LGS Türkçe Yazım Kuralları – Konu Anlatımı

Yazım Kuralları – LGS Türkçe Konu Anlatımı

Yazım kuralları, Türkçede **sözcüklerin ve eklerin hangi biçimde yazılacağını** belirler. LGS’de kuralların adını ezberlemekten çok, bir sözcüğün **cümledeki görevine** göre doğru yazımı seçmek gerekir. Özellikle **de/da**, **ki**, **mı/mi**, birleşik sözcükler, büyük harfler, özel adlara gelen ekler ve sayılar sık karşılaştırılır.

“Ece **de** okul**da** kaldı **mı**?” cümlesindeki üç parça aynı türden değildir:

• “Ece **de**” → katılma bildiren **bağlaç**, ayrı yazılır.
• “okul**da**” → bulunma hâli **eki**, bitişik yazılır.
• “kaldı **mı**?” → **soru eki**, önceki sözcükten ayrı yazılır.

1. Bağlaç Olan “da / de”nin Yazılışı

Katılma, ekleme, pekiştirme gibi görevlerde kullanılan **da/de bağlacı, önceki sözcükten ayrı yazılır**. Kendinden önceki sözcüğün son ünlüsüne göre **da** veya **de** biçimine girer.

• “Ben **de** sizinle geleceğim.”
• “Ablam **da** haberi duydu.”
• “O **da** bu fikri destekliyor.”
• “Sen **de mi** böyle düşünüyorsun?”
• “**Ya da** başka bir kitap seçelim.”

**Bağlaç olan da/de, ta/te biçimine dönüşmez.** “Gidip **de** gelmemek var.” doğrudur; “gidip te gelmemek” yanlıştır.

**Özel ada bağlaç geldiğinde kesme kullanılmaz:**

• “**Ayşe de** katıldı.” → Bağlaç ayrı.
• “**Ayşe'de** kitap var.” → Ayşe özel adına gelen bulunma eki kesmeyle ayrılmıştır; anlamı farklıdır.

1.1. Bulunma hâli ekiyle ayrım

**-da/-de/-ta/-te bulunma hâli eki**, sözcüğe **bitişik** yazılır. Ekin başındaki d/t, sert ünsüz benzeşmesine göre değişebilir.

• “Sınıf**ta** sessizlik vardı.”
• “Ev**de** ders çalışıyorum.”
• “Park**ta** yürüdük.”
• “Okul**da** görevli vardı.”
• “Ankara'**da** yaşıyorum.” → Özel ada geldiği için kesme.

De bağlacında sık hatalar

• “Bende katılacağım.” ❌ → “**Ben de** katılacağım.” ✅
• “Bizimle sende gel.” ❌ → “Bizimle **sen de** gel.” ✅
• “Gidip te gelmedi.” ❌ → “Gidip **de** gelmedi.” ✅
• “Ankara da yaşıyorum.” ❌ → “**Ankara'da** yaşıyorum.” ✅

2. “ki”nin Yazılışı

2.1. Bağlaç olan “ki” ayrı yazılır

İki yargı arasında açıklama, neden-sonuç, pekiştirme veya bağlantı kurar.

• “Biliyorum **ki** çok çalıştın.”
• “Dedi **ki** vakit kaybetmeyelim.”
• “Öyle yoruldum **ki** hemen uyudum.”
• “Yeter **ki** vazgeçme.”

**Bazı kalıplaşmış biçimler bitişik yazılır:** **belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki**. Bunlar, “ki bağlacı her zaman ayrı yazılır” genellemesinin istisnasıdır.

2.2. Ek olan “-ki” bitişik yazılır

**Sıfat yapan -ki**, aitlik veya yer/zaman ilgisi kurarak kendisinden sonraki adı niteler.

• “Masa**daki** kalemi al.” → Hangi kalem? Masadaki.
• “Yarın**ki** toplantı ertelendi.” → Hangi toplantı? Yarınki.
• “Dün**kü** haberi okudum.” → Hangi haber? Dünkü.

