Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Matematik Kesir Problemleri Konu Anlatımı
Bütünden kesir, kesirden bütün, ardışık harcama ve değişen oran problemlerinin açıklamalı anlatımı.
Kesir Problemleri — Konu Anlatımı
Öğrenme Hedefi
Sözel problemde bütünü ve parçayı ayırabilmek, ardışık işlemlerde değişen bütünü izlemek, bir miktarın kesrinden başlangıç değerini bulmak ve kesirlerle kurulan eşitlikleri çözmek.
1. Bir Bütünden Kesir Kadarını Bulma
Bir miktarın a/b kadarı isteniyorsa x×a/b işlemi yapılır. Payda, bütünün kaç eş parçaya ayrıldığını; pay, bu parçalardan kaçının alındığını gösterir.
Örneğin 80 sayfalık kitabın 3/5'i 80×3/5=48 sayfadır. Kitabın 2/5'i ise 32 sayfadır. Bir kısmın ne kadarının işlendiğini öğrenmek için bütünden o kısmı çıkar: 80−48=32.
2. Kesirden Bütünü Bulma
Bir sayının 2/3'ü 30 ise 2x/3=30 denklemini yaz. Her iki tarafı 3/2 ile çarpınca x=45 bulunur. Bir kesre karşılık gelen miktarı bilmek, tam miktarı ters çarpanla bulmamızı sağlar.
Bir yolun 3/4'ü 54 kilometreyse toplam yol 54×4/3=72 kilometredir. Kontrol: 72×3/4=54.
3. Harcanan Kesir ve Kalan Miktar
Bir paranın 2/5'i harcanıyorsa kalan kesir 1−2/5=3/5'tir. Başlangıç 150 TL ise 150×3/5=90 TL kalır.
Bir miktarın önce 1/3'ü, sonra yine **başlangıç miktarının** 1/4'ü kullanılırsa kalan kesir 1−1/3−1/4=5/12'dir. Başlangıç 84 ise kalan 84×5/12=35 olur.
4. Kalanın Kesri: Art Arda İşlemler
'Önce 2/5'i, sonra **kalanının** 1/3'ü' dendiğinde ikinci oran başlangıca değil ilk işlemin sonucuna uygulanır.
Başlangıç x olsun. İlk işlemden sonra 3x/5 kalır. İkinci işlemden sonra bunun 2/3'ü kalır: x×3/5×2/3=2x/5. Son kalan 48 TL ise 2x/5=48 ve x=120 TL'dir.
Bir kitapta ilk gün 1/3 okunup ikinci gün kalanın 1/4'ü okunmuşsa son kalan x×2/3×3/4=x/2'dir. Son kalan 45 sayfa ise ilk kitap 90 sayfadır.
5. Kesirli İfadelerin Toplamı ve Farkı
Bir sayının 3/4'ü ile 1/6'sının toplamı 55 ise (3/4+1/6)x=55'tir. Ortak payda 12 seçilirse 11x/12=55 ve x=60 olur.
Bir sayının 2/3'ü, aynı sayının 1/4'ünden 35 fazla ise (2/3−1/4)x=35 yazılır. 5x/12=35 ve x=84 elde edilir. Kesirleri toplarken ya da çıkarırken paydaları eşitlemeden yalnız paylarla işlem yapılmaz.
6. Bir Oranın Değişmesi
Bir sınıfta kızların oranı 3/7 iken 8 kız daha katıldığında oran 1/2 oluyorsa başlangıç sınıfına x diyebiliriz. İlk kız sayısı 3x/7; son kız sayısı 3x/7+8, son toplam x+8 olur.
(3x/7+8)/(x+8)=1/2 eşitliği 6x+112=7x+56 ve x=56 sonucunu verir. Kontrol: başlangıçta 24 kız, 32 erkek; son durumda 32 kız ve 32 erkek vardır.
7. Kesirler Arasında Oran Kurma
2A/3=3B/5 denklemi 10A=9B anlamına gelir. Bu yüzden A:B=9:10 olur. A+B=190 ise 19 payın her biri 10'dur; A=90 ve B=100'dür.
İki bilinmeyenli bu tür sorularda ortak birim veya içler-dışlar çarpımı kullanmak, ayrı ayrı denklem kurmaktan daha hızlı olabilir.
Sık Karıştırılan Noktalar
- '1/3'ü, sonra 1/4'ü' ile '1/3'ü, sonra kalanının 1/4'ü' farklıdır.
- Bir sayının kesri biliniyorsa bütüne dönmek için ters kesirle çarpılır.
- Kullanılan toplamın kesri ile kalan kesir 1'i tamamlar.
- Bir oranın payına eklenen kişi veya bilye aynı zamanda toplamı da değiştirir.
- Bir miktardan yalnız belirli renkte nesne çıkarılırsa o rengin sayısı değişir; başka renkten çıkarılırsa değişmez.
- Kesir toplamında ve farkında önce ortak payda bulunmalıdır.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Başlangıç miktarını x ile göster ve sorunun istediği birimi yaz.
- Her kesrin hangi bütüne uygulandığının altını çiz.
- 'Kalanının' varsa işlem sırasını gösteren iki satırlık tablo kur.
- Harcanan ve kalan kesirleri gerektiğinde ortak paydada birleştir.
- Son kalan veya verilen parça üzerinden x'i çöz.
- Soru sonunda istenen başlangıç, kalan ya da kullanılan miktarı ayrıca hesapla.
- Bulduğun değerin tüm işlemleri ve sayma koşullarını sağladığını denetle.
Konu Özeti
- Bir miktarın a/b kadarı x×a/b'dir.
- a/b kadarı y olan miktar y×b/a'dır.
- a/b kadarı kullanılırsa (b−a)/b kadarı kalır.
- Art arda kalan üzerinde yapılan işlemler: x×(1−a/b)×(1−c/d).
- Başlangıcın iki ayrı kesri kullanılırsa kalan: x×(1−a/b−c/d).
- Yeni kişi veya bilye eklemek payı ve paydayı birlikte değiştirebilir.
- Çözümü son aşamada verilen kesirlere geri koymak hata yakalar.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Bir bütünden istenen kesir kadarını hesaplayabilmelisin.
- Kesri verilen miktarın tamamını bulabilmelisin.
- Aynı bütünden yapılan iki harcamayla art arda kalan üzerinden yapılan işlemleri ayırabilmelisin.
- Kalan miktar verildiğinde başlangıç miktarına dönebilmelisin.
- İki kesrin toplamını veya farkını bir bilinmeyene uygulayabilmelisin.
- Kişi ya da nesne sayısı değiştiğinde yeni oranı denkleme yazabilmelisin.
- Bulduğun cevabın sorudaki istenen büyüklük olduğunu kontrol edebilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Matematik Kesir Problemleri - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Matematik Kesir Problemleri - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Matematik Kesir Problemleri - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Matematik Kesir Problemleri - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene