Konu Anlatımı / Ders Notu

Basit Eşitsizlikler Konu Anlatımı

KPSS Ön Lisans Matematik birinci dereceden eşitsizlikler, tam sayı aralıkları, bileşik eşitsizlikler ve mutlak değer.

Basit Eşitsizlikler — Konu Anlatımı

Konuya Giriş

Eşitsizlikler iki sayıyı veya ifadeyi **büyüklük yönünden** karşılaştırır. KPSS Ön Lisans Matematikte birinci dereceden eşitsizlik çözümü, sayı doğrusunda gösterim, tam sayı sınırları, birden fazla koşulun kesişimi ve mutlak değerli basit eşitsizlikler sık kullanılan becerilerdir.

İşaretler: **x<3** (3’ten küçük), **x≤3** (3 veya 3’ten küçük), **x>3** (3’ten büyük), **x≥3** (3 veya 3’ten büyük). **< ve >** işaretlerinde sınır dahil değildir; **≤ ve ≥** işaretlerinde sınır dahildir.

1. Eşitsizliklerin Temel Özellikleri

**Her iki tarafa aynı sayıyı ekleme/çıkarma:** İşaret yönünü değiştirmez. x+3<9 → x<6; x−4≥2 → x≥6.

**Pozitif sayıyla çarpma/bölme:** İşaret yönünü değiştirmez. 2x<10 → x<5; 6≤2x → x≥3.

**Negatif sayıyla çarpma/bölme:** İşaret yönünü tersine çevirir. −3x<12 → x>−4; −x<3 → x>−3; −2x≥8 → x≤−4.

**Eşitsizlikleri toplama:** a<b ve c<d ise a+c<b+d. Ancak eşitsizlikleri gelişigüzel çıkarma, bir eşitsizliği negatifle çarpma ve iki tarafı işareti bilinmeyen değişkenle çarpma hataya yol açabilir.

**İşaretin bilinmediği durum:** ax>6 eşitsizliğinde a’nın negatif veya pozitif olduğu verilmemişse tek bir yönle çözemezsin. a=−2 verilirse −2x>6 → **x<−3**; a pozitifse tersine çevrilmez.

2. Sayı Doğrusu ve Aralık Gösterimi

Eşitsizliklerde çözüm, bir veya daha fazla gerçek sayıyı içeren bir aralık olabilir:

  • x<4 → **(−∞,4)**. 4 hariçtir.
  • x≤4 → **(−∞,4]**. 4 dahildir.
  • x>−2 → **(−2,∞)**. −2 hariçtir.
  • −2≤x<4 → **[−2,4)**. −2 dahil, 4 hariçtir.

Yuvarlak parantez **( )** uç noktanın alınmadığını, köşeli parantez **[ ]** alındığını anlatır. Sonsuzluk bir sayı gibi alınamaz; ∞ veya −∞ tarafı daima yuvarlak parantezle yazılır.

**Örnek:** −2≤x<4 ve x tam sayı ise çözümler **−2,−1,0,1,2,3** olur; toplam **6** sayıdır, toplamları **3**’tür.

3. Birinci Dereceden Eşitsizlik Çözümü

Bilinmeyenli terimleri bir tarafta, sabitleri diğer tarafta topla. Gerekirse sadeleştir. Son işlem negatif sayıya bölmekse yönü ters çevir.

**Örnek 1:** 3x+1≤10 → 3x≤9 → **x≤3**. En büyük tam sayı 3’tür.

**Örnek 2:** 7−x>2 → −x>−5 → **x<5**. En büyük tam sayı 4’tür.

**Örnek 3:** 3(2x−1)≤4x+9 → 6x−3≤4x+9 → 2x≤12 → **x≤6**.

**Örnek 4:** 2(x−3)≥3x−10 → 2x−6≥3x−10 → 4≥x → **x≤4**.

**Örnek 5:** 2x+5<3x−2 → 7<x → **x>7**. En küçük tam sayı 8’dir.

Özellikle “**alabileceği en büyük/en küçük tam sayı**” ifadesi, önce eşitsizliğin çözülmesini ardından **sınırın dahil olup olmadığının** denetlenmesini gerektirir.

4. Bileşik Eşitsizlikler

**a≤f(x)<b** gibi bileşik eşitsizliklerde aynı işlemi üç bölüme de uygulayabilirsin.

**Örnek 1:** −4≤2x+2<8 → her taraftan 2 çıkar: −6≤2x<6 → 2’ye böl: **−3≤x<3**. Uygun tam sayılar −3,−2,−1,0,1,2; toplam **6**.

**Örnek 2:** 3<2x+1≤11 → 2<2x≤10 → **1<x≤5**. Tam sayılar 2,3,4,5; **4** tanedir.

**Örnek 3:** 5≤(x+1)/2≤9 → 10≤x+1≤18 → **9≤x≤17**. Dahil iki uç arasında **17−9+1=9** tam sayı vardır.

**Örnek 4:** −5<2−3x≤11. Her taraftan 2 çıkar: −7<−3x≤9. −3’e bölerken **her iki işaret de yön değiştirir**: 7/3>x≥−3; yani **−3≤x<7/3**. Tam sayılar −3,−2,−1,0,1,2; **6** değerdir.

5. Birden Fazla Koşulun Birlikte Sağlanması

**“Ve” bağlacı**, her iki eşitsizliği birden sağlayan sayıların **kesişimini** ister. **“Veya” bağlacı** ise koşullardan en az birini sağlayan sayıların **birleşimini** verir.

**Örnek 1:** 2x−5≤3 → x≤4 ve 3x+1>−5 → x>−2. Kesişim: **−2<x≤4**. Tam sayılar −1,0,1,2,3,4; toplamları **9**.

**Örnek 2:** 2x+3<5x−6<3x+10. Sol eşitsizlikten x>3, sağ eşitsizlikten x<8 çıkar. Çözüm **3<x<8**; uygun tam sayıların toplamı 4+5+6+7=**22**.

**Örnek 3:** 2(x−1)≥x+1 ve 3(x+2)<2x+14. Birinci koşul **x≥3**, ikinci koşul **x<8** verir. Kesişim **3≤x<8** ve uygun tam sayılar **3,4,5,6,7** olur.

Yalnız “ve” bağlacına göre çözüm kesişimi kurulurken koşullardan birini unutma. Kesişim bazen boş kümedir: x>5 ve x<3 koşullarını birlikte sağlayan gerçek sayı yoktur.

6. Tam Sayı Sayısı ve Tam Sayıların Toplamı

Eşitsizlik gerçek sayı çözümü verse de soru yalnız tam sayıları isteyebilir. Önce aralıktaki **ilk** ve **son** tam sayıyı bul.

  • **−4<x≤5** aralığında en küçük tam sayı −3, en büyük 5; toplamları **2**.
  • **−6<x≤9** aralığında tam sayılar −5’ten 9’a kadar: **9−(−5)+1=15** adet.
  • **−4≤x<8** aralığında −4,−3,...,7: **12** adet.
  • **1≤x<7** aralığında 1,2,3,4,5,6 sayılarının toplamı **21**.

Ardışık tam sayıların toplamı gerekiyorsa ilk+son eşleştirme yöntemini kullan. Örneğin 3+4+5+6+7 = (3+7)×5/2 = 25. Bir sayı dizisinde hem negatif hem pozitif sayılar varsa karşılıklı sıfırlanan terimleri gözlemlemek işlemi hızlandırır.

7. Mutlak Değerli Basit Eşitsizlikler

**|A|<k** (k>0) eşitsizliği **−k<A<k** anlamına gelir. **|A|≤k** ise **−k≤A≤k** olur.

**Örnek 1:** |x−2|<3 → −3<x−2<3 → **−1<x<5**. Tam sayı çözümleri 0,1,2,3,4; **5** tanedir.

**Örnek 2:** |2x+1|≤5 → −5≤2x+1≤5 → −6≤2x≤4 → **−3≤x≤2**. Tam sayıların toplamı −3−2−1+0+1+2=**−3**.

**|A|>k** (k≥0) eşitsizliğinde **A>k veya A<−k** koşulu vardır. Mutlak değerin sıfırdan küçük olamayacağını da unutma.

8. Kare ve Çarpım İçeren Basit Eşitsizlikler

Kareli eşitsizliklerde kökleri bulup işaret bölgelerini incelemek gerekebilir. **x²<16 → −4<x<4**; tam sayılardan −3,−2,−1,0,1,2,3 olmak üzere **7** değer vardır.

