Noktalama İşaretleri Ders Notu

Noktalama İşaretleri – Ders Notu

Temel noktalama görevleri

| İşaret | Esas işlev | Örnek | |---|---|---| | Nokta (.) | Bildirme cümlesini bitirir; kısaltma/sıra/saat | *Ders bitti.* / *Dr.* / *14.30* | | Virgül (,) | Eş öge, sıralı cümle, ara söz, hitap | *Kitap, defter, kalem aldım.* | | Noktalı virgül (;) | İçinde virgül bulunan grupları ayırır | *Elma, armut; havuç, pırasa* | | İki nokta (:) | Açıklama/örnek başlatır, konuşan adını belirtir | *Şunu unutma: Emek karşılık bulur.* | | Üç nokta (...) | Eksik bırakılan söz, süren örnek, eksiltilen alıntı | *O günleri bir bilsen...* | | Soru (?) | Doğrudan soru | *Ne zaman geliyorsun?* | | Ünlem (!) | Güçlü duygu, seslenme | *Eyvah, yetişemedim!* | | Çift/tek tırnak | Aktarılan söz / alıntı içindeki alıntı | *“Dedi ki 'bekle'...”* | | Yay/köşeli ayraç | Ek açıklama / iç içe açıklama | *Kitap (yeni baskı [2020])* | | Kesme (') | Bazı özel ad, sayı ve kısaltma ekleri | *Ankara'ya, 8'inci* | | Kısa/uzun çizgi | Kök-ek ya da ilişki / konuşma | *gel-, Ankara-İzmir* / *— Günaydın.* | | Eğik çizgi (/) | Tarih, dize, adres, bölme | *02/11/2026* |

Virgülün sınav açısından ayırıcı kuralları

• **Eş görevli sözler:** *Çayı, kahveyi, suyu hazırladı.*
• **Sıralı cümleler:** *Kapı açıldı, çocuklar koştu.*
• **Ara söz:** *Bu konu, bence, kolay anlaşılır.*
• **Hitap:** *Arkadaşlar, beni dinleyin.*
• **Onay/ret:** *Hayır, bugün gelmiyorum.*
• **Özne olan bu/şu/o:** *O, size haber verdi.*
• **Ondalık ayırıcı:** *3,75*.
• **Kullanılmayan yer:** *ve, veya, yahut* gibi bağlaçlardan önce/sonra sırf bağlaç nedeniyle; şart ekinden sonra; tek zarf-fiilden sonra (genel kural): *Geleceksen haber ver.* / *Gülümseyerek konuştu.*

İki nokta ve üç nokta

• Tam açıklama cümlesi iki noktadan sonra **büyük harfle** başlar: *Bir şey öğrendim: Disiplin önemlidir.*
• Örnek sözcük listesi küçük harfle başlar: *Üç renk: mavi, sarı, kırmızı.*
• Üç nokta tamamlanmamış sözün sonuna konur: *Asıl söyleyeceğim...*
• Soru veya ünlemden sonra eksilti anlatılırken **iki ek nokta** yeterlidir: *Bunu da mı yaptın?..*

Soru, ünlem ve alıntı

• **Doğrudan soru:** *Kiminle görüştün?*
• **Dolaylı soru:** *Kiminle görüştüğünü sordu.* — nokta.
• **Ünlem:** *Yaşasın!* / *Eyvah!*
• **Alıntı içindeki son işaret** kapanış tırnağından önce gelir: *“Görüşmek üzere.”*
• **Tırnak içinde başka alıntı:** Çift tırnağın içinde **tek tırnak**.

Ayraçlar, kesme, çizgiler

• **Yay ayraç:** *Roman (ilk baskısı 2014) yeniden çıktı.*
• **Köşeli ayraç:** İç içe açıklama: *Roman (ilk baskı [2014])*; alıntıya ek açıklama.
• **Kesme var:** *Ayşe'nin, İzmir'de, 2026'da, TDK'nin*.
• **Kesme yok:** *Türk Dil Kurumundan, Ankaralılar, Türkçenin*.
• **Kısa çizgi:** *bil-* (fiil kökü); *İzmir-Ankara yolu*.
• **Konuşma çizgisi:** *— Beni bekler misin?*
• **Eğik çizgi:** *02/11/2026*, dize sonu, bölme.

Sık karıştırılan ayrımlar

1. **Nokta–virgül:** *3.500* kişi / *3,5* kilometre.
2. **Nokta–üç nokta:** Tamamlanmış yargı / yarım bırakılmış söz.
3. **Soru işareti–nokta:** Doğrudan / dolaylı soru.
4. **Noktalı virgül–iki nokta:** Gruplama / açıklama.
5. **Kısa çizgi–konuşma çizgisi:** Kök/ilişki / konuşanın sözü.
6. **Şehir–kurum adı:** *İzmir'e* / *İzmir Büyükşehir Belediyesine*.

Hızlı kontrol

1. Cümle gerçekten **soru** mu?
2. Sıralı sözcükler **aynı grupta** mı, farklı gruplarda mı?
3. Açıklama başlamışsa **iki nokta** gerekli mi?
4. Bağlaç veya tek zarf-fiil ardından gereksiz virgül var mı?
5. Kesme işaretinden önceki ad **kurum adı** mı?

Kısa Özet

**Nokta:** bitmiş yargı. **Virgül:** öge ve ara söz. **Noktalı virgül:** virgüllü gruplar. **İki nokta:** açıklama. **Üç nokta:** eksilti. **Soru:** doğrudan soru. **Ünlem:** duygu. **Tırnak:** alıntı. **Ayraç:** ek açıklama. **Kesme:** uygun özel ad/sayı/kısaltma eki. **Kısa çizgi:** yapı/ilişki. **Uzun çizgi:** konuşma. **Eğik çizgi:** tarih/dize/bölme.