Atatürk İlke ve İnkılapları ve Cumhuriyet Dönemi Ders Notu

Atatürk İlke ve İnkılapları ve Cumhuriyet Dönemi — Ders Notu

Temel Kronoloji Çizelgesi

| Yıl | Düzenleme / gelişme | Temel çıkarım | |---|---|---| | 1922 | Saltanat kaldırıldı | Monarşik egemenliğin sona ermesi | | 1923 | Lozan; Ankara başkent; Cumhuriyet ilanı | Dış meşruiyet ve yeni devlet örgütü | | 1924 | Halifeliğin kaldırılması; Tevhid-i Tedrisat; 1924 Anayasası | Siyaset ve eğitimde kurumsallaşma | | 1925 | Aşar kaldırıldı; Şapka Kanunu; tekke ve zaviyeler kapatıldı | Ekonomik ve toplumsal dönüşüm | | 1926 | Medeni Kanun; Musul'a ilişkin Ankara Antlaşması | Laik medeni hukuk; Irak sınırı | | 1927 | Teşvik-i Sanayi Kanunu | Özel sanayi yatırımlarını destekleme | | 1928 | Yeni Türk harfleri | Eğitim ve kültürde dönüşüm | | 1930 | Kadınların belediye seçim hakkı; Serbest Cumhuriyet Fırkası | Yerel siyasal katılım ve muhalefet denemesi | | 1931 | Türk Tarih Kurumu; Merkez Bankasının faaliyete geçişi | Kültürel araştırma ve bankacılık | | 1932 | Türk Dil Kurumu; Milletler Cemiyetine üyelik | Dil ve diplomasi | | 1933 | Üniversite Reformu; Sümerbank; kadınlara muhtar seçimi hakkı | Eğitim, sanayi, yerel haklar | | 1934 | Soyadı Kanunu; kadınlara milletvekilliği seçme-seçilme hakkı; Balkan Antantı | Toplum, siyaset ve bölgesel güvenlik | | 1935 | İlk kadın milletvekillerinin TBMM'ye girişi; Etibank | Hakların uygulaması; madencilik | | 1936 | Montrö Boğazlar Sözleşmesi | Boğazlar üzerindeki egemenlik | | 1937 | Altı ilkenin anayasaya girişi; Sadabat Paktı | Anayasal ilkeler ve doğu sınırları | | 1938 | Hatay Devleti'nin kuruluşu; Atatürk'ün vefatı | Hatay sürecinin son aşamalarına geçiş | | 1939 | Hatay'ın Türkiye'ye katılması | Atatürk'ün vefatından sonraki gelişme |

Altı İlke — Anahtar Kavramları

• **Cumhuriyetçilik:** Millî egemenlik, temsil, seçilmiş yöneticiler; hükümdar egemenliğiyle karşıtlık.
• **Milliyetçilik:** Ulusal birlik, kültür, bağımsızlık; Türk Tarih Kurumunun ulusal tarih araştırmaları.
• **Halkçılık:** Eşit yurttaşlık, imtiyazsız toplum, hukuk önünde eşitlik.
• **Devletçilik:** Özel teşebbüsü dışlamadan devletin sanayi ve altyapıda yatırım yapması.
• **Laiklik:** Devlet ve hukuk düzeninde dinî otoritenin belirleyici olmaması; vicdan özgürlüğü.
• **İnkılapçılık:** Çağdaşlaşma amaçlı değişimin sürdürülmesi.

İnkılapları Alanlarına Göre Ayır

**Siyasal:** Cumhuriyet; halifeliğin kaldırılması; çok partili hayata geçiş denemeleri.

**Hukuk:** 1926 Türk Medeni Kanunu; aile ve medeni haklarda yenilenme. 1934 milletvekilliği seçme-seçilme hakkı ayrı bir siyasi hak düzenlemesidir.

**Eğitim/kültür:** Tevhid-i Tedrisat (1924), Harf İnkılabı (1928), TTK (1931), TDK (1932), üniversite reformu (1933).

**Toplumsal:** Şapka ve kıyafet düzenlemeleri (1925), Soyadı Kanunu (1934), unvanların kaldırılması (1934).

**Ekonomi:** İzmir İktisat Kongresi (1923), İş Bankası (1924), aşarın kaldırılması (1925), Teşvik-i Sanayi (1927), Sümerbank (1933), sanayi planı (1934), Etibank (1935).

Kadın Hakları — Üç Ayrı Soru Kalıbı

• 1930: **Belediye** seçiminde seçme ve seçilme.
• 1933: **Muhtar ve ihtiyar heyeti** seçimlerinde seçme ve seçilme.
• 1934: **Milletvekili** seçme ve seçilme.
• 1935: Kadın milletvekillerinin **ilk seçimle meclise girişi**.

Dış Politika — Sorun / Belge / Taraf

| Başlık | Yıl | Ne ölçülür? | |---|---|---| | Musul–Ankara Antlaşması | 1926 | İngiltere ve Irak sınırı; Musul Irak'ta | | Milletler Cemiyetine üyelik | 1932 | Uluslararası örgüte katılım | | Balkan Antantı | 1934 | Türkiye–Yunanistan–Yugoslavya–Romanya | | Montrö | 1936 | Boğazların savunma ve egemenlik düzeni | | Sadabat Paktı | 1937 | Türkiye–İran–Irak–Afganistan | | Hatay Devleti | 1938 | Ayrı devlet; Türkiye'ye katılma henüz değil | | Hatay'ın katılması | 1939 | Atatürk'ün vefatından sonra |

Sık Hatalar ve Soru Stratejileri

1. Cumhuriyetçilik ile halkçılığı **egemenlik / eşitlik** diye ayır.
2. Laiklik ile devletçiliği **hukuk-din ilişkisi / ekonomi-kamu yatırımı** diye ayır.
3. TTK–TDK yıllarını 1931–1932 olarak eşleştir; üniversite reformu 1933'tür.
4. 1921 Fransa ile Ankara Antlaşması ve 1926 Musul Ankara Antlaşması farklıdır.
5. 1938 Hatay Devleti ile 1939 katılım karıştırılmamalıdır.
6. Seçenekleri tarihe göre sıralamadan önce soru kökündeki “önce, sonra, doğrudan, değildir” ifadesini belirle.

Kısa Özet

Cumhuriyet (1923) ve halifeliğin kaldırılması (1924) yeni siyasal yapıyı; Medeni Kanun (1926) hukuk reformunu; öğretim birliği (1924), Harf İnkılabı (1928), TTK (1931), TDK (1932) ve üniversite reformu (1933) kültürel dönüşümü simgeler. 1930–1934 kadınlara siyasal haklar aşamalı verildi. Devletçilikte kamu sanayi yatırımları öne çıktı. Altı ilke 1937'de anayasaya girdi. Musul (1926), Balkan (1934), Montrö (1936), Sadabat (1937), Hatay (1938–1939) dış politikanın dönüm noktalarıdır.