TYT Felsefe Bilim Felsefesi Çalışma Notu

Bilim Felsefesi – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; bilim felsefesinin temel kavramlarını, bilimsel yöntem ve bilimsel gelişme anlayışlarını sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Bilim Felsefesi

Bilim felsefesi:

Bilimin yapısını, yöntemini, sınırlarını ve bilimsel bilginin özelliklerini felsefi açıdan inceler.

1. Bilimsel Bilginin Özellikleri

Bilimsel bilgi:

• Sistemlidir. • Kanıta dayanır. • Denetlenebilir. • Eleştiriye açıktır. • Gerekçelendirilebilir. • Yeni bulgularla değişebilir.

1. Nesnellik

Bilim:

Kişisel görüşlerden mümkün olduğunca bağımsız ve ortak denetime açık sonuçlar elde etmeyi amaçlar.

1. Gözlem – Deney

Gözlem: Olay ve olguların sistemli biçimde incelenmesi

Deney: Olayların belirli ve kontrollü koşullarda incelenmesi

1. Hipotez

Bir problemi açıklamak için ileri sürülen:

Sınanabilir geçici açıklamadır.

1. Teori

Çok sayıda gözlem ve bulguyu açıklayan kapsamlı bilimsel açıklama sistemidir.

1. Bilimsel Yasa

Olaylar arasındaki düzenli ilişkileri ifade eder.

Kısa ayrım:

Yasa → düzenli ilişkiyi ifade eder.

Teori → olguları açıklamaya çalışır.

1. Bilimsel Yöntem

Bilimsel araştırmada sık görülen aşamalar:

• Problem belirleme • Veri toplama • Hipotez kurma • Hipotezi sınama • Bulguları değerlendirme • Sonuca ulaşma

1. Tümevarım

Tek tek gözlemlerden genel sonuca ulaşmadır.

1. Tümdengelim

Genel bir önermeden özel bir sonuca ulaşmadır.

1. Tümevarım – Tümdengelim

Tümevarım: Tekil → genel

Tümdengelim: Genel → özel

1. Nedensellik

Olaylar arasındaki neden-sonuç ilişkisidir.

1. Determinizm

Doğa olaylarının belirli nedenler ve yasalar çerçevesinde gerçekleştiğini savunan anlayışla ilişkilidir.

1. Bilimsel Bilginin Değişebilirliği

Bilim:

Yeni kanıtlar ortaya çıktığında eski açıklamaları değiştirebilir.

Bu nedenle:

Bilim dogmatik değildir.

1. Pozitivizm

Güvenilir bilginin:

Gözlem ve deney temelli bilimsel bilgi olduğunu vurgular.

Önemli isim:

Auguste Comte

1. Auguste Comte

Üç Hâl Yasası:

• Teolojik evre • Metafizik evre • Pozitif evre

Pozitif evrede:

Olaylar bilimsel gözlem ve yasalarla açıklanır.

1. Mantıkçı Pozitivizm

Viyana Çevresi ile ilişkilidir.

Temel kavram:

Doğrulanabilirlik

1. Doğrulanabilirlik

Bir önermenin deney ve gözlem yoluyla doğrulanabilir olmasını önemser.

1. Karl Popper

Bilimsel teorilerin:

Yanlışlanabilir olması gerektiğini savunur.

1. Yanlışlanabilirlik

Bilimsel bir önermeyi yanlış çıkarabilecek olası bir durum bulunabilmelidir.

1. Popper ve Tümevarım Eleştirisi

Binlerce beyaz kuğu görmek:

“Bütün kuğular beyazdır.”

önermesini kesin doğrulamaz.

Ancak:

Tek bir siyah kuğu önermeyi yanlışlayabilir.

1. Thomas Kuhn

Bilimsel gelişmenin yalnızca bilgi birikmesiyle gerçekleşmediğini savunur.

Temel kavram:

Paradigma

1. Paradigma

Belirli bir dönemde bilim insanlarının paylaştığı:

• Temel kabuller • Kavramlar • Yöntemler • Problem çözme biçimleri

bütünüdür.

1. Normal Bilim

Bilim insanlarının:

Mevcut paradigma içinde çalıştıkları dönemdir.

Amaç:

Paradigmaya bağlı problemleri çözmektir.

1. Anomali

Mevcut paradigmanın açıklayamadığı bulgu veya sorunlara denir.

1. Kriz ve Bilimsel Devrim

Anomaliler çoğalırsa:

Kriz oluşabilir.

Yeni paradigma eski paradigmanın yerini alırsa:

Bilimsel devrim gerçekleşir.

1. Paradigma Değişimi

Bilim insanlarının temel düşünme çerçevesinin değişmesidir.

1. Popper – Kuhn

Popper: Yanlışlanabilirlik

Bilim → yanlış teorilerin elenmesiyle gelişir.

Kuhn: Paradigma

Bilim → paradigma değişimleriyle de gelişir.

1. Bilim – Teknoloji

Bilim: Olayları anlamaya ve açıklamaya çalışır.

Teknoloji: Bilimsel ve teknik bilgiyi pratik amaçlarla kullanır.

1. Bilim – Etik

Bilim:

“Neyi yapabiliriz?”

Etik:

“Bunu yapmalı mıyız?”

sorusunu gündeme getirir.

1. Bilim – Felsefe

Bilim: Belirli olay ve alanları bilimsel yöntemlerle inceler.

Felsefe: Daha genel ve kavramsal sorular sorar.

Ortak yön:

• Akıl • Sorgulama • Tutarlılık

1. Bilimin Sınırları

Bilim:

Her soruya aynı yöntemle cevap veremez.

Örnek:

• “Hayatın anlamı nedir?” • “Bir davranış ahlaki midir?”

Bu tür sorular yalnız deneysel yöntemle çözülemez.

1. Temel Kavramları Hızlı Eşleştir

Hipotez → sınanabilir geçici açıklama

Teori → kapsamlı açıklama

Yasa → düzenli ilişki

Tümevarım → tekilden genele

Tümdengelim → genelden özele

Comte → pozitivizm

Viyana Çevresi → mantıkçı pozitivizm

Doğrulanabilirlik → mantıkçı pozitivizm

Popper → yanlışlanabilirlik

Kuhn → paradigma

Anomali → paradigmanın açıklayamadığı durum

Bilimsel devrim → paradigma değişimi

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Bilim ile bilim felsefesi aynı değildir. • Bilimsel bilgi değişebilir. • Değişebilir olması güvenilmez olduğu anlamına gelmez. • Hipotez → sınanabilir geçici açıklama. • Teori → kapsamlı açıklama. • Yasa → düzenli ilişki. • Teori yasaya dönüşmek zorunda değildir. • Tümevarım → tekilden genele. • Tümdengelim → genelden özele. • Comte → pozitivizm. • Viyana Çevresi → mantıkçı pozitivizm. • Doğrulanabilirlik → mantıkçı pozitivizm. • Popper → yanlışlanabilirlik. • Kuhn → paradigma. • Anomali → paradigmanın açıklayamadığı durum. • Bilimsel devrim → paradigma değişimi. • Bilim ≠ teknoloji. • Bilimsel olarak mümkün olan her şey ahlaki olarak doğru değildir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Bilim felsefesi → bilimi sorgular

Bilimsel bilgi → sistemli + denetlenebilir + değişebilir

Hipotez → geçici açıklama

Teori → kapsamlı açıklama

Yasa → düzenli ilişki

Tümevarım → tekilden genele

Tümdengelim → genelden özele

Comte → pozitivizm

Viyana Çevresi → doğrulanabilirlik

Popper → yanlışlanabilirlik

Siyah kuğu → Popper

Kuhn → paradigma

Normal bilim → mevcut paradigma içinde çalışma

Anomali → açıklanamayan durum

Kriz → paradigmanın sarsılması

Bilimsel devrim → paradigma değişimi