıktan etkilenebilir.

1. Ohm Yasası

V = I × R

Buradan:

I = V / R

R = V / I

1. Ampermetre ve Voltmetre

Ampermetre: Akımı ölçer.

Devreye seri bağlanır.

Voltmetre: Gerilimi ölçer.

Devre elemanına paralel bağlanır.

1. Seri Bağlı Dirençler

Seri devrede akım bütün dirençlerden aynıdır.

I = I₁ = I₂ = ...

Eşdeğer direnç:

Req = R₁ + R₂ + ...

Toplam gerilim:

V = V₁ + V₂ + ...

1. Paralel Bağlı Dirençler

Paralel devrede gerilim bütün kollarda aynıdır.

V = V₁ = V₂ = ...

Toplam akım:

I = I₁ + I₂ + ...

Eşdeğer direnç:

1 / Req = 1 / R₁ + 1 / R₂ + ...

İki direnç için:

Req = R₁ × R₂ / (R₁ + R₂)

1. Paralel Devrede Akım

Paralel kollarda:

I = V / R

Gerilim aynı olduğundan küçük dirençli koldan daha fazla akım geçer.

1. Seri ve Paralel Bağlantı

Seri:

Akım → Aynı

Gerilim → Paylaşılır

Eşdeğer direnç → Artar

Paralel:

Gerilim → Aynı

Akım → Paylaşılır

Eşdeğer direnç → Azalır

1. Kısa Devre

Bir devre elemanının uçları çok küçük dirençli bir iletkenle bağlanırsa akım düşük dirençli yolu tercih eder.

1. Elektriksel Güç

Bir elektrikli cihazın birim zamanda dönüştürdüğü enerji miktarıdır.

P = V × I

Ayrıca:

P = I² × R

P = V² / R

Gücün birimi: Watt (W)

1. Elektrik Enerjisi

E = P × t

E = Enerji P = Güç t = Zaman

Elektrik tüketiminde sık kullanılan birim: kWh

1. Mıknatıs

Mıknatısların iki kutbu vardır:

N → Kuzey

S → Güney

Aynı kutuplar: İter.

Zıt kutuplar: Çeker.

N - N → İtme

S - S → İtme

N - S → Çekme

1. Mıknatısın Bölünmesi

Bir mıknatıs bölündüğünde tek kutuplu mıknatıs oluşmaz.

Her parçada:

N ve S

kutupları bulunur.

1. Manyetik Alan

Mıknatısın çevresinde manyetik etkinin görüldüğü bölgedir.

Sembol: B

Mıknatıs dışında manyetik alan çizgileri:

N → S

yönündedir.

Alan çizgileri sık ise: Manyetik alan daha güçlüdür.

Mıknatısın alanı kutuplarında daha güçlüdür.

1. Manyetik Maddeler

Demir, nikel ve kobalt mıknatıstan güçlü biçimde etkilenebilir.

1. Dünya’nın Manyetik Alanı

Dünya büyük bir mıknatıs gibi davranır.

Pusula, Dünya’nın manyetik alanından etkilenerek yön gösterir.

1. Akımın Manyetik Etkisi

Üzerinden elektrik akımı geçen telin çevresinde manyetik alan oluşur.

Düz tel için sağ el kuralı:

Başparmak → Akım yönü

Kıvrılan parmaklar → Manyetik alan yönü

1. Bobin

Telin çok sayıda halka şeklinde sarılmasıyla bobin elde edilir.

Bobinden akım geçirildiğinde mıknatısa benzer manyetik alan oluşur.

Bobinin iki ucu N ve S kutbu gibi davranabilir.

1. Elektromıknatıs

Akım geçen bobinin içine uygun bir demir çekirdek yerleştirilerek elektromıknatıs oluşturulabilir.

Elektromıknatısın gücü:

Akım ↑ → Manyetik etki ↑

Sarım sayısı ↑ → Manyetik etki ↑

Uygun demir çekirdek → Manyetik etki ↑

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Akım yönü ile elektron hareket yönü terstir.
• Gerilim ile akım aynı kavram değildir.
• Tel uzadıkça direnç artar.
• Kesit alanı arttıkça direnç azalır.
• Direnç ile özdirenç aynı değildir.
• Ampermetre seri bağlanır.
• Voltmetre paralel bağlanır.
• Seri devrede akım aynıdır.
• Paralel devrede gerilim aynıdır.
• Paralel bağlantıda eşdeğer direnç en küçük dirençten küçüktür.
• Paralel devrede küçük dirençten daha fazla akım geçer.
• Watt güç birimidir.
• kWh enerji birimidir.
• Aynı mıknatıs kutupları iter.
• Zıt mıknatıs kutupları çeker.
• Mıknatıs bölündüğünde tek kutup oluşmaz.
• Her metal mıknatıs tarafından çekilmez.
• Akım geçen telin çevresinde manyetik alan oluşur.
• Akım yönü değişirse manyetik alan yönü değişir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Akım: I = Q / t

Ohm Yasası: V = I × R

Direnç: R = ρ × L / A

Tel uzarsa: R ↑

Kesit büyürse: R ↓

Ampermetre: Seri

Voltmetre: Paralel

Seri devre: Akım aynı

Seri eşdeğer: Req = R₁ + R₂ + ...

Paralel devre: Gerilim aynı

Paralel eşdeğer: En küçük dirençten küçük

Güç: P = V × I

Enerji: E = P × t

kW: Güç

kWh: Enerji

Mıknatıs: Aynı kutup iter, zıt kutup çeker

Manyetik alan: Mıknatıs dışında N → S

Akım geçen tel: Manyetik alan oluşturur

Elektromıknatıs: Akım ↑ ve sarım ↑ → Manyetik etki ↑

Kendini Kontrol Et

1. Akım yönü ile elektron hareket yönünü ayırt edebiliyor musun?

1. V = I × R bağıntısını kullanabiliyor musun?

1. Telin uzunluğu ve kesit alanının dirence etkisini biliyor musun?

1. Ampermetre ve voltmetrenin nasıl bağlandığını biliyor musun?

1. Seri devrede hangi büyüklüğün aynı olduğunu söyleyebiliyor musun?

1. Paralel devrede hangi büyüklüğün aynı olduğunu söyleyebiliyor musun?

1. Seri ve paralel bağlı dirençlerde eşdeğer direnç hesaplayabiliyor musun?

1. Elektriksel güç ve enerji hesabı yapabiliyor musun?

1. Mıknatıs kutuplarının birbirleriyle etkileşimini biliyor musun?

1. Akım geçen telin oluşturduğu manyetik alanı ve elektromıknatısın gücünü etkileyen faktörleri açıklayabiliyor musun?