TYT Felsefe Bilgi Felsefesi Çalışma Notu

Bilgi Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; bilginin imkânı, kaynağı, sınırları ve doğruluk ölçütlerini sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Bilgi Felsefesi

Bilgi felsefesi:

Epistemoloji

Temel sorular:

• Bilgi nedir? • Doğru bilgi mümkün müdür? • Bilginin kaynağı nedir? • Bilginin sınırı var mıdır? • Doğruluk nasıl belirlenir?

1. Özne – Nesne

Özne: Bilen

Nesne: Bilinen

1. Bilgi Türleri

• Gündelik bilgi • Dini bilgi • Sanat bilgisi • Teknik bilgi • Bilimsel bilgi • Felsefi bilgi

1. Doğru Bilginin İmkânı

Temel soru:

“İnsan doğru bilgiye ulaşabilir mi?”

Başlıca:

• Dogmatizm • Septisizm • Kritisizm

1. Dogmatizm

Doğru bilginin mümkün olduğunu savunur.

Bilgi felsefesindeki dogmatizm, günlük dildeki “sorgulamadan kabul etme” anlamıyla karıştırılmamalıdır.

1. Septisizm

Şüphecilik

Kesin bilgiye ulaşılabileceği konusunda kuşku duyar.

1. Protagoras

Ünlü görüş:

“İnsan her şeyin ölçüsüdür.”

Bilginin kişiye göre değişebileceğini savunur.

1. Gorgias

Radikal kuşkucu yaklaşımıyla bilinir.

Ona atfedilen görüşler:

• Hiçbir şey yoktur. • Olsa bile bilinemez. • Bilinse bile aktarılamaz.

1. Pyrrhon

Septisizmin önemli temsilcisidir.

Kesin yargıya ulaşmak yerine:

Yargıyı askıya alma

düşüncesini savunur.

1. Bilginin Kaynağı

Temel yaklaşımlar:

Rasyonalizm → akıl

Empirizm → deney

Kritisizm → akıl + deney

Entüisyonizm → sezgi

1. Rasyonalizm

Akılcılık

Bilginin temel kaynağını akılda görür.

Önemli temsilci:

Descartes

1. Descartes

Kesin bilgiye ulaşmak için yöntemsel kuşkuyu kullanır.

Ünlü sözü:

“Düşünüyorum, öyleyse varım.”

Cogito ergo sum

1. Empirizm

Deneycilik

Bilginin temel kaynağını:

• Duyu • Deney • Gözlem

olarak kabul eder.

Önemli temsilciler:

• John Locke • David Hume

1. John Locke

İnsan zihni başlangıçta:

Tabula rasa

yani:

Boş levha

gibidir.

Bilgi deneyle kazanılır.

1. David Hume

Empirizmin önemli temsilcisidir.

Bilginin temelinde duyusal izlenimler vardır.

Nedensellik ilişkisinin zorunluluğu konusunda kuşkucu yaklaşır.

1. Rasyonalizm – Empirizm

Rasyonalizm: Akıl

Empirizm: Deney

1. Kritisizm

Eleştiricilik

Temsilci:

Immanuel Kant

Kant’a göre bilgi:

Akıl + deney

birlikteliğiyle oluşur.

1. Kant’ın Bilgi Anlayışı

Duyular: Bilginin malzemesini sağlar.

Zihin: Bu malzemeyi düzenler.

1. Entüisyonizm

Sezgicilik

Bilginin kaynağında sezginin önemini vurgular.

Temsilci:

Henri Bergson

1. Bilginin Sınırları

Temel soru:

“İnsan her şeyi bilebilir mi?”

Bu konuda Kant’ın:

Fenomen – numen

ayrımı önemlidir.

1. Fenomen

Şeylerin bize göründüğü biçimidir.

Kant’a göre bilgi elde edebildiğimiz alan:

Fenomenler dünyasıdır.

1. Numen

Kendinde şey

Şeylerin insan deneyinden bağımsız hâlidir.

1. Doğruluk Ölçütleri

Başlıca:

• Uygunluk • Tutarlılık • Apaçıklık • Yararlılık • Tümel uzlaşım

1. Uygunluk

Bir yargının gerçeklikle uyuşmasıdır.

1. Tutarlılık

Bir yargının diğer kabul edilmiş bilgilerle çelişmemesidir.

1. Apaçıklık

Bilginin:

• Açık • Seçik • Kuşkuya yer bırakmayacak

biçimde kavranmasıdır.

Özellikle:

Descartes

ile ilişkilidir.

1. Yararlılık

Bir düşüncenin:

• İşe yaraması • Başarılı sonuç vermesi

doğruluk ölçütü sayılır.

Bu görüş:

Pragmatizm

ile ilişkilidir.

1. William James

Pragmatizmin önemli temsilcilerindendir.

1. Tümel Uzlaşım

Bir yargının ortak kabul görmesinin doğruluk ölçütü sayılmasıdır.

1. Gerçeklik – Doğruluk

Gerçeklik: Var olanla ilgilidir.

Doğruluk: Yargının niteliğidir.

1. Tutarlılık – Doğruluk

Bir düşünce:

Kendi içinde tutarlı olabilir.

Ancak:

Gerçeklikle uyuşmayabilir.

1. Filozofları Hızlı Eşleştir

Descartes → Rasyonalizm

Locke → Empirizm

Hume → Empirizm

Kant → Kritisizm

Bergson → Entüisyonizm

Protagoras → Görecelik

Gorgias → Radikal kuşkuculuk

Pyrrhon → Septisizm

William James → Pragmatizm

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Epistemoloji → bilgi felsefesi. • Özne → bilen. • Nesne → bilinen. • Dogmatizm → doğru bilgi mümkün. • Septisizm → şüphecilik. • Protagoras → görecelik. • Gorgias → radikal kuşku. • Pyrrhon → yargıyı askıya alma. • Rasyonalizm → akıl. • Descartes → rasyonalizm. • Empirizm → deney. • Locke → tabula rasa. • Hume → empirizm. • Kritisizm → akıl + deney. • Kant → kritisizm. • Entüisyonizm → sezgi. • Bergson → sezgi. • Pragmatizm → yararlılık. • William James → pragmatizm. • Uygunluk → gerçeklikle uyum. • Tutarlılık → çelişmeme. • Apaçıklık → açık ve seçik. • Tümel uzlaşım → ortak kabul. • Gerçeklik → varlık. • Doğruluk → yargı.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Epistemoloji → bilgi

Özne → bilen

Nesne → bilinen

Dogmatizm → bilgi mümkün

Septisizm → şüphe

Protagoras → görecelik

Pyrrhon → yargıyı askıya alma

Rasyonalizm → akıl

Descartes → akıl

Empirizm → deney

Locke → boş levha

Kritisizm → akıl + deney

Kant → kritisizm

Entüisyonizm → sezgi

Bergson → sezgi

Fenomen → görünen

Numen → kendinde şey

Uygunluk → gerçekle uyum

Tutarlılık → çelişmeme

Apaçıklık → açık + seçik

Pragmatizm → yararlılık

William James → pragmatizm

Gerçeklik → varlık

Doğruluk → yargı