**İlgi zamiri olan -ki**, bir adı tekrar söylemeden onun yerine kullanılabilir.

• “Benim kalemim kırmızı, senin**ki** mavi.” → Seninki = senin kalemin.
• “Bizim**ki** biraz eski.” → Bizimki = bağlama göre bize ait olan.

3. Soru Eki “mı / mi / mu / mü”nün Yazılışı

Soru eki, **kendisinden önceki sözcükten ayrı** yazılır ve ünlü uyumuna uyar:

• “Geldi **mi**?”
• “Kalacak **mı**?”
• “Olur **mu**?”
• “Gördü **mü**?”

Soru ekinden sonra gelen **kişi ve zaman ekleri**, bu soru ekine bitişik yazılır:

• “Gelecek **misin**?”
• “Okuyor **muyuz**?”
• “Çocuk **muyum**?”
• “Gelecek **miydi**?”

Soru dışında pekiştirme veya zaman-koşul bağlantısı kurduğunda da soru eki **ayrı yazılır**:

• “Güzel **mi** güzel bir gündü.”
• “Yağmur yağdı **mı** yollar hemen ıslanır.”

**Birleşik fiillerde** soru eki iki parçanın arasına girebilir: “Vaz **mı** geçtin?”

4. Birleşik Sözcüklerin Yazılışı

Birleşik sözcüklerin hepsi aynı kurala göre yazılmaz. Kimi **bitişik**, kimi **ayrı** yazılır. Sınavlarda belirleyici olan yeni anlam, ses olayı, kalıplaşma ve gelenekleşmiş yazımdır.

4.1. Ses olayı olan yardımcı fiiller

**Etmek, olmak, edilmek** gibi yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde ünsüz türemesi, düşmesi veya başka ses değişmesi varsa çoğu kez bitişik yazılır:

• **affetmek** (af + etmek),
• **hissetmek** (his + etmek),
• **reddetmek** (ret + etmek),
• **kaybolmak** (kayıp + olmak).

**Ses değişmesi yoksa ayrı yazılır:**

• **yardım etmek**,
• **fark etmek**,
• **tercih etmek**,
• **mutlu olmak**.

Bu nedenle “Yardım etmek ayrı ama hissetmek bitişik” örneği önemli bir karşılaştırmadır.

4.2. Tasvirî fiiller

Yeterlik, tezlik, sürerlik, yaklaşma anlamı bildiren ve zarf-fiil bağlantısıyla kurulan bazı tasvirî fiiller **bitişik** yazılır:

• **yapabilmek**, **okuyabilmek**,
• **verivermek**, **alıvermek**,
• **bakakalmak**, **uyuyakalmak**,
• **gidedurmak**,
• **düşeyazmak**.

“Baka kaldı” yerine, bu anlamdaki kalıplaşmış biçimde “**bakakaldı**” kullanılır.

4.3. Anlam değişmesine uğrayan birleşik adlar

Yeni bir varlık veya kavramı karşılayacak biçimde kalıplaşmış bazı adlar bitişik yazılır:

• **kuşburnu** (bitki),
• **keçiboynuzu** (bitki),
• **hanımgöbeği** (tatlı),
• **alabalık** (balık türü).

“**Kuşburnu**” bir bitki adıdır. Kuşun burnundan söz ediliyorsa söz öbeğinin anlamı başkadır. Bağlam önemlidir.

4.4. Bitişik yazılan yaygın sözcükler

• **bugün**, **birçok**, **birkaç**, **birçoğu**, **hiçbir**, **herhangi**,
• **akşamüstü**, **akşamüzeri**, **öğleüstü**,
• **kuzeydoğu**, **kuzeybatı**, **güneydoğu**, **güneybatı**,
• **başhekim**, **başkent**, **başrol**.

**Ara yönler** bitişik yazılır: kuzeydoğu, güneybatı.

4.5. Ayrı yazılan yaygın ifadeler

• **bir şey**, **her şey**, **hiçbir şey**,
• **her gün**, **şu an**,
• **yardım etmek**, **fark etmek**,
• **peş peşe**, **yan yana**, **teker teker**, **yavaş yavaş**.

“**Hiçbir şey**” üç kelime değil **iki kelimedir**: hiçbir + şey. “Hiçbir” bitişik, “şey” ayrı yazılır.

5. İkilemelerin Yazılışı

İkilemeler genellikle **ayrı yazılır**:

• **yavaş yavaş**, **teker teker**, **peş peşe**,
• **yan yana**, **baş başa**, **ard arda**,
• **eğri büğrü**, **eski püskü**.

İkilemelerin arasına normalde **kısa çizgi konmaz**:

• “Peş-peşe” ❌ → “**Peş peşe**” ✅.
• “Yan yana” ✅; “yanyana” ❌.

Bir anlamı güçlendiren tekrarların her zaman bitişik sözcük oluşturduğunu sanma.

6. Büyük Harflerin Kullanımı

6.1. Özel adlar

Kişi adları, soyadları, yer adları, millet ve dil adları büyük harfle başlar:

• **Mustafa Kemal Atatürk**, **Sabiha Gökçen**,
• **İstanbul**, **Edirne**, **Ankara**,
• **Türk**, **İngiliz**, **Japon**,
• **Türkçe**, **İngilizce**, **Almanca**.

Yer adında **dağ, göl, deniz, boğaz** gibi tür bildiren sözcükler özel adın bir parçasıysa büyük yazılır:

• **Ege Denizi**, **Van Gölü**, **Ağrı Dağı**, **İstanbul Boğazı**.

6.2. Gün ve ay adları

**Belirli tarih bildirildiğinde** gün ve ay adları büyük harfle başlar:

• “**29 Ekim 1923**”
• “**23 Nisan 2026 Perşembe**”

**Belirli gün ve tarih bildirmediğinde** ay ve gün adları küçük harfle başlar:

• “Her yıl **eylül** ayında okullar açılır.”
• “**pazartesi** günleri spor yapıyoruz.”
• “Öğrenciler **nisan** ayında şenlik düzenler.”

**Bayram adları** ise özel ad niteliği taşıdığında büyük harfle başlar: **29 Ekim Cumhuriyet Bayramı**, **23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı**.

6.3. Dünya, Güneş, Ay

Bu sözcükler **gök cismi adı** olarak kullanıldığında büyük harfle başlar:

• “**Dünya**, **Güneş**’in çevresinde dolanır.”
• “**Ay**, Dünya’nın doğal uydusudur.”

Genel, mecazlı veya günlük kullanımda küçük yazılır:

• “Dünyanın en güzel manzaralarından biri.”
• “Bugün güneş çok yakıcı.”

6.4. Yön adları

Coğrafi yön bildiren sözcükler küçük harfle yazılır:

• “Edirne’nin **kuzeyinde** yağmur bekleniyor.”
• “Ankara’nın **batısında** bir ilçe.”

Düşünce, kültür, uygarlık alanlarını adlandıran **Doğu** ve **Batı** büyük harfle yazılabilir:

• “**Batı** edebiyatı”,
• “**Doğu** kültürü”.

7. Kesme İşareti ve Eklerin Yazılışı

7.1. Kişi ve yer özel adlarına gelen çekim ekleri

Çekim ekleri çoğunlukla kesmeyle ayrılır:

• **Ankara’ya**, **İzmir’de**, **Edirne’den**,
• **Ahmet’in**, **Elif’e**.

**Yapım ekleri** özel adlara geldiğinde kesmeyle ayrılmaz:

• **İstanbullu**, **Ankaralı**,
• **Türkçe**.

Yapım ekinden sonra gelen çekim eki de yapım eki nedeniyle özel adın parçası sayılmayan yeni sözcüğe eklenir: **Ankaralılar**.

7.2. Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler

Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen çekim ekleri **kesme işaretiyle ayrılmaz**:

• **Türk Dil Kurumuna**,
• **Türkiye Büyük Millet Meclisine**,
• **Ankara Üniversitesinde**.

**Kısaltmalara gelen eklerde** durum farklıdır: büyük harflerle yazılan kısaltmalarda kesme kullanılabilir:

• **TBMM’ye**, **TDK’nin**.

Bu ayrım LGS’de sık çeldirici oluşturur.

7.3. Rakamlara gelen ekler

Rakamla yazılan sayılara gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır:

• **2023’te**, **2026’da**,
• **5’inci**, **8’e**.

Rakamın okunuşuna göre ünlü uyumu ve sertleşme belirlenir: “2023” **iki bin yirmi üç** diye okunduğundan “**2023’te**” yazılır.

8. Sayıların, Tarihlerin ve Saatlerin Yazılışı

Birden çok kelimeden oluşan sayı adları **ayrı** yazılır:

• **yüz elli altı**,
• **iki yüz kırk üç**,
• **on beş**.

Rakamla yazılan saatlerde ekler kesmeyle ayrılır:

• “Toplantı **14.30’da** başladı.”
• “Saat **09.15’te** buluşacağız.”

Belirli tarihte ay adı büyük başlar:

• **29 Ekim 1923**,
• **19 Mayıs 1919**.

Günlük zamanda ay adı küçük:

• “Her **mayıs** ayında yeni çiçekler açar.”

Rakamla kurulan sıra sayılarında nokta kullanılabilir: “**8. sınıf**”. Aynı sırayı hem nokta hem kesmeli sıra ekiyle gereksiz iki kez belirtme.

9. Sık Yazılan Sözcüklerden Karşılaştırmalar

| Yanlış | Doğru | Kural | |---|---|---| | bende geleceğim | ben de geleceğim | de bağlacı ayrı | | sınıf da oturuyor | sınıfta oturuyor | bulunma eki bitişik ve sertleşir | | biliyorumki | biliyorum ki | ki bağlacı ayrı | | masa da ki | masadaki | -ki eki bitişik | | geliyormusun | geliyor musun | mi ayrı, -sun bitişik | | birşey | bir şey | şey ayrı | | hiçbirşey | hiçbir şey | hiçbir bitişik, şey ayrı | | hergün | her gün | her gün ayrı | | bir kaç | birkaç | birkaç bitişik | | af etmek | affetmek | ses türemesiyle bitişik | | farketmek | fark etmek | ses olayı yok, ayrı | | kuş burnu (bitki) | kuşburnu | bitki adı bitişik | | peşpeşe | peş peşe | ikileme ayrı | | Ankara da (bulunma) | Ankara’da | özel adın çekim eki kesmeli | | Türk Dil Kurumu’na | Türk Dil Kurumuna | kurum adı ekinde kesme yok |

10. LGS Tarzı Yazım Sorularını Çözme

Birinci adım: Hata türünü bul

Seçenekte de/da, ki veya mi varsa önce **bağlaç mı, ek mi** olduğunu belirle. Yazımları farklı olan aynı sesleri tek kural sanma.

İkinci adım: Birleşik sözcüğü kontrol et

“Bir şey”, “her gün”, “şu an” ayrı; “birkaç”, “bugün”, “hiçbir”, “akşamüstü” bitişik. Yardımcı fiilde ses olayı aranır.

Üçüncü adım: Büyük harf ve özel ad ekini incele

“Türkçe” büyük; “eylül ayında” küçük. “İzmir’de” kesmeli; “İstanbullu” kesmesiz; “Türk Dil Kurumuna” kurum adı kesmesiz.

Dördüncü adım: Tek hatayı işaretle

Bir seçeneğin içinde iki doğru kullanım olması, üçüncü bir yanlış yazım bulunmadığı anlamına gelmez. **Cümlenin tamamını** oku.

Sık Karıştırılan Noktalar

1. **“de/da” bağlacı** ayrı; **bulunma eki** bitişik. Bağlaç hiçbir zaman **ta/te** biçiminde yazılmaz.
2. **“ki” bağlacı** ayrı ama **sanki, belki, çünkü** gibi kalıplaşmış sözcükler bitişiktir.
3. **“Masadaki”** ve **“seninki”** içindeki -ki ek olduğundan bitişiktir.
4. **“Gelecek misin?”** doğru; “gelecekmisin?” ve “gelecek mi sin?” yanlıştır.
5. **“Her gün”** ayrı, **“bugün”** bitişiktir.
6. **“Birçok / birkaç / hiçbir”** bitişik; **“bir şey / hiçbir şey”** ayrı yazılır.
7. **“Hissetmek / affetmek”** bitişik; **“fark etmek / yardım etmek”** ayrı.
8. **“İzmir’de”** kesmeli; **“İstanbullu”** yapım ekinden dolayı kesmesiz.
9. **“Türk Dil Kurumuna”** kurum adında kesme yok; **“TBMM’ye”** kısaltmada kesme vardır.
10. **“29 Ekim”** belirli tarih; **“ekim ayında”** genel zaman belirtir.
11. **“Ege Denizi”** özel coğrafi ad; **“Ankara’nın batısı”** yön sözü.
12. **Sayılar** “yüz elli altı” diye ayrı; rakama gelen ek “2023’te” diye kesmeli yazılır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

**1. Bağlamı belirle:** “de/da” çıkardığında cümle kuruluyor mu? “ki” sözcüğü bağlaç mı, ek mi?

**2. Ses olayını ara:** Etmek/olmak ile birleşirken bir ses değişikliği oluşmuş mu? Oluşmuşsa genellikle bitişik; oluşmamışsa ayrı yazılır.

**3. Özel ad sınırını bul:** Kişi, yer ve kurum adı aynı kesme kuralına tabi değildir.

**4. Günü ve ayı bağlamda oku:** Takvimde kesin gün mü, genel ay mı?

**5. Tek doğru seçenek var mı kontrol et:** Benzer yazılışların hepsini anlam ve görev yönünden karşılaştır.

Konu Özeti

• Bağlaç **de/da** ayrı; ek **-de/-da/-te/-ta** bitişik.
• Bağlaç **ki** ayrı; ek **-ki** bitişik; **belki, sanki, çünkü** kalıplaşmış.
• **mı/mi/mu/mü** önceki sözcükten ayrı; kişi eki soruya bitişik.
• **Hissetmek, affetmek** bitişik; **yardım etmek, fark etmek** ayrı.
• **Birçok, birkaç, hiçbir, bugün, akşamüstü, kuzeydoğu** bitişik.
• **Bir şey, hiçbir şey, her gün, şu an, peş peşe** ayrı.
• Özel ad, coğrafi ad ve belirli tarih büyük; genel yön ve ay adları küçük.
• **Ankara’ya** kesmeli; **Ankaralı**, **Türk Dil Kurumuna** kesmesiz.
• **TBMM’ye**, **2023’te**, **14.30’da** kesmeli.
• **Yüz elli altı** gibi sayı adları ayrı yazılır.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• [ ] Bağlaç de/da ile bulunma ekini ayırabiliyorum.
• [ ] Bağlaç ki, ek -ki ve kalıplaşmış ki örneklerini tanıyorum.
• [ ] Soru eki ile ondan sonra gelen kişi ekinin yazımını doğru kuruyorum.
• [ ] Birleşik fiilde ses olayı olup olmadığını kontrol ediyorum.
• [ ] Bitişik ve ayrı yazılan sık sözcükleri ayırt edebiliyorum.
• [ ] İkilemelerde ayrı yazım kuralını uyguluyorum.
• [ ] Gün ve ay adlarını bağlama göre büyük/küçük yazabiliyorum.
• [ ] Özel ad, kurum adı ve kısaltma eklerinde kesme kullanımını ayırıyorum.
• [ ] Sayı, saat ve rakama gelen eklerin yazımını denetliyorum.
• [ ] Çok kurallı bir LGS sorusunda tek doğru seçeneği gerekçelendirebiliyorum.