**(x−2)(x+1)>0** ifadesinde çarpımın pozitifliği iki çarpanın aynı işaretli olmasını gerektirir. Kökler x=−1 ve x=2’dir. İfadeyi aralık aralık inceleyince **x<−1 veya x>2** bulunur. −5≤x≤5 kısıtı eklenirse uygun tam sayılar **−5,−4,−3,−2,3,4,5** (7 adet) olur.

Kök noktaları **>0** ve **<0** için dahil değildir; **≥0** ve **≤0** için sıfır yapan noktalar da çözüm olabilir. Tüm ikinci dereceden eşitsizliklerde doğrudan kök alırken artı/eksi ihtimallerini atlama.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. Negatifle çarpma veya bölmede eşitsizliğin **yönü değişir**.
  2. Toplama/çıkarma yapılırken eşitsizlik yönü değişmez.
  3. **x<5** için en büyük tam sayı 4; **x≤5** için 5’tir.
  4. **x>−4** için en küçük tam sayı −3’tür; −4 sınırı dahil değildir.
  5. **(−2,4]** aralığında −2 hariç, 4 dahildir.
  6. “**Ve**” koşulu kesişim, “**veya**” koşulu birleşimdir.
  7. Tam sayı sayısında uç noktaların dahil olma durumu denetlenir.
  8. İşareti bilinmeyen bir ifadeyle bölme, yönü önceden belirlemez.
  9. |A|<k ile |A|>k çözümleri farklıdır; ikincisi iki ayrı bölgedir.
  10. Çarpım eşitsizliğinde yalnız çarpanlardan birini incelemek yeterli değildir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

  1. Verilen **<,≤,>,≥** işaretlerinin sıkı mı dahil mi olduğunu belirle.
  2. Parantezleri aç, x terimlerini bir yanda, sabitleri diğer yanda topla.
  3. Negatifle böldüğünde **yön değiştirdiğini** açıkça işaretle.
  4. Birden çok koşul varsa ayrı ayrı çöz ve kesişimi al.
  5. Tam sayı sorulmuşsa ilk ve son uygun tam sayıyı belirle.
  6. Sayı isteniyorsa say; toplam isteniyorsa uygun sayıları topla.
  7. Mutlak değer ve çarpım ifadelerinde gerekli iki yönü veya işaret bölgelerini incele.
  8. Bulduğun sınır ve bir iç noktayı ilk eşitsizlikte yerine koyarak kontrol et.

Konu Özeti

Eşitsizlikler büyüklük karşılaştırması yapar; < ve > sınırı dışlar, ≤ ve ≥ sınırı dahil eder. İki tarafa aynı sayı eklemek/çıkarmak ya da pozitif sayıyla çarpmak/bölmek yönü değiştirmez; **negatif sayıyla çarpmak veya bölmek yönü tersine çevirir**. Bileşik eşitsizliklerde işlemi tüm bölümlere uygula, “ve” ile gelen koşullarda kesişimi bul. Tam sayı sayarken uygun en küçük ve en büyük değerleri belirle; mutlak değerli ve çarpımlı ifadelerde her işaret olasılığını incele.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • Sıkı ve sınır dahil eşitsizlikleri doğru okuyup aralıkta gösterebilmelisin.
  • Birinci dereceden eşitsizlikleri işlem kurallarına göre çözebilmelisin.
  • Negatif katsayıyla bölmede işaretin yönünü doğru değiştirebilmelisin.
  • Bileşik eşitsizliklerin ve birden çok koşulun kesişimini bulabilmelisin.
  • Tam sayı çözüm sayısını ve uygun sayıların toplamını hesaplayabilmelisin.
  • Mutlak değerli ve basit çarpanlı eşitsizlikleri çözebilmelisin.
  • Sınırların dahil olup olmadığını ilk ifadede yerine koyarak doğrulayabilmelisin.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

Basit Eşitsizlikler Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

Basit Eşitsizlikler Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

KPSS Ön Lisans Matematik Basit Eşitsizlikler - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

KPSS Ön Lisans Matematik Basit Eşitsizlikler - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

KPSS Ön Lisans Matematik Basit Eşitsizlikler - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

KPSS Ön Lisans Matematik Basit Eşitsizlikler - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz