Osmanlı Devleti’nde Kültür ve Uygarlık Hızlı Tekrar

Osmanlı Devleti’nde Kültür ve Uygarlık — Hızlı Tekrar

Kritik Bilgiler

Kısa Hatırlatmalar

• Saray: **Bîrun dış hizmet, Enderun iç eğitim/hizmet, Harem hanedan ailesi**.
• Taşra: **eyalet → sancak → kaza**; kadı kazada yargı işlevi görür.
• Toprak: **mîrî ≠ mülk ≠ vakıf**.
• Dirlik: **has → zeamet → tımar** (yüksekten düşük gelir sınıflandırması).
• Asker: **kapıkulu ulûfe; tımarlı sipahi dirlik geliri; cebelü yardımcı atlı**.
• Vergi: **iltizam → mültezim; mâlikâne → kaydıhayat/muaccele; mukataa → vergi geliri birimi**.

ÖSYM Soru Kalıpları

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Fetva **şeyhülislâm/müftü**; mahkeme hükmü **kadı**.
• İmaret **yemek-yardım**; darüşşifa **tedavi**; medrese **eğitim**.
• Narh **fiyat sınırı**; lonca **esnaf örgütü**; muhtesib **denetim**.
• Mühimme defteri **merkez kararları**; tahrir **gelir/arazi**; şer‘iyye sicili **mahkeme**.
• Süleymaniye **Kanûnî–İstanbul**; Selimiye **II. Selim–Edirne**.
• Cihannümâ **coğrafya**; Keşfü’z-Zunûn **bibliyografya**; Kitâb-ı Bahriye **denizcilik**.

Sınavda Dikkat

Son 2 Dakikalık Tekrar

• Divan: sadrazam–kazasker–defterdar–nişancı.
• Reîsülküttâb: kalemler; şeyhülislâm: fetva; ikisi de klasik divanın aslî üyeleri listesine otomatik eklenmez.
• Tımar: hizmet karşılığı vergi geliri; mülk değil.
• İltizam: mültezim; mâlikâne: 1695, muaccele, ömür boyu hak.
• Vakfiye: vakfın şartları; imaret: yemek; darüşşifa: sağlık.
• Eserler: Evliya Çelebi–Seyahatnâme; Kâtip Çelebi–Cihannümâ; Pîrî Reis–Kitâb-ı Bahriye.

Kendini Kontrol Et

1. **Tuğrayı kim çeker?** Nişancı.
2. **Kadı hangi kaydı oluşturur?** Mahkeme kayıtları/şer‘iyye sicilleri.
3. **Cebelü neyle ilgilidir?** Tımarlı sipahinin donattığı atlı yardımcı kuvvetle.
4. **Muaccele hangi uygulamayla ilişkilidir?** Mâlikâne.
5. **Narhı kim denetler?** Muhtesib ve ilgili yetkililer.
6. **Selimiye nerededir ve kimin dönemindedir?** Edirne, II. Selim.
7. **Cihannümâ ile Keşfü’z-Zunûn arasındaki fark nedir?** Coğrafya ile bibliyografya.
8. **Şeyhülislâm klasik Divanın aslî üyesi midir?** Hayır.