Konu Anlatımı / Ders Notu
MEB AGS Sayısal Yetenek: Temel Matematik Konu Anlatımı
MEB AGS temel matematik: sayı kümeleri, kesirler, üslü sayılar, bölünebilme ve denklemler.
Temel Matematik – Konu Anlatımı
MEB AGS **Sayısal Yetenek** bölümündeki temel matematik sorularında sayı bilgisi, aritmetik, işlem önceliği, cebirsel ilişkiler ve sayılardan sonuç çıkarma becerileri değerlendirilir. Sorunun istediği büyüklüğü doğru belirlemek, uygun işlemi seçmek kadar önemlidir.
1. Sayı Kümeleri, Tam Sayılar ve İşlem Önceliği
- **Doğal sayılar:** 0, 1, 2, 3, ...
- **Tam sayılar:** ..., -2, -1, 0, 1, 2, ...
- **Rasyonel sayılar:** a/b biçiminde yazılabilen sayılar; a ve b tam sayı, b sıfırdan farklı.
- **İrrasyonel sayılar:** İki tam sayının oranı olarak yazılamayan gerçek sayılar; örneğin √2.
- **Gerçek sayılar:** Rasyonel ve irrasyonel sayıların tamamı.
İşlem sırası: **Parantez → üslü/köklü işlemler → çarpma-bölme → toplama-çıkarma**. Aynı öncelikteki işlemler soldan sağa yapılır.
2. Pozitif-Negatif Sayılar ve Mutlak Değer
- Aynı işaretli iki tam sayı çarpılınca sonuç **pozitif**, farklı işaretli iki tam sayı çarpılınca **negatif** olur.
- Negatif bir sayıyı çıkarmak, onun pozitifini eklemektir.
- **Mutlak değer**: Sayının sıfıra uzaklığıdır ve negatif olamaz.
- |x-a|, sayı doğrusu üzerinde x ile a arasındaki uzaklıktır.
**|x| = c** eşitliği için:
- c < 0 ise çözüm yoktur.
- c = 0 ise yalnız x = 0 vardır.
- c > 0 ise x = c ve x = -c olmak üzere iki olası kök vardır.
3. Kesirler ve Rasyonel İşlemler
Kesirlerde dört temel işlem:
- **Toplama/çıkarma:** Payda eşitlenir; paylar toplanır veya çıkarılır.
- **Çarpma:** Paylar birbiriyle, paydalar birbiriyle çarpılır.
- **Bölme:** İkinci kesrin çarpmaya göre tersiyle çarpılır.
- **Sadeleştirme:** Pay ve payda aynı sıfır olmayan sayıya bölünür.
**5/6 - 7/12 = 10/12 - 7/12 = 1/4.** Ardından bu sonucu 3/8'e bölmek için **1/4 × 8/3 = 2/3** yapılır.
4. Üslü Sayılar ve Köklü İfadeler
Üs kuralları, taban aynı olduğunda uygulanır:
- aᵐ × aⁿ = aᵐ⁺ⁿ
- aᵐ / aⁿ = aᵐ⁻ⁿ; a sıfırdan farklı
- (aᵐ)ⁿ = aᵐⁿ
- a⁰ = 1; a sıfırdan farklı
- a⁻ⁿ = 1/aⁿ; a sıfırdan farklı
Karekök, negatif olmayan bir sayının **negatif olmayan** karekökünü belirtir: √49 = 7. √(a²) = |a| olduğundan a'nın işaretine dikkat edilmelidir.
**Kök içini sadeleştirme:** √72 = √(36×2) = 6√2.
**Eşlenikle çarpma:** 1/(√5−2) kesrinin payını ve paydasını √5+2 ile çarparsak payda (√5−2)(√5+2)=1 olur.
5. Bölünebilme, Asal Çarpanlar, EBOB ve EKOK
**Bölünebilme kuralları:**
| Bölen | Kontrol | | --- | --- | | 2 | Birler basamağı çift | | 3 | Rakamlar toplamı 3'ün katı | | 4 | Son iki basamak 4'ün katı | | 5 | Son rakam 0 veya 5 | | 9 | Rakamlar toplamı 9'un katı | | 10 | Son rakam 0 |
**Asal çarpanlara ayırma:** n = pᵃ × qᵇ ise pozitif bölen sayısı **(a+1)(b+1)** olur.
**EBOB:** Ortak asal çarpanların küçük üsleri alınır. **EKOK:** Tüm asal çarpanların büyük üsleri alınır.
İki pozitif tam sayı a, b için: **a × b = EBOB(a,b) × EKOK(a,b)**.
6. Basamak Değeri ve Sayı Problemleri
İki basamaklı **ab** sayısı **10a+b**, ters çevrilmiş **ba** sayısı **10b+a** olarak yazılır.
İki sayı arasındaki fark: (10a+b)−(10b+a) = **9(a−b)**.
Rakamları toplamı 12, ters çevrilmiş hâlinden 36 büyük iki basamaklı sayıda a+b=12 ve 9(a−b)=36'dır. Buradan a=8, b=4 ve sayı **84** bulunur.
**Ardışık tam sayılar:** n, n+1, n+2.
**Ardışık tek sayılar:** 2n+1, 2n+3, 2n+5. Üç ardışık sayının ortancası aritmetik ortalamalarına eşittir.
7. Birinci Dereceden Denklemler ve Eşitsizlikler
Bir denklemde eşitliğin iki tarafına aynı sayı eklenebilir, çıkarılabilir; sıfırdan farklı aynı sayıyla çarpılabilir veya bölünebilir.
**3(x+4)=39 → x+4=13 → x=9.**
**Eşitsizlikte özel kural:** Her iki taraf **negatif** bir sayıyla çarpılır veya bölünürse eşitsizliğin yönü tersine döner.
Örneğin -8x > 24 ise **x < -3** olur; x > -3 değil.
İki bilinmeyenli sistemlerde yerine koyma veya taraf tarafa toplama yöntemi uygulanabilir.
8. Oran, Yüzde ve Aritmetik Ortalama
- **Oran:** a/b; b sıfırdan farklı.
- **Orantı:** a/b = c/d ise ad = bc.
- **Yüzde:** %r, r/100 anlamındadır.
- **%r artış:** Başlangıç × (1+r/100).
- **%r azalış:** Başlangıç × (1−r/100).
- **Aritmetik ortalama:** Toplam / Veri sayısı.
**Ardışık yüzde değişimleri** başlangıç üzerinden değil, her adımda **bir önceki yeni değer** üzerinden uygulanır.
9. Diziler ve Temel Örüntüler
Aritmetik dizide ardışık terimler arasındaki fark sabitse n'inci terim: **aₙ = a₁ + (n−1)d**.
İlk n pozitif tek sayının toplamı **n²**'dir.
Bir bağıntıda her terim bir önceki terimden hesaplanıyorsa işlemler sırayla uygulanır: a₁=3, aₙ₊₁=2aₙ−1 dizisi 3,5,9,17,33,65,... biçiminde gider.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **(-a)² ile -a²:** Parantez sonucu değiştirir.
- **√(a²) = |a|:** Doğrudan a yazılmaz.
- **a/b + c/d:** Paylar ve paydalar ayrı ayrı toplanmaz.
- **Kesir bölme:** İkinci kesir ters çevrilir.
- **Eşitsizlik:** Negatif sayıyla bölmede yön tersine döner.
- **EBOB–EKOK:** Ortak en büyük bölen / ortak en küçük kat ayrımı.
- **Rakam ile sayı:** ab rakamların çarpımı değil, 10a+b'dir.
- **Artış–azalış:** Yüzde ikinci adımda yeni değere uygulanır.
- **Pozitif bölen sayısı:** Asal çarpan üslerine bir eklenerek çarpılır.
- **Mutlak değer:** Sonucu negatif olamaz.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Soruda **isteneni** ve sayıların türünü belirle.
- Parantez, eksi işareti ve üsleri tek tek işaretle.
- Bölünebilme veya basamak sorusunda sayıyı cebirsel biçimde yaz.
- Kesirlerde önce ortak payda ya da ters çarpma kararı ver.
- Denklemde bilinmeyeni yalnız bırak; eşitsizlikte işaret yönünü denetle.
- Yüzde sorularında her adımın hangi **tutar üzerinden** yapıldığını yaz.
- Çözümü ters işlemle, yerine koymayla ya da bölen/kalan kontrolüyle sınayarak doğru şıkkı seç.
Konu Özeti
Temel matematikte sağlam sonuç için işlem önceliği, sayı işaretleri, rasyonel işlemler, üs-kök kuralları, asal çarpanlar, EBOB–EKOK, basamak değeri, denklemler, eşitsizlikler, oran ve yüzde kavramları doğru kullanılmalıdır. Her soru birkaç küçük adıma bölünerek çözülebilir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- İşlem önceliğini ve negatif sayılarla hesaplamayı doğru uygulayabiliyorum.
- Kesirlerde dört işlemi ve sadeleştirmeyi yapabiliyorum.
- Üslü ve köklü sayıları kurallara uygun dönüştürebiliyorum.
- Sayıların bölünebilme özelliklerini ve asal çarpanlarını kullanabiliyorum.
- EBOB, EKOK ve bölen sayısı sorularını çözebiliyorum.
- Basamak değeriyle denklem kurabiliyorum.
- Birinci dereceden denklem ve eşitsizlik çözümlerini doğrulayabiliyorum.
- Yüzde değişimini ve ortalamayı doğru temelden hesaplayabiliyorum.
- Dizilerde örüntüye uygun sonraki terimi bulabiliyorum.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MEB-AGS Sayısal Yetenek Temel Matematik - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MEB-AGS Sayısal Yetenek Temel Matematik - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MEB-AGS Sayısal Yetenek Temel Matematik - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MEB-AGS Sayısal Yetenek Temel Matematik - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene