Elektrostatik – Hızlı Tekrar

Elektrostatik – Hızlı Tekrar

Bu içerik, Elektrostatik konusunu sınav öncesinde kısa sürede tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Elektrik Yükü

Proton → Pozitif (+)

Elektron → Negatif (-)

Nötron → Yüksüz

Proton sayısı = Elektron sayısı: Cisim nötrdür.

Elektron sayısı fazla: Cisim negatif yüklüdür.

Elektron sayısı az: Cisim pozitif yüklüdür.

1. Yüklerin Etkileşimi

Aynı cins yükler: İter.

Zıt cins yükler: Çeker.

+ ile + → İtme

• ile - → İtme

+ ile - → Çekme

1. Nötr Cisim

Nötr cisimde:

Pozitif yük miktarı = Negatif yük miktarı

1. Yükün Korunumu

Kapalı bir sistemde toplam elektrik yükü korunur.

Yük:

• Yoktan oluşmaz.
• Yok olmaz.
• Cisimler arasında aktarılır.

1. İletken ve Yalıtkan

İletken: Yükler madde içinde kolayca hareket edebilir.

Örnek:

• Metaller
• İnsan vücudu
• Tuzlu su

Yalıtkan: Yükler serbestçe hareket edemez.

Örnek:

• Plastik
• Cam
• Kauçuk
• Porselen

1. Sürtünme ile Elektriklenme

İki farklı yalıtkan madde sürtüldüğünde elektron alışverişi gerçekleşebilir.

Elektron alan: Negatif yüklenir.

Elektron veren: Pozitif yüklenir.

1. Dokunma ile Elektriklenme

Yüklü iletkenler birbirine dokundurulduğunda yükler yeniden paylaşılır.

Toplam yük korunur.

Özdeş iletkenlerde:

Son yük = Toplam yük / Cisim sayısı

1. Etki ile Elektriklenme

Yüklü cisim nötr iletkene dokundurulmadan yaklaştırılırsa iletkendeki yük dağılımı değişir.

1. Kutuplanma

Yüklü bir cisim nötr bir cisme yaklaştırıldığında nötr cisimde yük dağılımı değişir.

Yüklü cisme yakın tarafta zıt yük etkisi artar.

Bu nedenle yüklü cisim nötr cismi çekebilir.

1. Topraklama

İletken bir cismin Dünya ile iletken bağlantı kurmasına topraklama denir.

Negatif yüklü cisim: Elektron verebilir.

Pozitif yüklü cisim: Dünya’dan elektron alabilir.

1. Etki ile Kalıcı Elektriklenme

İşlem sırası:

1. Yüklü cisim nötr iletkene yaklaştırılır.
2. İletken topraklanır.
3. Toprak bağlantısı kesilir.
4. Yüklü cisim uzaklaştırılır.

1. Elektroskop

Bir cismin elektrik yüklü olup olmadığını anlamada kullanılan araçtır.

Elektroskop:

• Metal topuz
• İletken çubuk
• Metal yapraklardan

oluşur.

Yapraklar aynı cins yük taşıdığında birbirini iter ve açılır.

1. Elektroskopta Yaklaştırma ve Dokundurma

Yaklaştırma: Yük aktarımı olmak zorunda değildir.

Dokundurma: Yük alışverişi olabilir.

Yüklü elektroskoba başka bir cisim yaklaştırıldığında yapraklar:

• Daha fazla açılabilir.
• Kapanabilir.
• Açıklığı azalabilir.

1. Coulomb Kuvveti

İki noktasal yük arasındaki elektriksel kuvvet:

F = k × |q₁ × q₂| / r²

F = Elektriksel kuvvet

q₁, q₂ = Yükler

r = Uzaklık

1. Yük Değişiminin Kuvvete Etkisi

Bir yük 2 katına çıkarsa: F → 2F

İki yük de 2 katına çıkarsa: F → 4F

Bir yük 3 katına çıkarsa: F → 3F

1. Uzaklığın Kuvvete Etkisi

r → 2r

F → F/4

r → 3r

F → F/9

r → r/2

F → 4F

1. Elektriksel Kuvvetin Yönü

Aynı işaretli yükler: İter.

Zıt işaretli yükler: Çeker.

İki yükün birbirine uyguladığı kuvvetler:

• Eşit büyüklüktedir.
• Zıt yönlüdür.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Pozitif yüklenmek proton almak değildir, elektron vermektir.
• Negatif yüklenmek elektron almaktır.
• Nötr cisimde yük yok değildir.
• Aynı yükler iter, zıt yükler çeker.
• Yüklü cisim nötr cismi çekebilir.
• Elektriklenmede hareket eden parçacık elektrondur.
• Toplam elektrik yükü korunur.
• Özdeş iletkenlerde toplam yük eşit paylaşılır.
• Etki ile elektriklenmede temas gerekmez.
• Yaklaştırmada yük aktarımı olmak zorunda değildir.
• Dokundurmada yük alışverişi olabilir.
• Topraklamada elektron hareket eder.
• Coulomb kuvveti uzaklığın karesiyle ters orantılıdır.
• Uzaklık 2 katına çıkınca kuvvet 1/4 olur.
• İki yükün birbirine uyguladığı kuvvetler eşit büyüklüktedir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Elektron alan: Negatif

Elektron veren: Pozitif

Aynı yükler: İter

Zıt yükler: Çeker

Nötr: Pozitif yük = Negatif yük

Sürtünme: Elektron alışverişi

Dokunma: Yük paylaşımı

Özdeş iletken: Toplam yük eşit paylaşılır

Etki: Dokunmadan yük dağılımı değişir

Topraklama: Dünya ile elektron alışverişi

Elektroskop: Yük durumunu inceler

Coulomb:

F = k × |q₁ × q₂| / r²

r → 2r: F → F/4

r → r/2: F → 4F

Kendini Kontrol Et

1. Elektron alan ve veren cisimlerin hangi yükle yükleneceğini biliyor musun?

1. Nötr bir cismin neden yüklü bir cisim tarafından çekilebildiğini açıklayabiliyor musun?

1. Yük korunumu ilkesini kullanabiliyor musun?

1. Sürtünme, dokunma ve etki ile elektriklenmeyi ayırt edebiliyor musun?

1. Özdeş iletkenler dokundurulduğunda son yükleri hesaplayabiliyor musun?

1. Topraklama sırasında elektronun hangi yönde hareket edeceğini belirleyebiliyor musun?

1. Elektroskopta yaklaştırma ile dokundurma arasındaki farkı biliyor musun?

1. Coulomb kuvvetinin yük miktarına nasıl bağlı olduğunu biliyor musun?

1. Uzaklık 2 veya 3 katına çıktığında kuvvetin nasıl değişeceğini hesaplayabiliyor musun?

1. Yükler arasındaki kuvvetin çekme mi itme mi olduğunu belirleyebiliyor musun?