Millî Mücadele’de Cepheler ve Antlaşmalar Ders Notu

Millî Mücadele’de Cepheler ve Antlaşmalar — Ders Notu

Cephe Haritası

| Cephe | Başlıca karşı taraf | Öne çıkan isim/yöntem | Siyasi sonuç | |---|---|---|---| | Doğu | Ermenistan | Kâzım Karabekir, düzenli askerî harekât | Gümrü; ardından Moskova–Kars ile sınır düzenlemeleri | | Güney | Fransa | Yerel halk, Kuvâ-yi Milliye | 20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması | | Batı | Yunanistan | Düzenli ordu, İsmet Paşa; Mustafa Kemal başkomutanlığı | Zaferler → Mudanya → Lozan |

Çok Sorulan Kavramlar

**Kuvâ-yi Milliye:** Yerel direniş; düzenli ordu değil. **Düzenli ordu:** Merkezi komuta ve disiplin. **Mütareke:** Çatışmayı durduran ateşkes. **Barış antlaşması:** Siyasi/hukuki sorunları düzenleyen nihai belge.

Doğu Cephesi — Taraf Testi

• **Gümrü — 3 Aralık 1920:** Ermenistan. TBMM'nin ilk imzaladığı antlaşma; Sovyetleşme nedeniyle uygulama kesintiye uğradı.
• **Moskova — 16 Mart 1921:** Sovyet Rusya. Sınır ve bölgesel statüler.
• **Kars — 13 Ekim 1921:** Sovyet Ermenistanı, Azerbaycanı ve Gürcistanı. Doğu sınırının bölgesel teyidi.
• **Sınav filtresi:** “İlk antlaşma” Gümrü, “Rusya” Moskova, “üç Kafkas cumhuriyeti” Kars.

Güney Cephesi — Yerel Direniş

• Maraş, Urfa, Antep: Direniş hareketlerinde yerel halkın rolü çok güçlüdür.
• İşgal gücü odakta **Fransa**dır. Antep, Maraş ve Urfa'da mücadelenin koşulları ve tarihleri aynı değildir.
• **20 Ekim 1921 Ankara Antlaşması:** Fransa ile; Güney'deki sıcak çatışmaların sona ermesinde dönüm noktası. Hatay 1921'de Türkiye'ye katılmış sayılmaz.

Batı Cephesi — Kronolojik İskelet

1. **Ocak 1921 I. İnönü:** Düzenli ordunun ilk önemli Batı başarısı, TBMM'nin itibarı.
2. **Şubat–Mart 1921 Londra Konferansı:** TBMM temsilcisi Bekir Sami Bey; kalıcı barış sağlanamadı.
3. **Mart–Nisan 1921 II. İnönü:** Yeni savunma başarısı.
4. **Temmuz 1921 Kütahya–Eskişehir:** Yenilgi ve Sakarya doğusuna çekilme.
5. **5 Ağustos 1921 Başkomutanlık:** Mustafa Kemal Paşa'ya görev.
6. **7–8 Ağustos 1921 Tekâlif-i Milliye:** Ordu ihtiyaçlarını karşılama.
7. **23 Ağustos–13 Eylül Sakarya:** Savunma zaferi; 19 Eylül'de Gazi/Mareşal.
8. **13–20 Ekim 1921:** Kars (13), Ankara (20) antlaşmaları.
9. **26–30 Ağustos 1922:** Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi.
10. **9 Eylül 1922:** İzmir'in kurtuluşu.
11. **11 Ekim 1922:** Mudanya Mütarekesi.
12. **24 Temmuz 1923:** Lozan Barış Antlaşması.

Muharebeler Arasındaki Fark

| Olay | Niteliği | Ayırt edici sonucu | |---|---|---| | I. İnönü | İlk önemli düzenli ordu başarısı | İtibar ve Londra'ya davet | | II. İnönü | İkinci savunma başarısı | Ordunun güveni artar | | Kütahya–Eskişehir | Geri çekilme | Sakarya doğusunda savunma | | Sakarya | Savunma zaferi | Ankara yönündeki ilerleyiş durur | | Büyük Taarruz | Kesin sonuçlu taarruz | Yunan ordusunun Anadolu'dan çekilişi |

Antlaşmalarda Dört Yanlış Eşleştirme

1. **Fransa → Moskova** değil, **Ankara**.
2. **Sovyet Rusya → Kars** değil, **Moskova** (Kars'ta Sovyet Kafkas cumhuriyetleri).
3. **Doğu Trakya'nın savaşılmadan teslimi → Lozan** değil, **Mudanya**.
4. **Kapitülasyonların kaldırılması → Mudanya** değil, **Lozan**.

KPSS'de Belirleyici Yorumlar

• Kütahya–Eskişehir'den sonra alınan tedbirlerin gerekçesi, ordunun toparlanması ve savunma kapasitesinin güçlendirilmesidir.
• Sakarya'nın ardından siyasi anlaşmaların hızlanması, askerî başarının diplomasi alanını genişlettiğine işaret eder; her sorunun tek nedeni Sakarya değildir.
• Mudanya'da doğrudan geniş kapsamlı barış yapılmamış, çatışmalar durdurulmuş ve Doğu Trakya'nın devri kararlaştırılmıştır.
• Lozan'ın bağımsızlığın tanınmasına katkısı, bütün bölgesel sorunları aynı anda çözdüğü anlamına gelmez.

Soru Çözme Kontrol Listesi

**Soru kökü:** “Önce” mi “sonra” mı? “Siyasi” mi “askerî” mi? “İlk” mi “kesin” mi? **Eşleştir:** 1920-Gümrü / 1921-İnönü, Sakarya, Ankara / 1922-Büyük Taarruz, Mudanya / 1923-Lozan. **Ele:** Antlaşmanın tarafı veya belgenin türü yanlış olan seçeneği ilk çıkar. **Doğrula:** Kronoloji sorusunda önce ay-yıl, sonra gün düzeyine in.

Kısa Özet

Doğu: Kâzım Karabekir ve Gümrü–Moskova–Kars. Güney: Yerel direniş ve Ankara (Fransa). Batı: İnönü → Kütahya–Eskişehir → Sakarya → Büyük Taarruz. Askerî zaferin diplomatik sonucu Mudanya mütarekesi, kalıcı barış aşaması Lozan'dır.