Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Matematik İşçi ve Havuz Problemleri Konu Anlatımı
İş hızları, ortak çalışma, işçi-gün, musluk ve kaçak soruları.
İşçi ve Havuz Problemleri — Konu Anlatımı
Öğrenme Hedefi
Sabit hızla iş yapma, birlikte çalışma, ters orantı, işçi sayısı değişimi, muslukların doldurma-boşaltma hızları ve aşamalı problemleri denklemle çözmek.
1. İş Miktarı ve Hız
Bir işçi bir işi T günde yapıyorsa günde işin 1/T bölümünü tamamlar. Tüm iş 1 kabul edilir. Aynı iş için hız×zaman=1 bağıntısı kullanılır. Örneğin bir usta işi 12 günde bitiriyorsa günde işin 1/12 bölümünü yapar; üç günde 3/12=1/4 işi tamamlar.
2. İşçi Sayısı ile Süre Ters Orantılıdır
Aynı hızdaki işçiler için işçi sayısı×gün sayısı sabittir. 6 işçi 8 günde işi yapıyorsa aynı iş 4 işçiyle 6×8/4=12 gün sürer. İşçi sayısı artarsa süre azalır; çalışma hızı değişmiyorsa çarpım korunur.
3. İki İşçi veya Musluğun Birlikte Çalışması
A işi a günde, B işi b günde bitiriyorsa birlikte günlük iş 1/a+1/b olur. Ortak süre 1/(1/a+1/b)=ab/(a+b). A 15, B 10 günde bitiriyorsa ortak hız 1/15+1/10=1/6 ve süre 6 gündür. Havuzu tek başına 8 ve 12 saatte dolduran iki musluğun ortak hızı 1/8+1/12=5/24tür; ortak süre 24/5 saat, yani 4 saat 48 dakikadır.
4. Aşamalı Çalışma
Bir işçi önce tek başına çalıştıysa yaptığı kısım t/a olur. Kalan 1−t/a kısmını ikinci işçi veya ikisi birlikte tamamlar. Ali işi 10, Bora 15 günde yapıyorsa Ali dört günde 4/10=2/5 yapar. Kalan 3/5 işi Bora 15×3/5=9 günde bitirir.
5. İşçi Sayısı Değişirse
Önce toplam işi işçi-gün biçiminde bul. 6 işçi 20 günde bitiriyorsa toplam 120 işçi-gündür. Altı işçi beş günde 30 birim yapar; geriye 90 kalır. Sonra üç işçi katılıp ekip dokuz kişi olursa 90/9=10 gün daha gerekir. Sorunun kalan süreyi mi, baştan sona toplam süreyi mi sorduğunu ayır.
6. Dolduran ve Boşaltan Musluklar
Dolduran musluğun hızı pozitiftir: +1/a. Boşaltan giderin hızı negatiftir: −1/b. Net hız pozitifse boş havuz dolabilir. Musluk 8 saatte dolduruyor, gider 24 saatte boşaltıyorsa net hız 1/8−1/24=1/12 havuz/saattir. Havuz 12 saatte dolar. İki dolduran ve bir boşaltan varsa iş oranları 1/a+1/b−1/c şeklinde toplanır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- Birlikte çalışma süreleri değil, günlük hızlar toplanır.
- İşçi artışı süreyi doğru orantılı değil, ters orantılı değiştirir.
- Boşaltan gider, toplam hıza eksi işaretiyle girer.
- İlk aşamadan sonra kalan işi mutlaka güncelle.
- İşçi-gün ile musluk-saat aynı tür sabit toplam iş mantığına dayanır; birim karıştırma.
- İki işçi eşit hızdaysa birlikte süre tek kişinin süresinin yarısıdır.
- Kalan süre istenen soruya geçen ilk aşama süresini ekleme.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Tek işin büyüklüğünü 1 kabul et.
- Her işçi veya musluk için günlük/saatlik hızını 1/T yaz.
- Doldurma ve üretim için artı; gider ve boşaltma için eksi kullan.
- Her çalışma aşamasındaki biten iş miktarını hız×süre ile bul.
- Kalan işi 1−yapılan olarak hesapla.
- Kalan işi yeni toplam hıza böl.
- Cevabın birimini ve sorunun toplam mı kalan mı istediğini doğrula.
Konu Özeti
- Bir işi T günde bitirenin hızı 1/T iştir.
- Eşit hızlı işçilerde n×t sabittir.
- İki işçi birlikte: 1/t=1/a+1/b.
- Dolduran musluk: +1/a; boşaltan gider: −1/b.
- İlk aşamada yapılan iş hız×süre, kalan iş 1−yapılandır.
- İşçi sayısı değişince önce kalan iş bulunur.
- Soruda kalan süre ve toplam süre ayrılır.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- İşçi-gün hesabını ters orantıyla yapabilmelisin.
- İki işçinin toplam hızını ve ortak bitirme süresini bulabilmelisin.
- Bir süre çalıştıktan sonra kalan iş miktarını hesaplayabilmelisin.
- Katılan ya da ayrılan işçilerin etkisini aşamalı çözebilmelisin.
- Dolum ve boşaltım hızlarına doğru işaret verebilmelisin.
- Sonucun saat/gün ve toplam/kalan süre olarak istendiğini kontrol edebilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Matematik İşçi ve Havuz Problemleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Matematik İşçi ve Havuz Problemleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Matematik İşçi ve Havuz Problemleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Matematik İşçi ve Havuz Problemleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene