Konu Anlatımı / Ders Notu
Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı
KPSS Ön Lisans Türkçe yazım kuralları, büyük harfler, kesme işareti ve noktalama konuları.
Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Konuya Giriş
KPSS Ön Lisans Türkçe'de yazım ve noktalama soruları, yalnız kuralları ezberlemeyi değil **sözcüğün cümledeki görevini ve işaretin anlam ilişkisini** belirlemeyi gerektirir. Bir sözcüğün ek mi bağlaç mı aldığı, özel adın hangi tür ekle kullanıldığı, virgül ve noktalı virgülün nerede gerekli olduğu bağlama göre değerlendirilir.
1. Bağlaç Olan da/de ve Bulunma Eki
- Bağlaç olan **da/de** ayrı yazılır; “üstelik, dahi” anlamı katar: “Ayşe de geliyor.”
- Bulunma durumu eki **-da/-de/-ta/-te** sözcüğe bitişir: “Okulda bekliyoruz.” Sert ünsüzden sonra **-ta/-te** olabilir: “Kitapta”.
- **Bağlaç olan da/de hiçbir zaman ta/te biçiminde yazılmaz:** “Sen de” doğrudur; “sen te” yanlıştır.
- Bağlaç özel addan kesmeyle ayrılmaz: “Ece de geldi.” Özel ada eklenen bulunma eki kesmeyle ayrılır: “Ece'de”.
2. Bağlaç Olan ki ve Ek Olan -ki
- **Bağlaç olan ki** ayrı yazılır: “Biliyorum ki başaracaksın.”
- **İlgi veya sıfat yapan -ki** bitişik yazılır: “masadaki”, “seninki”, “yarınki”.
- Bazı kalıplaşmış sözlerde bağlaç bitişiktir: **belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki**.
- Yalnız “ki” sesini görmek karar vermeye yetmez; sözcüğün cümlede görevini belirle.
3. Soru Eki mı/mi/mu/mü
- Soru eki ayrı yazılır: “Hazır mı?”, “Gelecek mi?”
- Soru ekinden sonraki ekler ona bitişir: “Gelecek misin?”, “Geliyor muyuz?”
- Soru anlamı taşımadığı zaman da ayrı olabilir: “Güzel mi güzel.”
- “Hava kararınca” anlamındaki “Hava karardı mı eve döneriz.” türünde **yan cümle** varsa bütün cümle soru olmayabilir ve sonuna soru işareti konmayabilir.
4. Özel Adlar, Büyük Harfler ve Kesme
- Kişi, yer ve kurum adlarının ilk harfleri büyük yazılır: “Nazım Hikmet”, “Ankara”, “Türk Dil Kurumu”.
- Kişi ve yer özel adlarına gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır: “Ayşe'nin”, “Ankara'ya”.
- Özel adlara gelen **yapım ekleri** ve bu eklerden sonraki ekler kesmeyle ayrılmaz: “Türkçe”, “Türkçenin”, “Ankaralı”.
- **Kurum/kuruluş/kurul adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:** “Türk Dil Kurumuna”, “Türkiye Büyük Millet Meclisinde”.
- Ay ve gün adları belirli bir tarihi bildiriyorsa büyük yazılır: “12 Kasım 2026 Perşembe”; tarihten bağımsızsa küçük: “kasım ayında”, “perşembe günü”.
5. Sözcüklerin Ayrı ve Bitişik Yazımı
- “Bir şey”, “her şey”, “pek çok” ayrı; “birkaç”, “birçok”, “hiçbir” bitişik yazılır.
- Kararsız kalınan birleşik sözcüklerin yazımını tek bir kestirme kuralla çözmeye çalışma; **TDK Güncel Türkçe Sözlük / Yazım Kılavuzu** üzerinden doğrula.
- “Fark etmek”, “arz etmek” gibi yardımcı fiille kurulan ve ses olayı oluşturmayan örnekler ayrı; “affetmek”, “hissetmek” gibi ses değişimine uğrayanlar bitişik yazılır.
6. Nokta, Virgül ve Noktalı Virgül
- **Nokta:** Tamamlanmış bildirme cümlesinde, sıra sayısında ve bazı kısaltmalarda kullanılır.
- **Virgül:** Eş görevli sözcük ve söz gruplarını ayırır; ara sözleri sınırlayabilir; sıralı cümleleri ayırabilir.
- **Noktalı virgül:** Kendi içinde virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmak için özellikle yararlıdır: “Elma, armut, erik; havuç, patates, soğan aldık.”
- “ve” bağlacından önce her durumda virgül koymak doğru değildir; sözdizimini değerlendir.
