10. Sınıf Ahlak Felsefesinin Temel Problemleri Ders Notu

Ahlak Felsefesinin Temel Problemleri – Ders Notu

Ahlak felsefesinin bu konudaki iki temel problemi:

1. Evrensel ahlak yasasının imkânı
2. Özgürlük-sorumluluk ilişkisi

Evrensel Ahlak Yasası

Ahlaki değerlerin toplumlara, kişilere ve zamana göre değiştiğini savunan görüşler evrensel ahlak yasasını reddeder. Ahlaki ilkelerin mutlak ve herkes için geçerli olabileceğini savunan görüşler ise evrensel ahlak yasasını kabul eder.

Kabul Edenler

• **Sokrates:** İyi ve mutluluk bilgiyle ilişkilidir; insan bilerek kötülük yapmaz.
• **Farabi:** Mutluluğun temelinde hakikatin bilgisi vardır.
• **Kant:** İyi niyet, ödev bilinci ve herkes için geçerli koşulsuz ilkeler.
• **John Stuart Mill:** Toplumsal fayda; çok insana fayda sağlayan eylem daha iyidir.

Kabul Etmeyenler

• **Epiküros:** Hazlar kişiden kişiye değişir.
• **Hobbes:** İyi-kötü kişinin arzu ve isteklerine göre değişir.
• **Stirner:** Birey kendi değerlerini kendisi belirler.
• **Bentham:** Fayda kişiye göre değişebildiği için evrensel iyi-kötü yoktur.

Tasavvuf örneklerinde Mevlana, Yunus Emre ve Hacı Bektaş Veli; sevgi, hoşgörü, adalet, alçak gönüllülük, insan onuru ve kardeşlik gibi değerleri öne çıkarır.

Özgürlük-Sorumluluk

Ahlaki sorumluluk, özgür iradeyle ilişkilidir.

• **Determinizm:** Eylemler neden-sonuç zinciriyle belirlenir → özgürlük yok → sorumluluk yok.
• **Fatalizm:** Olaylar Tanrı tarafından belirlenmiştir → özgürlük yok.
• **İndeterminizm:** İnsan eylemleri tamamen belirlenmiş değildir → özgür irade mümkündür.
• **Otodeterminizm:** İnsan bilinç, bilgi ve içsel gelişimle kendi eylemlerini belirleyebilir.

Filozoflar

• **Kant:** İrade dışı durumlardan sorumluluk olmayabilir; yükümlü olduğu eylemi yapmamak da sorumluluk doğurabilir.
• **Anselmus:** Gerçek özgürlük kötülükten kaçınabilmedir; kötü seçimden insan sorumludur.
• **Sartre:** İnsan hazır bir özle doğmaz; seçimleriyle kendini oluşturur ve sonuçlarından sorumludur.
• **Bentham:** Özgürlük başkasına zarar vermediği sürece geçerlidir; bireysel özgürlük toplumsal sorumlulukla dengelenmelidir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Mill ≠ Bentham'ın kitapta verilen sınıflandırması.
• Determinizm ≠ fatalizm.
• İndeterminizm ≠ otodeterminizm.
• Kant'ta niyet ve ödev önemlidir.
• Özgürlük sorumluluğu ortadan kaldırmaz; tersine sorumluluğun koşullarından biridir.

Ahlak Felsefesinin Temel Problemleri Kısa Özeti

Evrensel ahlak yasası tartışması ahlaki değerlerin herkes için geçerli olup olmadığını; özgürlük-sorumluluk tartışması ise insanın seçimlerinde ne ölçüde özgür olduğunu ve buna bağlı olarak eylemlerinden sorumlu tutulup tutulamayacağını inceler.