Ekonomik, Sağlık ve Cumhuriyet Kazanımları Ders Notu

Ekonomik, Sağlık ve Cumhuriyet Kazanımları – Ders Notu

4.6 Ekonomik Alanda Yapılan İnkılaplar (s. 157–161)

**Ana amaç:** Siyasi bağımsızlığı millî ve bağımsız ekonomiyle güçlendirmek. Savaşların yıprattığı tarım, sanayi, ulaşım ve ticareti geliştirmek.

Türkiye İktisat Kongresi

• **17 Şubat–4 Mart 1923, İzmir**; **1135 delege**; başkan **Kâzım Karabekir**.
• Çiftçi, işçi, tüccar, sanayici temsilcileri bir arada.
• Hedef: ekonomik kalkınma yolunu belirlemek, dışa bağımlılığı azaltmak.
• **Misak-ı İktisadi:** tasarruf, çalışma ve millî üretime destek.
• Öneriler: aşarın kaldırılması; yerli malı; tarım ve hayvancılık; millî bankalar; yerli sanayi; maden, orman ve kabotajda millî çıkar.

Tarım

| Düzenleme | Amacı | |---|---| | 1925: Aşar vergisinin kaldırılması | Çiftçinin yükünü hafifletmek | | 1925: Ankara Ziraat Mektebi | Bilimsel tarım, uzman yetiştirmek | | Ziraat Bankası kredileri | Finansman sağlamak | | Atatürk Orman Çiftliği | Modern uygulamaları göstermek | | Türkiye Zirai Donatım Kurumu | Alet, makine, gübre desteği | | Tarım Kredi Kooperatifleri | Ürün pazarlamasını kolaylaştırmak |

Ayrıca kaliteli tohum, fidan, sulama, teknik eğitim ve topraksız köylülere toprak verilmesi desteklendi.

Sanayi–ticaret–denizcilik

• **1924 İş Bankası:** ticaretin gelişmesi.
• **1925 Sanayi ve Maadin Bankası:** özel sanayi girişimlerine sermaye.
• **1925 Ticaret ve Sanayi Odaları Kanunu:** mesleki örgütlenme.
• **1926 Ticaret Kanunu:** tüccar haklarının güvenceye alınması.
• **1 Temmuz 1926 Kabotaj Kanunu:** Türk deniz ve limanlarında taşıma hakkının Türk vatandaşlarına verilmesi.
• **1927 Teşvik-i Sanayi Kanunu:** özel girişimciye kredi/vergi kolaylığı.
• **1933:** planlı ekonomiye yöneliş. **1934:** Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı'nın uygulanması.
• Üretilen alanlar: demir-çelik, dokuma, çimento, şeker, kâğıt, cam, deri.
• İkinci sanayi planı II. Dünya Savaşı nedeniyle uygulanamadı.

1929 Dünya Ekonomik Bunalımı

• Başlangıç: 1929 New York Borsası'nın çökmesi.
• Türkiye'de tarım ürünleri fiyatlarının ve ihracat gelirinin düşmesi; çiftçilerin ve borç ödemelerinin olumsuz etkilenmesi.
• Tedbirler: **devletçilik**, **1930 Merkez Bankası**, **1934 Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı**, ithalat/gümrük önlemleri, Toprak Mahsulleri Ofisi, Petrol Ofisi, Millî İktisat ve Tasarruf Cemiyeti; yerli malı ve tasarrufun teşviki.

4.7 Sağlık Alanındaki Gelişmeler (s. 162–163)

• Savaşlar sonrası salgınlar: verem, sıtma, çiçek, veba.
• **1920 Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı**; ilk dönemde **Dr. Refik Saydam**.
• İl sağlık müdürlükleri, ilçe hükûmet tabiplikleri, numune hastaneleri, tıp fakülteleri ve sağlık meslek liseleri.
• **1930 Umumi Hıfzıssıhha Kanunu**; **Hıfzıssıhha Müessesesi**, aşı/serum çalışmaları, dispanser, sanatoryum ve gezici tedavi.
• **Kızılay adları:** 1868 Yaralı ve Hasta Askerlere Yardım → 1877 Osmanlı Hilal-i Ahmer → 1923 Türkiye Hilal-i Ahmer → 1935 Türkiye Kızılay → günümüzde Türk Kızılay.

**Kitap tablosu (1923 → 1940):** Hastane **86 → 198**, doktor **554 → 2387**, doktor başına kişi **19.860 → 7.420**. Sağlık altyapısı gelişmiştir; tablodan doğrudan hastalık oranı çıkarılamaz.

4.8 Cumhuriyet'in Sağladığı Kazanımlar (s. 164–165)

• **Nutuk:** 1919–1927 olaylarını belgelerle anlatır; **15–20 Ekim 1927** arasında TBMM'de okunmuştur; Gençliğe Hitabe ile son bulur.
• **Gençliğe Hitabe:** bağımsızlığı ve cumhuriyeti koruma sorumluluğu.
• **Onuncu Yıl Nutku:** **29 Ekim 1933**, Ankara; cumhuriyetin kazanımları, millî birlik, bilim, çalışma ve çağdaşlaşma hedefleri.
• Kazanımlar: kadınların siyasi hakları, eşitlik, özgürlükler, fikir açıklama ve siyasi örgütlenme, toplumsal ayrıcalıkların azaltılması.

4.9 Atatürk İlke ve İnkılaplarını Oluşturan Temel Esaslar (s. 166–167)

• **Millî tarih bilinci:** geçmişi bilmek, kimliği ve öz güveni güçlendirmek.
• **Bağımsızlık ve özgürlük:** dışa bağlı olmama, özgür düşünme ve davranma.
• **Millî egemenlik:** yönetim yetkisi millete ait.
• **Millî kültürün geliştirilmesi:** dil, tarih, eğitim ve ortak değerlerin korunması.
• **Çağdaşlaşma:** bilim ve değişen şartlara uyumla ilerlemek.
• **Millî birlik–beraberlik ve ülke bütünlüğü:** ortak amaç, dayanışma ve vatanın bölünmezliği.
• **Sivas Kongresi:** cemiyetleri birleştirme → birlik. **Erzurum Kongresi:** vatan bir bütündür → ülke bütünlüğü.

Kısa Özet

**1923 İzmir:** ekonomi politikası. **1925 aşar:** çiftçi. **1926 kabotaj:** denizcilik. **1927 sanayi teşviki:** özel girişim. **1930 Hıfzıssıhha ve Merkez Bankası:** sağlık ve ekonomi. **1934 plan:** sanayi. **1927 Nutuk:** Millî Mücadele tarihi. **1933 Onuncu Yıl Nutku:** cumhuriyetin kazanımları ve geleceği. Tamamlayıcı esaslar, bağımsız ve çağdaş bir toplumun düşünce temelidir.