Yazım Kuralları Konu Anlatımı

Yazım Kuralları

Konuya Giriş

KPSS Ortaöğretim Türkçe'de yazım kuralları, kelimenin ve eklerin **doğru yazılışını** ölçer. En çok karıştırılan başlıklar bağlaç olan **de/da** ile bulunma eki **-de/-da**, bağlaç olan **ki** ile aitlik eki **-ki**, ayrı yazılan soru eki **mı/mi/mu/mü**, birleşik sözcükler, büyük harfler, sayılar ve özel adlara getirilen eklerdir. Bir cümlede birden çok yazım yanlışı bulunabileceği için her sözcük ayrı incelenmelidir.

1. Bağlaç Olan de / da

Bağlaç ayrı yazılır, bulunduğu sözcüğün büyük ünlü uyumuna uyar: **Ben de gördüm. Sen de gel. Kitap da burada.** Bağlaç **ta/te** biçiminde yazılmaz. **Kitapta** ifadesindeki -ta bağlaç değil, bulunma ekidir.

Bulunma eki -da/-de/-ta/-te

Bulunma eki bitişik yazılır: **evde, okulda, kitapta, parkta**. Sert ünsüzden sonra ekin d sesi t'ye dönüşebilir. Bağlaç–ek ayrımında, bağlaç çıkarıldığında temel yargı çoğu zaman korunur; eki çıkarınca yer veya durum ilişkisi bozulur. Ancak yalnız çıkarma testiyle yetinme, cümlenin anlamını da kontrol et.

2. Bağlaç ki ve Aitlik Eki -ki

Bağlaç **ki** çoğunlukla ayrı yazılır: **Dedi ki yarın gelecek.** Aitlik/ilgi kuran **-ki** bitişik yazılır: **evdeki, yarınki, benimki**. Bazı bağlaç biçimleri kalıplaşarak bitişik yazılır: **belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki**.

3. Soru Eki mı / mi / mu / mü

Soru eki ayrı yazılır: **Geldin mi? Olur mu?** Soru ekinden sonra gelen kişi ve zaman ekleri ona bitişir: **Gelecek misin? Okuyor muyuz? Gelecek miydi?** Soru anlamı dışındaki kullanımlarda da ayrı yazılır: **Güzel mi güzel.**

4. Ayrı ve Bitişik Birleşik Kelimeler

Her sözcük için aynı kural uygulanmaz. Yazım Kılavuzu'nda bitişik ve ayrı biçimler yerleşmiştir:

• **Bitişik:** birçok, birkaç, hiçbir, herhangi, birdenbire, gitgide, kaybetmek, hissetmek, affetmek.
• **Ayrı:** bir şey, her şey, pek çok, hiçbir şey (hiçbir bitişik, şey ayrı), art arda, yan yana, ön söz, ön yargı, alt yazı, yardım etmek, fark etmek, kabul etmek.

Yardımcı fiille kurulan sözler

İlk sözcükte ses düşmesi/türemesi yoksa genellikle **ayrı**: **fark etmek, yardım etmek, not etmek**. Ses düşmesi, değişmesi veya türemesi varsa **bitişik**: **hissetmek, affetmek, kaybetmek**. Bu ayrım, anlam değişmesiyle kalıplaşmış birleşik sözcüklerin bütün yazımını tek başına açıklamaz; belirli sözcüğün kılavuzdaki yazımı esas alınır.

5. İkilemeler ve Pekiştirmeler

İkilemeler ayrı yazılır: **yan yana, art arda, el ele, göz göze, baş başa, eski püskü**. Pekiştirmeli sözler bitişik yazılır: **masmavi, sapsarı, yemyeşil, apaçık, kupkuru**. Aynı işleve yakın görünseler de yazım biçimleri farklıdır.

6. Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümle başı ve özel adların ilk harfi büyüktür: **Ankara, Ayşe, Türkiye**.
• Dil ve millet adları büyüktür: **Türkçe, İngilizce, Türk, Alman**.
• Kurum/kuruluş adlarının her sözcüğü büyük yazılır: **Türk Dil Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi**.
• Bayram ve özel gün adları büyüktür: **Cumhuriyet Bayramı, Öğretmenler Günü**.
• Belirli tarih içindeki ay ve gün adları büyük yazılır: **29 Ekim 1923, 12 Mart Salı**. Genel kullanımda küçük yazılır: **ekim ayında, pazartesi günü**.
• Coğrafi adlarda özel isim büyük harfle başlar: **Doğu Anadolu, Karadeniz**. Yön yalnız sıradan coğrafi konum bildiriyorsa küçük: **Anadolu'nun doğusu**.
• Eser adlarında anlamlı sözcüklerin ilk harfleri büyük olur, bağlaç ve soru ekleri küçük kalabilir: **Suç ve Ceza, Mai ve Siyah**.

7. Özel Adlara ve Kurum Adlarına Gelen Ekler

Kişi ve şehir adlarına gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır: **Ali'nin, Ankara'ya, Türkiye'de**. Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kural olarak kesmeyle ayrılmaz: **Türk Dil Kurumundan, Türkiye Büyük Millet Meclisine**. Kurum adıyla özel kişi adı aynı kesme kuralına tabi değildir. Yapım ekiyle oluşan bazı adlar ayrıca değerlendirilir; her özel addan sonraki eke otomatik olarak kesme koyma.

8. Sayıların Yazımı

Sayılar yazıyla veya gerektiğinde rakamla gösterilebilir. Birden çok sözcükten oluşan sayılar genel metinlerde **ayrı** yazılır: **iki yüz, üç yüz altmış beş**. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla gösterilir: **ikişer, beşer, dokuzar** (2'şer biçiminden kaçın). Saat, ölçü ve istatistikte rakam kullanılabilir: **17.30'da, 25 kilogram**. Kurum ve belge bağlamındaki özel sayısal yazım istisnalarını genel kuralla karıştırma.

9. Ek-fiil ve "ile"nin Yazımı

Ek-fiilin **idi, imiş, ise** biçimleri ayrı veya bitişik yazılabilir: **yorgun idi / yorgundu**, **güzel imiş / güzelmiş**, **gelir ise / gelirse**. "İle" ayrı veya ses uyumuyla ekleşmiş biçimde kullanılabilir: **araba ile / arabayla**, **kalem ile / kalemle**. Soruda iki doğru biçim varsa yalnızca biri doğruymuş gibi karar verme.

Sık Karıştırılan Noktalar

• **Ben de** (bağlaç) / **bende** (bulunma ilişkisi).
• **Seninki, evdeki** (ek) / **dedi ki** (bağlaç).
• **Geldin mi?** / **Gelecek misin?**: soru eki ayrı, ardından gelen kişi eki bitişik.
• **Bir şey, her şey, pek çok** ayrı / **birçok, birkaç, hiçbir** bitişik.
• **Hissetmek** bitişik / **fark etmek** ayrı.
• **Ön söz, alt yazı** ayrı; **masmavi, yemyeşil** bitişik.
• **29 Ekim** (tarihte ay büyük) / **ekim ayında** (genel zaman küçük).
• **Ali'nin** kesmeli / **Türk Dil Kurumunun** kesmesiz.
• **İkişer** yazıyla / **iki yüz** iki sözcük.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce işaretlenmiş sözcüğü ve cümlenin genel anlamını oku.
2. **de/da** için bağlaç mı, bulunma eki mi olduğunu ayır.
3. **ki** için aitlik eki mi, bağlaç mı, istisna biçim mi olduğunu saptayarak yaz.
4. **mi** sonrasında kişi eki varsa soru ekine bitiştir; önceki sözcüğe bitiştirme.
5. Birleşik sözcüklerde yerleşik yazımı ve varsa ses olayını düşün.
6. Büyük harfte özel ad, belirli tarih, kurum adı ve coğrafi konum ayrımını yap.
7. Son olarak ayrı–bitişik ve kesme işareti kullanımlarını birlikte kontrol et.

Konu Özeti

Bağlaçları eklerden ayır; mi soru ekini ayrı tut; **her şey** ve **birçok** gibi yerleşik sözcükleri yazım kılavuzuna göre yaz. Büyük harf ve kesme işaretlerinde **özel kişi/yer adı** ile **kurum adı** ayrımını unutma. Sayıları, ikilemeleri ve pekiştirmeleri yazım bağlamına göre denetle.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• de/da, ki, mi kullanımlarını doğru ayırabilmelisin.
• Sık kullanılan birleşik sözcükleri yanlış yazımdan ayırt edebilmelisin.
• İkilemeleri ayrı, pekiştirmeleri bitişik yazabilmelisin.
• Özel ad, kurum adı, bayram ve tarihlerde büyük harfi doğru kullanabilmelisin.
• Özel isim çekim ekleriyle kurum adı eklerinde kesme farkını gösterebilmelisin.
• Yazıyla gösterilen sayıları ve üleştirme sayılarını doğru yazabilmelisin.