TYT Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Ahlak ve Değerler Çalışma Notu

Ahlak ve Değerler – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; ahlak ve değer kavramlarını, temel ahlaki değerleri ve sınavda sık karıştırılan olumlu-olumsuz davranışları hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Ahlak

Ahlak:

İnsanın davranışlarına yön veren iyi-kötü ve doğru-yanlış ölçüleridir.

1. Güzel Ahlak

Güzel ahlak:

İyi, doğru ve erdemli davranışları benimsemektir.

• Doğruluk • Adalet • Merhamet • Saygı • Sorumluluk • Yardımlaşma

1. İslam Ahlakının Kaynakları

Temel kaynaklar:

• Kur'an • Hz. Muhammed'in sünneti

1. Değer

Değer:

İnsanın önemli, iyi ve doğru kabul ettiği ilke ve ölçüdür.

Örnek:

• Adalet • Sevgi • Saygı • Dürüstlük • Merhamet

1. Ahlak – Değer

Değer: Benimsenen ilke

Ahlak: Bu ilkenin davranışa yansıması

1. Niyet

Niyet:

Davranışın hangi amaçla yapıldığını gösterir.

İslam ahlakında:

Davranış kadar niyet de önemlidir.

1. Doğruluk

Doğruluk:

Söz ve davranışlarda gerçeğe uygun olmaktır.

1. Güvenilirlik

Güvenilir kişi:

• Sözünde durur. • Aldatmaz. • Emanete sahip çıkar. • Sorumluluğunu yerine getirir.

1. Adalet

Adalet:

Hak sahibine hakkını vermektir.

1. Sorumluluk

Sorumluluk:

Görevlerini yerine getirmek ve davranışlarının sonuçlarını üstlenmektir.

1. Özgürlük – Sorumluluk

İnsan:

Tercih yapabilir.

Ancak:

Seçimlerinin sonuçlarından da sorumludur.

1. Sabır

Sabır:

Zorluklar karşısında dayanıklı olmak ve doğru davranıştan vazgeçmemektir.

1. Şükür

Şükür:

Nimetlerin değerini bilmek ve onları doğru kullanmaktır.

1. Merhamet

Merhamet:

İnsanlara ve diğer canlılara karşı şefkatli ve duyarlı davranmaktır.

1. Saygı

Saygı:

İnsanların hak ve onurunu gözetmektir.

Saygı:

Her görüşü doğru kabul etmek değildir.

1. Hoşgörü

Hoşgörü:

Farklılıklar karşısında anlayışlı davranmaktır.

1. Yardımlaşma

Yardımlaşma:

İnsanların ihtiyaç hâlinde birbirlerine destek olmasıdır.

Yardım:

Maddi veya manevi olabilir.

1. Dayanışma

Dayanışma:

Ortak ihtiyaç ve sorunlarda birbirine destek olmaktır.

1. Kanaat

Kanaat:

Sahip olunan imkânların değerini bilmek ve aşırı hırstan kaçınmaktır.

1. İsraf

İsraf:

İmkânları gereksiz ve ölçüsüz biçimde tüketmektir.

Örnek:

• Suyu gereksiz harcamak • Yiyecekleri çöpe atmak • Gereksiz para harcamak • Zamanı bilinçsiz kullanmak

1. Tutumluluk

Tutumluluk:

İmkânları bilinçli ve ölçülü kullanmaktır.

1. Cimrilik

Cimrilik:

İmkânı olduğu hâlde gerekli yerde paylaşmaktan veya harcamaktan aşırı biçimde kaçınmaktır.

1. Ölçülülük

Ölçülülük:

Davranışlarda aşırılıktan kaçınmaktır.

1. İffet

İffet:

İnsanın arzu ve davranışlarını ahlaki sınırlar içinde kontrol edebilmesidir.

1. Öz Denetim

Öz denetim:

Kişinin kendi davranışlarını kontrol edebilmesidir.

1. Affedicilik

Affedicilik:

Kin ve intikam duygusuna teslim olmamaktır.

1. Tevazu

Tevazu:

Alçak gönüllü olmak ve kibirden uzak durmaktır.

1. Kibir

Kibir:

Kişinin kendisini başkalarından üstün görmesidir.

1. Gıybet

Gıybet:

Bir kişinin arkasından, duyduğunda hoşlanmayacağı gerçek bir özelliğini konuşmaktır.

1. İftira

İftira:

Bir kişiye sahip olmadığı bir kusuru veya işlemediği bir suçu yüklemektir.

1. Yalan

Yalan:

Gerçeğe aykırı söz söylemektir.

Yalan:

Güveni zedeler.

1. Haset

Haset:

Başkasındaki bir nimet veya başarının yok olmasını istemektir.

1. Kul Hakkı

Kul hakkı:

Başkasının maddi veya manevi hakkını ihlal etmektir.

Örnek:

• Hırsızlık • Aldatma • Borcu ödememek • İftira • Emanete zarar vermek • Başkasının emeğini izinsiz kullanmak

1. Vicdan

Vicdan:

Kişinin davranışlarını iyi-kötü açısından değerlendirmesine yardımcı olan içsel duyarlılıktır.

1. Aile ve Değerler

Aile:

Değerlerin öğrenildiği önemli ortamlardan biridir.

Ailede:

• Sevgi • Saygı • Sorumluluk • Yardımlaşma • Paylaşma

öğrenilebilir.

1. Toplum ve Değerler

Toplum:

Değerlerin öğrenilmesi ve aktarılmasında etkilidir.

Ancak:

Toplumda yaygın olan her davranış doğru değildir.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Ahlak → iyi ve doğru davranış ilkeleri. • Değer → davranışlara yön veren ölçü. • İslam ahlakının kaynakları → Kur'an + sünnet. • Adalet → hak sahibine hakkını verme. • Sabır → hiçbir şey yapmadan beklemek değildir. • Şükür → yalnız sözlü teşekkür değildir. • Saygı → her görüşü doğru kabul etmek değildir. • Hoşgörü → haksızlığı onaylamak değildir. • Kanaat → tembellik değildir. • Tutumluluk → cimrilik değildir. • Affedicilik → haksızlığı onaylamak değildir. • Tevazu → kendini değersiz görmek değildir. • Gıybet → gerçek kusuru arkasından konuşmak. • İftira → gerçek olmayan kusur veya suç yüklemek. • Haset → başkasındaki nimetin yok olmasını istemek. • Özgürlük → sorumlulukla birlikte düşünülür.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Ahlak → doğru davranış

Değer → davranış ölçüsü

Kur'an + sünnet → ahlakın kaynakları

Doğruluk → gerçeğe uygunluk

Adalet → hakkı vermek

Sorumluluk → görev + sonuç

Sabır → dayanıklılık

Merhamet → şefkat

Saygı → hak ve onur

Kanaat → aşırı hırstan uzak durma

İsraf → gereksiz tüketim

Tutumluluk → ölçülü kullanım

Tevazu → alçak gönüllülük

Kibir → üstün görme

Gıybet → gerçek kusur

İftira → gerçek olmayan kusur

Haset → nimetin yok olmasını isteme

Kul hakkı → başkasının hakkını ihlal etme