Konu Anlatımı / Ders Notu
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri Ders Notu
I. Dünya Savaşı nedenleri, Osmanlı’nın savaşa girişi, cephe türleri, Çanakkale, Kutülamare, Sarıkamış, Brest-Litovsk, Mondros ve Sevr.
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri — Ders Notu
Kısa Özet
**1914–1918** arasındaki dünya savaşının uzun vadeli temelleri **sömürgecilik, pazar ve ham madde rekabeti, milliyetçilik, silahlanma ve ittifak sistemidir**. **28 Haziran 1914 Saraybosna suikastı** ise savaşın doğrudan kıvılcımıdır. **29 Ekim 1914 Karadeniz baskını**, Osmanlı'nın fiilen savaşa girişidir. **Goeben = Yavuz, Breslau = Midilli** eşleştirmesi önemlidir.
Taraflar ve Nedenler
| Başlık | Sınav anahtarı | |---|---| | **Uzun vadeli nedenler** | Sömürgecilik, rekabet, milliyetçilik, silahlanma, bloklaşma | | **Doğrudan kıvılcım** | Saraybosna'da Franz Ferdinand suikastı, **28 Haziran 1914** | | **İttifak** | Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı, Bulgaristan | | **İtilaf** | İngiltere, Fransa, Rusya; sonra İtalya ve **1917 ABD** | | **Osmanlı'nın girişi** | Rus limanlarına **29 Ekim 1914** Karadeniz saldırısı |
**İtalya'nın başlangıçtaki Üçlü İttifak bağlantısı**, **1915'te İtilaf safında savaşa katılmasıyla** karıştırılmamalıdır. ABD ve Rusya'nın 1917 gelişmeleri karşıt yönde etki etti: ABD İtilafa katılırken Rusya çekilme sürecine girdi.
Osmanlı Cephe Kartı
| Cephe | Tür | Hatırlanacak olay | |---|---|---| | **Kafkas** | Taarruz | **1914 Sarıkamış–Enver Paşa**; 1916 Muş-Bitlis–Mustafa Kemal | | **Kanal** | Taarruz | **Süveyş**, İngiltere'nin Mısır bağlantısını kesme girişimi | | **Çanakkale** | Savunma | **18 Mart 1915 deniz**, **25 Nisan 1915 kara**; Mustafa Kemal 19. Tümen/Anafartalar | | **Irak** | Savunma | **29 Nisan 1916 Kutülamare–Halil Paşa**; **1917 Bağdat kaybı** | | **Hicaz-Yemen** | Savunma | **Fahreddin Paşa–Medine**, 1916 Arap İsyanı | | **Suriye-Filistin** | Savunma | İngiliz ilerleyişi; Mustafa Kemal'in **7. Ordu** görevi | | **Galiçya** | Yardım | Avrupa'da müttefiklere destek | | **Makedonya** | Yardım | Avrupa'da müttefiklere destek | | **Romanya** | Yardım | Avrupa'da müttefiklere destek |
Çanakkale'de Tarih ve Görev Ayrımı
**18 Mart 1915:** İtilaf donanması Boğazı denizden geçemedi. **25 Nisan 1915:** Arıburnu ve Seddülbahir çıkarmaları başladı. **Mustafa Kemal:** Kara muharebelerinde **19. Tümen**, **Arıburnu–Conkbayırı**, daha sonra **Anafartalar Grubu**. Boğazların geçilememesi Rusya'ya deniz yolu desteğini zorlaştırdı. **Rus Devrimi'nin tek nedeni olarak Çanakkale'yi gösterme.**
1916–1918 Kronoloji Kartı
| Yıl | Olay | Sınav karşılığı | |---|---|---| | **1916** | Kutülamare | Halil Paşa, Irak, Osmanlı başarısı | | **1916** | Sykes–Picot | İngiltere-Fransa, gizli paylaşım tasarısı | | **1916** | Arap İsyanı | Hicaz'da Osmanlı hâkimiyetine darbe | | **1917** | Balfour | İngiltere'nin Filistin açıklaması | | **1917** | Rus Devrimi | Rusya'da savaştan çekiliş süreci | | **1917** | ABD'nin katılması | İtilaf tarafında savaş | | **1917** | Bağdat'ın kaybı | Irak Cephesi, İngiliz ilerleyişi | | **1918** | Brest-Litovsk | Rusya'nın çekilişi; Kars, Ardahan, Batum | | **1918** | Wilson'ın On Dört Noktası | Savaş sonrası barış çerçevesi | | **30 Ekim 1918** | Mondros | Osmanlı ile İtilaf ateşkesi |
Mondros'un Kritik Maddeleri
- **7. madde:** İtilaf Devletlerinin güvenlik gerekçesiyle **stratejik noktaları işgal edebilmesi**.
- **24. madde:** **Vilâyat-ı Sitte (altı doğu vilayeti)** için karışıklık çıkması hâlinde **işgal imkânı**.
- **Osmanlı temsilcisi:** **Rauf (Orbay) Bey**.
- **Tarih:** **30 Ekim 1918**.
- **Tür:** Barış antlaşması değil **ateşkes antlaşması**.
Barış Antlaşmaları Ezber Kartı
**Versay–Almanya (1919)**, **Sen Jermen–Avusturya (1919)**, **Nöyyi–Bulgaristan (1919)**, **Trianon–Macaristan (1920)**, **Sevr–Osmanlı (1920)**. **Sevr**, TBMM tarafından kabul edilmedi.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Soruda **savaşa giriş mi, savaşın başlaması mı** istendiğini ayır.
- Cephe sorularında üçlü tabloya dön; **Kafkas/Kanal**, **Çanakkale/Irak/Hicaz-Yemen/Suriye-Filistin**, **Galiçya/Makedonya/Romanya**.
- Komutan sorularını **Enver/Sarıkamış; Halil/Kut; Fahreddin/Medine; Mustafa Kemal/Çanakkale kara** ile doğrula.
- Tarihleri **1914 Karadeniz, 1915 Çanakkale, 1916 Kut, 1917 devrim/ABD, 1918 Brest/Mondros** sırasına koy.
- Antlaşmanın önce **türünü**, sonra **maddesini/ilgili devleti** belirle.
**Kaynak çerçevesi:** MEB OGM T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük ders materyalleri ve Atatürk Araştırma Merkezi tarih incelemeleri.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Tarih I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Tarih I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Tarih I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Tarih I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Cepheleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.