7. İki Nokta, Üç Nokta, Soru ve Ünlem
- **İki nokta:** Açıklama veya örneklerden önce kullanılır: “İki koşulum var: zaman ve sessizlik.”
- **Üç nokta:** Tamamlanmamış ya da eksiltilmiş ifadeyi gösterir: “Bir gün yeniden...”
- **Soru işareti:** Soru anlamı taşıyan cümleyi tamamlar: “Toplantı ne zaman başlayacak?”
- **Ünlem:** Sevinç, korku, şaşkınlık, seslenme gibi güçlü duyguları belirtir: “Eyvah, otobüs gitti!”
8. Tırnak, Yay Ayraç, Kısa ve Uzun Çizgi
- **Tırnak:** Başkasından olduğu gibi aktarılan sözleri sınırlayabilir: Öğretmen, “Yarın görüşürüz.” dedi.
- **Yay ayraç:** Açıklayıcı ek bilgi verebilir: “Yapıtın ikinci baskısı (2024) incelendi.”
- **Kısa çizgi:** Sözcük kök ve ek ayrımında ya da satır sonu bölmelerde kullanılabilir.
- **Uzun çizgi:** Konuşmaları göstermede kullanılabilir; diyalog satırının başına getirilir.
- Noktalama işaretleri (kesme dışındakiler) kendinden önceki sözcüğe bitişik, sonrakinden bir boşlukla ayrılmış biçimde yazılır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Ayşe de / Ayşe'de:** İlki bağlaç, ikincisi bulunma ekidir.
- **Evdeki / dedi ki:** İlki ek, ikincisi bağlaçtır.
- **Geliyor musun / geliyor mu sun:** Soru ekinden sonra kişi eki bitişir.
- **Ankara'ya / Türk Dil Kurumuna:** Yer adı çekim eki kesmeyle, kurum adına gelen ek kesmesiz yazılır.
- **Türkçe / Türkçe'nin:** Yapım ekli özel ad türevleri kesme almaz: “Türkçenin”.
- **Kasım / kasım:** Belirli tarih ve genel zaman kullanımı farklıdır.
- **Virgül / noktalı virgül:** Virgüllü grupları ayırmada noktalı virgül işlevseldir.
- **Bir şey / birçok:** Biri ayrı, diğeri bitişik yazılır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Soru kökünü belirle: **Doğru** mu, **yanlış** mı aranıyor?
- Yazımda sözcüğün görevini ve ekin türünü bul.
- Özel ad + eklerde kurum adı, çekim eki ve yapım eki ayrımını yap.
- Noktalama sorusunda iki işaret arasındaki anlam ve yapı ilişkisini kontrol et.
- Yakın seçenekler için her birinin yanlış/doğru oluşuna açık kural göster.
- Kararsız kaldığın özel sözcüğün güncel yazımı için TDK Yazım Kılavuzu'na başvur.
Konu Özeti
Bağlaç olan **da/de, ki** ayrı; bulunma eki **-da/-de/-ta/-te** ve ilgi eki **-ki** bitişik yazılır. Soru eki **mı/mi/mu/mü** ayrı, ardından gelen ekler ona bitişiktir. Kişi ve yer özel adı çekim eklerinde kesme; kurum adları ve yapım eki almış türevlerde kesmesizlik kuralına dikkat edilir. Noktalama işareti sözdizimini ve anlam ilişkisini görünür kılar.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- “da/de” ve “ki”nin ek veya bağlaç olup olmadığını bağlamdan çözebilmek.
- Soru ekini ve ardından gelen ekleri doğru yazabilmek.
- Kişi/yer özel adı, kurum adı ve yapım eki ayrımını yapabilmek.
- Tarih, büyük harf ve yaygın ayrı/bitişik yazım örneklerini uygulayabilmek.
- Virgül, noktalı virgül, iki nokta, tırnak ve diğer işaretleri doğru görevde kullanabilmek.
Kaynaklar
- Türk Dil Kurumu, Yazım Kılavuzu (2026): https://yazim.tdk.gov.tr/
- Türk Dil Kurumu, Bazı Kelime ve Eklerin Yazılışı: https://yazim.tdk.gov.tr/content/03-bazi-kelime-ve-eklerin-yazilisi.html
- Türk Dil Kurumu, Noktalama İşaretleri: https://yazim.tdk.gov.tr/content/09-noktalama-isaretleri.html
Uygulama Notu
Bu paket, KPSS Ön Lisans için hazırlanmış 60 özgün çalışma sorusu içerir; ÖSYM soruları kopyalanmamıştır.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Türkçe Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Türkçe Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Türkçe Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Türkçe Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene