Konu Anlatımı / Ders Notu

MEB AGS Sayısal Yetenek: Mantıksal Muhakeme Problemleri Konu Anlatımı

MEB AGS mantıksal muhakeme: önermeler, koşullu çıkarım, sıralama, eşleştirme, seçme ve doğru–yalan problemleri.

Mantıksal Muhakeme Problemleri – Konu Anlatımı

MEB AGS Sayısal Yetenek bölümünde mantıksal muhakeme; verilen koşullar arasında çelişkisiz ilişkiler kurmayı, kesin sonuçları belirlemeyi ve seçenekleri eleme yöntemiyle çözmeyi gerektirir. Bilgi dışarıdan tamamlanmaz: **yalnızca sorunun kuralları kullanılır**.

1. Önerme ve Mantıksal Değer

**Önerme**, doğru ya da yanlış olduğu belirlenebilen yargıdır. “Bugün hava güzel.” bağlama göre tartışmalı olabilir; “2 çift sayıdır.” bir önermedir.

  • **Değil (¬P):** P doğruysa yanlış, P yanlışsa doğru.
  • **Ve (P ∧ Q):** Her iki önerme de doğruysa doğru.
  • **Veya (P ∨ Q):** En az bir önerme doğruysa doğru; ikisi birlikte de doğru olabilir.
  • **Ya ... ya ... (dışlayan veya):** İkisinden yalnızca biri doğrudur.

| P | Q | P ve Q | P veya Q | | --- | --- | --- | --- | | Doğru | Doğru | Doğru | Doğru | | Doğru | Yanlış | Yanlış | Doğru | | Yanlış | Doğru | Yanlış | Doğru | | Yanlış | Yanlış | Yanlış | Yanlış |

2. Koşullu Önermeler

**P ise Q** ifadesi P → Q şeklinde yazılır. P doğru olduğunda Q'nun da doğru olmasını gerektirir.

  • P → Q ve P doğru ise **Q doğru** (doğrudan çıkarım).
  • P → Q ve Q yanlış ise **P yanlış** (karşıt ters çıkarım).
  • P → Q ve Q doğruysa P'nin doğru olduğu **kesin değildir**.
  • P → Q ve P yanlışsa Q'nun yanlış olduğu **kesin değildir**.

**Gerekli koşul** ile **yeterli koşul** ayrımı önemlidir: P → Q'da P, Q için yeterli; Q, P için gereklidir.

3. Değilleme, Tümel ve Tikel İfadeler

“Bütün A'lar B'dir.” ifadesinin değili **“En az bir A, B değildir.”** ifadesidir.

“Hiçbir A, B değildir.” ifadesinin değili **“En az bir A, B'dir.”** ifadesidir.

De Morgan kuralları:

  • ¬(P ∧ Q) = ¬P ∨ ¬Q.
  • ¬(P ∨ Q) = ¬P ∧ ¬Q.

4. Sıralama ve Yerleştirme Problemleri

Kişiler, kitaplar, etkinlikler veya tarihler bir sıraya dizildiğinde her koşulu **konum numarası** olarak düşün.

  • “A, B'den önce.” → sıra(A) küçüktür sıra(B).
  • “A hemen B'den önce.” → sıra(B) = sıra(A)+1.
  • “A ile B arasında bir kişi var.” → sıra farklarının mutlak değeri 2'dir.
  • “A ile B yan yana değil.” → sıra farkı 1 değildir.
  • “C, A ile B arasında.” → C'nin konumu A ve B konumlarının arasındadır; A'nın mutlaka solda olduğu belirtilmediyse yön ayrıca belirlenemez.

5. Eşleştirme ve Mantık Tabloları

Her kişi tam bir görev/şehir/nesne alıyorsa **bire bir eşleştirme** vardır. Tablo kurmak hatayı azaltır:

| Kişi / Görev | Arşiv | Danışma | Planlama | | --- | --- | --- | --- | | Ayşe | ? | ? | ? | | Bora | ? | ? | ? | | Cem | ? | ? | ? |

Kesin olmayan yere `?`, elenen yere `×`, kesinleşen yere `✓` koy. Bir satırda `✓` varsa aynı satırın diğer hücreleri; o sütunun diğer satırları elenir. Satır/sütunda yalnız bir olasılık kaldığında eşleşme kesinleşir.

6. Koşullu Seçim ve Ekip Oluşturma

Ekip problemlerinde her kişi için **seçildi / seçilmedi** olmak üzere iki durum düşün. Kuralları simgeleştirmek yararlıdır:

  • “A seçilirse B de seçilir.” → A → B.
  • “A ile B birlikte seçilemez.” → ¬(A ∧ B).
  • “A ile B'den tam biri seçilir.” → (A ∨ B) ∧ ¬(A ∧ B).
  • “A ile B ya birlikte ya ayrı.” → A ↔ B.

**n kişiden k kişilik ekip** seçiliyorsa başlangıç olasılık sayısı `C(n,k)`'dır. Koşullar bu olasılıkları azaltır. Bir ekipte kişilerin sırası önemli değilse aynı kişilerin farklı sıralanışları **ayrı ekip sayılmaz**.

7. Doğru Söyleyen–Yalan Söyleyen Problemleri

“Herkes ya daima doğru ya da daima yalan söyler.” koşulunda kişinin türü ile söylediği cümlenin doğruluk değeri **eşit** olmalıdır.

  1. Bir kişiyi geçici olarak doğru sözlü kabul et.
  2. Sözü doğru olunca diğer kişilere ne olması gerektiğini bul.
  3. Varsayılan kişi yalancıysa sözünün yanlış çıkıp çıkmadığını denetle.
  4. Bütün konuşmacılar için tutarlı tek olasılığı bulana dek sürdür.

8. Izgarada Yol Sayma ve Adım Adım Sayım

Bir kareli düzlemde sadece sağa ve aşağıya gidilebiliyorsa bir hücreye ulaşan yollar, **üstteki hücreden gelen yollar ile soldaki hücreden gelen yolların toplamıdır**. Engelli hücreye ulaşma sayısı sıfırdır.

Başlangıç S hücresinin yol sayısı 1 alınır. Örneğin iki satır ve üç sütunluk engelsiz bir düzlemde yol sayıları:

| Satır | 1. sütun | 2. sütun | 3. sütun | | --- | ---: | ---: | ---: | | Üst | 1 | 1 | 1 | | Alt | 1 | 2 | 3 |

Sağ alt köşeye **3 farklı yol** vardır. Yol sayısını tahmin etmek yerine her hücreye geliş sayısını yaz.

9. Kesin, Olası ve İmkânsız Sonuçlar

  • **Kesin:** Verilen her geçerli yerleşimde doğru.
  • **Olası:** En az bir geçerli yerleşimde doğru.
  • **İmkânsız:** Hiçbir geçerli yerleşimde doğru değil.

Bir sonuç yalnız bir örnekte doğru diye **kesin** sayılmaz. “Mutlaka doğrudur” sorusunda karşı örnek aramak güvenilir bir kontroldür.

Sık Karıştırılan Noktalar

  1. P → Q ile Q → P **aynı önerme değildir**.
  2. “A önce B” koşulu **A hemen önce B** anlamına gelmez.
  3. “A ile B arasında C” koşulunda A'nın solda olduğu kesin olmayabilir.
  4. “En az bir” ile “tam bir” aynı değildir.
  5. “Her”in değili “hiçbiri” değil, “en az biri değil”dir.
  6. Bire bir eşleştirmede bir görev iki kişiye verilemez.
  7. Ekip oluştururken aynı kişilerin farklı sıralamaları ayrı sayılmaz.
  8. Doğru–yalan sorusunda konuşmacının türü sözüyle uyuşmalıdır.
  9. “Mümkündür” ile “kesinlikle doğrudur” farklı isteklerdir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

  1. Koşulları **önce–sonra, bitişik, eşit, farklı, seçili, yasak** olarak işaretle.
  2. Varsa tablo veya sıra numarası çiz; konum ve eşleştirmeyi ayır.
  3. Kesin koşulları yerleştir; dolaylı koşulları bunların üzerine uygula.
  4. Koşullu cümleleri P → Q biçiminde yeniden yaz.
  5. Birden fazla durum kaldıysa senaryoları dallandır ve tümünü test et.
  6. “Kesin” sorusunda tek bir karşı örneğin sonucu çürüteceğini unutma.
  7. Çözüme ulaşınca **bütün koşulları baştan sona yeniden kontrol et**.

Konu Özeti

Mantıksal muhakeme; sembolik mantık, sıralama, eşleştirme, seçme, doğru–yalan ve kısıtlı sayım problemlerinin ortak çözüm becerisidir. Her koşul veriyi daraltır. Doğru sonuç, tüm koşulları karşılayan durumların tamamı birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

  • Önermelerin doğruluk değerini ve değillerini bulabiliyorum.
  • Koşullu önermelerin doğru ve yanlış yönlü çıkarımlarını ayırt edebiliyorum.
  • Önce/sonra ve hemen önce/sonra koşullarını sıra çizelgesine aktarabiliyorum.
  • Eşleştirme tablosuyla mümkün olmayan seçenekleri eleyebiliyorum.
  • Ekip kurallarını uygulayıp bütün geçerli seçimleri sayabiliyorum.
  • Doğru–yalan konuşmacılarının ifadelerini tutarlılık açısından test edebiliyorum.
  • Engelli ızgarada yol sayısını aşamalı hesaplayabiliyorum.
  • Kesin, olası ve imkânsız çıkarımları birbirinden ayırabiliyorum.

Bu Üniteyi Pekiştir

Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.

Ders Notu

MEB AGS Sayısal Yetenek: Mantıksal Muhakeme Problemleri Ders Notu

Ünitenin düzenli ve kısa özetini incele.

Ders Notunu Aç
Hızlı Tekrar

MEB AGS Sayısal Yetenek: Mantıksal Muhakeme Problemleri Hızlı Tekrar

Sınav öncesi kritik bilgilerle hızlı tekrar yap.

Hızlı Tekrarı Aç
Kolay

MEB-AGS Sayısal Yetenek Mantıksal Muhakeme Problemleri - Kolay Test

20 soru

Temel kavramları kontrol et

Testi Çöz
Orta

MEB-AGS Sayısal Yetenek Mantıksal Muhakeme Problemleri - Orta Test

20 soru

Bilgini uygulamaya geçir

Testi Çöz
Zor

MEB-AGS Sayısal Yetenek Mantıksal Muhakeme Problemleri - Zor Test

20 soru

Detay ve yorum gücünü ölç

Testi Çöz
Karma

MEB-AGS Sayısal Yetenek Mantıksal Muhakeme Problemleri - Karma Test 1

20 soru

Gerçek sınav temposunda kendini dene

Testi Çöz