Konu Anlatımı / Ders Notu
MEB AGS Sözel Yetenek: Sözel Mantık Konu Anlatımı
MEB AGS sözel mantık: sıralama, eşleştirme, koşullu seçme ve kesin çıkarım.
Sözel Mantık – Konu Anlatımı
MEB AGS'nin **Sözel Yetenek** alanındaki sözel mantık soruları; verilen kuralları aynı anda kullanmayı, olasılıkları sistemli biçimde ele almayı ve yalnızca zorunlu sonuçlara ulaşmayı ölçer. Soruyu çözmek için günlük yaşam bilgisi değil, **sorunun içinde verilen koşullar** kullanılır.
1. Sözel Mantıkta Temel İlkeler
- **Evren:** Sorudaki kişi, nesne, gün, yer veya görevlerin tamamı.
- **Koşul:** Çözümün mutlaka karşılaması gereken kural.
- **Olası durum:** Bütün koşullarla çelişmeyen yerleşim veya seçim.
- **Kesin bilgi:** Geçerli olası durumların **tamamında** doğru kalan yargı.
- **Mümkün bilgi:** Geçerli olası durumlardan **en az birinde** doğru olan yargı.
- **İmkânsız bilgi:** Hiçbir geçerli durumla bağdaşmayan yargı.
2. Sıralama Soruları: Önce–Sonra ve Bitişiklik
Sıralamalarda kişileri veya nesneleri konum kutularına yerleştirmek işleri kolaylaştırır:
| Sıra | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | | --- | --- | --- | --- | --- | --- | | Kişi | ? | ? | ? | ? | ? |
- “A, B'den önce”: A ile B'nin art arda gelmesi **gerekmez**.
- “A, B'nin hemen önünde”: A ve B **bitişiktir**, sıra A–B olmalıdır.
- “A ile B arasında bir kişi var”: Konum farkı **2**'dir.
- “A ilk iki sıradadır”: A, yalnızca 1 veya 2 numaralı kutuda olabilir.
- “C sondan ikinci”: C, beş kişilik sırada **4. sıradadır**.
**Soru:** Beş kişinin sunum sırası şu koşullarla belirleniyor: E, A'dan önce; A, C'den önce; C, D'nin hemen önünde; B son sırada. Tek sıralama doğrudan çıkmayabilir; A ve E'nin yeri de düşünülerek olası dizilişler denenmelidir.
3. Eşleştirme Soruları: Kişi–Görev, Gün–Etkinlik
Eşleştirmede her kişiye bir görev verilip her görev bir kez kullanılacaksa **bire bir eşleştirme** yapılır. Bir matriste kesin eşleşmeye ✓, yasak eşleşmeye × konabilir.
| Kişi / Görev | Afiş | Broşür | Çizim | | --- | --- | --- | --- | | Aslı | ? | ? | ? | | Bora | ? | ? | ? | | Ceren | ? | ? | ? |
**Temel çıkarım:** “Aslı, Afiş veya Broşür görevindedir” ve “Bora'nın görevi Afiş'tir” bilgileri veriliyorsa **Aslı, Broşür görevindedir**. Çünkü bir görev iki kişiye verilemez.
- Bir kişinin görevi kesinleşince aynı satırdaki öteki seçenekleri sil.
- Bir göreve kişi atanınca aynı sütunda diğer kişileri ele.
- İki kişinin iki görevi “bir şekilde paylaştığı” söylendiğinde bu, tek tek kimin hangisini aldığı anlamına gelmez.
4. Seçim, Grup Oluşturma ve Koşullu Kurallar
Bir gruba belirli sayıda kişi seçiliyorsa toplam kontenjan da başlı başına bir koşuldur.
- **“A seçilirse B seçilir”**: A ⇒ B. A seçilmişse B zorunludur; B seçildi diye A'nın seçildiği söylenemez.
- **“A ve B birlikte seçilir veya ikisi de seçilmez”**: A ile B'nin durumu aynıdır.
- **“A ve B'den yalnız biri seçilir”**: İkisinin aynı anda seçilmesi de, ikisinin dışarıda kalması da yasaktır.
- **“A ve B aynı anda seçilemez”**: En fazla biri seçilebilir; **hiçbiri seçilmeyebilir**.
- **“A ve B'den en az biri seçilir”**: Birinin veya ikisinin seçilmesi mümkündür.
5. Önerme Mantığı: Gerekli ve Yeterli Koşul
“A ise B” (**A ⇒ B**) koşulunun kesin ihlali yalnızca **A doğru, B yanlış** olduğunda gerçekleşir.
| A | B | A ⇒ B | | --- | --- | --- | | Doğru | Doğru | Doğru | | Doğru | Yanlış | Yanlış | | Yanlış | Doğru | Doğru | | Yanlış | Yanlış | Doğru |
“A ise B” ile eşdeğer ifade “B değilse A da değildir” (**¬B ⇒ ¬A**) biçimindedir. Buna **karşıt ters** denir.
- **B olması, A için gerekli koşuldur**: A varsa B bulunmak zorundadır.
- **A olması, B için yeterli koşuldur**: A gerçekleşince B kesin gerçekleşir.
- **B ⇒ A**, **A ⇒ B** ifadesinden tek başına çıkmaz.
6. Olumsuzlama ve Sayı Sınırları
- **Bütün kişiler katıldı.** → Olumsuzu: **En az bir kişi katılmadı.**
- **Hiç kimse katılmadı.** → Olumsuzu: **En az bir kişi katıldı.**
- **En az üç kişi seçildi.** → Olumsuzu: **En fazla iki kişi seçildi.**
- **Tam üç kişi seçildi.** → Olumsuzu: **Üçten az veya üçten fazla kişi seçildi.**
“En az”, “en fazla”, “tam”, “yalnız”, “hiç”, “hemen” ve “kesinlikle” sözcüklerinin her biri farklı bir sınır koyar.
7. Alternatif Durumları Sistematik Test Etme
Bir koşul iki olasılık bırakıyorsa iki ayrı sütun aç:
| Durum 1 | Durum 2 | | --- | --- | | A seçilir | A seçilmez | | A ⇒ B ise B seçilir | A ⇒ B, B hakkında tek başına bilgi vermez |
Başka koşulla çelişen sütunu tamamen ele. Sorunun sonunda iki veya daha fazla geçerli durum kalırsa **kesin** sorularında ortak bilgilere, **olabilir** sorularında herhangi bir geçerli örneğe bakılır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Önce** ile **hemen önce** aynı değildir.
- **A ⇒ B** ile **B ⇒ A** eşdeğer değildir.
- **En az biri** ile **yalnız biri** aynı değildir.
- **A ve B aynı anda seçilemez** sözü, mutlaka birinin seçileceği anlamına gelmez.
- **Kesinlikle** için bir örnek değil, tüm uygun düzenler gerekir.
- **Mümkündür** ifadesi, gerçekleşmesinin zorunlu olduğunu söylemez.
- “Üç kişi seçilecek” bilgisi, üç kişi seçildikten sonra kalanların dışarıda olduğunu gösterir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- **Nesneleri ve toplam sayıyı belirle:** Kaç kişi, kaç yer, kaç görev?
- **Temsil biçimini seç:** Sıralama için kutu; eşleştirme için matris; seçim için liste.
- **Doğrudan kuralları işle:** İlk, son, kesin seçilecek veya seçilmeyecek olanları yaz.
- **Zincir kur:** A ⇒ B, B ⇒ C ise A ⇒ C; ancak ters yön geçerli değildir.
- **Birleşik koşulları uygula:** Hemen önce bloklarını, birlikte seçilmeleri aynı anda yerleştir.
- **Kalan olasılıkları sınırla:** Kontenjan ve tekil görev kuralını kullan.
- **Şıkları denetle:** Sadece bir koşulla değil, bütün kurallarla tutarlılığı ara.
- **Sorunun kipini yeniden oku:** “Kesin”, “olabilir”, “olamaz” farklı kanıt ister.
Konu Özeti
Sözel mantığın temelinde koşullardan sonuç çıkarma bulunur. Sıralamalarda **önce–hemen önce**, eşleştirmede **bire bir dağılım**, seçimde **tam sayı ve koşullu bağlar**, önermelerde **A ⇒ B yönü** önemlidir. Son karar, uygun olasılıkların tümüne veya en az birine bakılarak verilir.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Verilen sözel kuralları sıralama çizelgesine aktarabiliyorum.
- “Önce” ile “hemen önce” ifadelerini birbirinden ayırabiliyorum.
- Bir kişi–görev tablosunda satır ve sütun elemesi yapabiliyorum.
- “En az biri”, “yalnız biri” ve “ikisi birlikte değil” koşullarını doğru kullanabiliyorum.
- Koşullu önermenin yönünü ters çevirmeden çıkarım yapabiliyorum.
- Kesin sonuç ile yalnızca mümkün sonucu ayırabiliyorum.
- Bir seçeneğin neden diğer koşullarla çeliştiğini açıklayabiliyorum.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MEB-AGS Sözel Yetenek Sözel Mantık - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MEB-AGS Sözel Yetenek Sözel Mantık - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MEB-AGS Sözel Yetenek Sözel Mantık - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MEB-AGS Sözel Yetenek Sözel Mantık - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene