Konu Anlatımı / Ders Notu
Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) Ders Notu
KPSS Ön Lisans yürütme, Cumhurbaşkanı seçimi ve yetkileri, CBK, bakanlar, Meclis soruşturması, OHAL ve bütçe.
Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) — Ders Notu
Temel Bilgiler
**Yürütme yetkisi ve görevi Cumhurbaşkanındadır** (m.8). Cumhurbaşkanı **devletin başıdır** (m.104).
1. Adaylık ve seçim — m.101
| Konu | Kural | |---|---| | Seçilme yaşı | **40 yaşını doldurmak** | | Eğitim | **Yükseköğrenim yapmış olmak** | | Diğer yeterlik | Milletvekili seçilme yeterliğine sahip **Türk vatandaşı** | | Seçme usulü | Halk tarafından **doğrudan** | | Görev süresi | **5 yıl** | | Genel seçilme sınırı | **En fazla 2 kez** | | Aday gösterme | Siyasi parti grupları; en son genel seçimde tek başına/birlikte **%5** alan partiler; **100 bin seçmen** | | İlk tur | Geçerli oyların **salt çoğunluğu** | | İkinci tur | İlk oylamadan sonraki **ikinci pazar**; kural olarak en çok oy alan **iki aday** | | Yemin | **TBMM önünde** | | Seçilen milletvekili | TBMM üyeliği **sona erer** |
2. Cumhurbaşkanı yetkileri — m.104
- Kanunları yayımlar veya yeniden görüşülmek üzere TBMM'ye geri gönderir.
- Cumhurbaşkanı yardımcılarını, bakanları ve üst kademe kamu yöneticilerini atar/görevden alır.
- Milletlerarası antlaşmaları onaylar ve yayımlar; yabancı temsilcilerle ilgili işleri yürütür.
- Millî güvenlik politikasını belirler, başkomutanlığı **TBMM adına temsil eder**.
- Anayasa değişikliğini şartlarına göre halkoyuna sunabilir.
- Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama nedeniyle ceza hafifletme/kaldırma yetkisi vardır.
- Yürütme alanında anayasal sınırlarla **CBK**, uygulama için **yönetmelik** çıkarabilir.
3. Olağan Cumhurbaşkanlığı kararnamesi — m.104/17
- **Yürütme yetkisi alanında** çıkarılabilir.
- **Kişi hakları ve siyasi hakları** düzenleyemez.
- Anayasa'nın **münhasıran kanun istediği** konular CBK konusu değildir.
- **Kanunun açık düzenlediği** konuda CBK çıkarılamaz.
- Çelişkide **kanun uygulanır**.
- TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa **CBK hükümsüz** kalır.
**Bakanlıkların kurulması/kaldırılması, görevleri ve örgütlenmesi m.106 uyarınca CBK ile düzenlenir.** Bu yetki kanunları değiştirme yetkisi değildir.
4. Cumhurbaşkanının suç nedeniyle soruşturulması — m.105
| Aşama | Gerekli TBMM oyu | |---|---:| | Soruşturma açılması için **önerge** | **301** | | Soruşturma **açma** (gizli oy) | **360** | | **Yüce Divana sevk** (gizli oy) | **400** |
**15 üyeli soruşturma komisyonu** kurulur. Soruşturma açılan Cumhurbaşkanı **seçim kararı alamaz**. Yüce Divan **Anayasa Mahkemesidir**.
5. Yardımcılar, bakanlar, makam boşalması — m.106
- Cumhurbaşkanı **bir veya daha fazla yardımcısını** ve bakanları **atar**.
- Cumhurbaşkanı yardımcıları/bakanlar **Cumhurbaşkanına karşı sorumludur**.
- Milletvekili yardımcılığa veya bakanlığa atanırsa vekilliği **sona erer**.
- Geçici yoklukta **Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder**.
- Makam boşalınca **45 gün içinde Cumhurbaşkanı seçimi** yapılır.
- Genel seçime **en çok 1 yıl** kalmışsa iki seçim **birlikte yenilenir**.
- Genel seçime **1 yıldan fazla** kalmışsa yeni seçilen Cumhurbaşkanı TBMM seçimine dek görev yapar ve bu süre **dönem sayılmaz**.
- Bakanlar ve yardımcıları için görevle ilgili suç soruşturmasında **301/360/400** aşamaları uygulanır.
6. Seçim yenileme — m.116
**TBMM 360 oyla** veya **Cumhurbaşkanı kararıyla** yenileme yapılabilir. Her hâlde **TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri birlikte** yapılır. Cumhurbaşkanının **ikinci döneminde Meclis** yenilemeye karar verirse **bir defa daha adaylık** mümkündür.
7. MGK, OHAL ve bütçe
**Başkomutanlık m.117:** TBMM'nin manevi varlığından ayrılamaz, Cumhurbaşkanı temsil eder. **MGK m.118:** kararlar **tavsiye** niteliğindedir.
**OHAL m.119:** Cumhurbaşkanı ilk defa **en fazla 6 ay** ilan edebilir. Karar **aynı gün yayımlanır ve TBMM onayına sunulur**. TBMM, CB talebiyle her defasında **en fazla 4 ay** uzatabilir (**savaş istisnası**). OHAL CBK'sı **aynı gün TBMM'ye** sunulur; savaş/mücbir sebeple Meclisin toplanamaması istisnası dışında **3 ayda görüşülüp karara bağlanmazsa yürürlükten kalkar**.
**Bütçe m.161:** Cumhurbaşkanı teklifi **en az 75 gün** önce TBMM'ye sunar; Bütçe Komisyonu **55 günde** metni kabul eder. Bütçe yetişmezse **geçici bütçe**; o da olmazsa önceki yıl bütçesinin **yeniden değerleme oranında artırılarak** uygulanması.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Milletvekili 18 yaş / Cumhurbaşkanı 40 yaş**.
- **Bütçe kanun teklifini CB verir**; olağan kanun teklifini milletvekilleri verir.
- **Kanun CBK'dan üstün**; OHAL CBK'sının ayrı özel kuralları vardır.
- **MGK kararı tavsiye**, Cumhurbaşkanı yürütme makamıdır.
- **301/360/400** soruşturma aşamalarını sırayla hatırla.
- Cumhurbaşkanının **seçimleri kendi yenilemesi** üçüncü adaylık istisnasını otomatik doğurmaz.
Kısa Özet
**40 yaş – yükseköğrenim – 5 yıl – 2 dönem – 100 bin seçmen – %5 parti eşiği – 45 gün makam boşluğu – 301/360/400 soruşturma – 6/4/3 ay OHAL – 75/55 gün bütçe.** Yürütme Cumhurbaşkanında, olağan CBK kanundan altta, MGK kararları tavsiye niteliğindedir.
Resmî kaynak: https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
KPSS Ön Lisans Vatandaşlık Yürütme (Cumhurbaşkanlığı) - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.