Konu Anlatımı / Ders Notu
MSÜ Matematik Köklü Sayılar Konu Anlatımı
Karekök kuralları, sadeleştirme, benzer kökler, eşlenik ve köklü denklemler.
Köklü Sayılar — Konu Anlatımı
1. Karekökün anlamı ve tanım kümesi
√a, a≥0 iken karesi a olan **negatif olmayan** sayıdır. Bu yüzden √49=7 ve √0=0'dır. Gerçek sayılarda √(−4) tanımlı değildir. Bir sayının karekökünü bulmak, ana kökü bulmaktır; örneğin √25=5'tir, −5 değildir.
Karekökün karesi (√a)²=a'dır (a≥0). Ancak √(a²)=|a| olur; çünkü karekök negatif olamaz. Örneğin √((−6)²)=6.
2. Kök dışına çıkarma ve içeri alma
Kök içindeki tam kare çarpan dışarı çıkarılabilir: √72=√(36×2)=6√2, √75=5√3 ve √48=4√3. Kök dışındaki pozitif bir katsayı içeri alınırken karesi alınır: 3√5=√45.
Sadeleştirmede amaç kök içinde tam kare çarpan bırakmamaktır. √12=2√3, √27=3√3 olduğundan √12+√27=5√3 olur.
3. Köklü ifadelerde çarpma ve bölme
a≥0, b≥0 için √a×√b=√(ab). b>0 iken √a/√b=√(a/b). Örneğin √18×√8=√144=12; √147/√3=√49=7 olur.
Çarpma ve bölmede kök içleri birleştirilebilir; ancak genel olarak √a+√b=√(a+b) **değildir**. Örneğin √9+√16=3+4=7 iken √25=5'tir.
4. Benzer köklü ifadeleri toplama ve çıkarma
Kök içleri eşit olan terimlerin katsayıları toplanır: 2√3+5√3=7√3. Farklı kök içleri, önce sadeleştirme sonucu eşit hâle gelirse birleştirilebilir.
Örneğin 2√27+√12=6√3+2√3=8√3. Kök içleri farklıyken doğrudan 2√(27+12) yazılmaz.
5. Eşlenik çarpımı ve kare açılımı
(a+b)(a−b)=a²−b² olduğundan (√5+√3)(√5−√3)=5−3=2'dir. Bu ifadeler birbirinin **eşleniği**dir ve çarpımları köksüzdür.
(√a+√b)²=a+b+2√(ab); (√a−√b)²=a+b−2√(ab). Örneğin (√3+√2)²=5+2√6 olur.
6. Paydanın kökten arındırılması
1/√2 ifadesinin payı ve paydası √2 ile çarpılır: √2/2 elde edilir. 1/(√5−2) için pay ve payda eşlenik √5+2 ile genişletilir. Payda (√5)²−2²=5−4=1 olur; sonuç √5+2'dir.
Benzer biçimde (√3+1)/(√3−1) eşlenikle genişletilince 2+√3 elde edilir. Genişletmenin amacı paydanın köklü kısmını kaldırmaktır.
7. İç içe karekökler
√(3+2√2) ifadesi √2+1 olarak yazılabilir; çünkü (√2+1)²=3+2√2'dir. Aynı şekilde √(7−4√3)=2−√3, çünkü (2−√3)²=7−4√3 ve 2−√3 pozitiftir.
İç içe köklerde (√a±√b)²=a+b±2√(ab) özdeşliği ters yönde kullanılabilir. Ancak karekökün negatif olmayan ana kök olması şartı kontrol edilmelidir.
8. Köklü denklemler ve kök kontrolü
√(x+9)=5 için önce x+9≥0 koşulu vardır. İki tarafın karesi alınır: x+9=25 ve x=16 çıkar; yerine koyunca eşitlik sağlanır.
√(x+5)=x−1 denkleminde sağ taraf da negatif olamaz, dolayısıyla x≥1 gerekir. Kare alma ile x²−3x−4=0 bulunur; x=4 veya −1 adaydır. x=−1 başlangıç eşitliğini sağlamadığından elenir, yalnız x=4 kalır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- **Ana kök:** √36=6'dır; −6 değildir.
- **Mutlak değer bağlantısı:** √(x²)=|x| olmalıdır.
- **Toplama hatası:** √a+√b genelde √(a+b) değildir.
- **Çarpma kuralı:** √a√b=√(ab), a,b≥0 koşuluyla geçerlidir.
- **Eşlenik:** (√a+√b)(√a−√b)=a−b.
- **Fazladan kök:** Kare alma sonrası adayları mutlaka yerine koy.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Her karekök içinin sıfırdan küçük olmadığından emin ol.
- Sayısal köklerin içindeki tam kare çarpanları dışarı çıkar.
- Benzer köklü terimlerde katsayıları birleştir.
- Çarpım ve bölümde uygun kök kurallarını uygula.
- Eşlenik veya iç içe kök sorusunda tam kare özdeşliklerini kullan.
- Denklemde kare alma yaptıysan bütün adayları başlangıç eşitliğinde kontrol et.
Konu Özeti
- Gerçek sayılarda √a için a≥0 gerekir; √a negatif olmaz.
- √(a²)=|a|, (√a)²=a (a≥0).
- Tam kare çarpan kök dışına çıkarılır: √72=6√2.
- Çarpma ve bölmede kökler uygun koşullarla birleştirilebilir.
- Toplama ve çıkarmada yalnız benzer köklerin katsayıları birleştirilir.
- Eşlenik ve tam kare açılımları köklü ifadeleri sadeleştirir.
- Köklü denklemlerde son adım kök kontrolüdür.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Karekökü ve tanım koşullarını doğru açıklayabilmelisin.
- Kök içindeki tam kare çarpanı dışarı çıkarabilmelisin.
- Köklü ifadelerde toplama, çıkarma, çarpma ve bölme yapabilmelisin.
- Eşlenikle paydanın kökünü giderebilmelisin.
- İç içe karekökleri tam kare açılımıyla dönüştürebilmelisin.
- Köklü denklemlerde geçersiz aday kökleri ayıklayabilmelisin.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
MSÜ Matematik Köklü Sayılar - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
MSÜ Matematik Köklü Sayılar - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
MSÜ Matematik Köklü Sayılar - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
MSÜ Matematik Köklü Sayılar - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene