TYT Fizik Madde ve Özellikleri Hızlı Tekrar

Madde ve Özellikleri – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu; madde, kütle, hacim, özkütle, dayanıklılık ve sıvıların temel özelliklerini sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Madde

Madde:

Kütlesi ve hacmi olan, uzayda yer kaplayan varlıklardır.

1. Kütle

Kütle:

Cismin sahip olduğu madde miktarıdır.

Sembol: m

SI birimi: kg

1. Kütle – Ağırlık

Kütle: Madde miktarı

Ağırlık: Yer çekiminin cisme uyguladığı kuvvet

1. Hacim

Hacim:

Cismin uzayda kapladığı yerdir.

Sembol: V

SI birimi: m³

1. Düzgün Olmayan Cismin Hacmi

Dereceli silindir kullanılabilir.

Vcisim = Vson - Vilk

1. Eylemsizlik

Eylemsizlik:

Cismin hareket durumunu koruma eğilimidir.

1. Özkütle

Özkütle:

Bir maddenin birim hacminin kütlesidir.

d = m / V

Buradan:

m = d · V

V = m / d

1. Özkütle Birimi

SI birimi: kg/m³

Sık kullanılan: g/cm³

1. Özkütlenin Ayırt Edici Özelliği

Saf maddelerde aynı sıcaklık ve basınç koşullarında:

Özkütle madde miktarına bağlı değildir.

Bir cisim parçalara ayrılırsa:

• Kütle azalır. • Hacim azalır. • Özkütle değişmez.

1. Kütle – Hacim İlişkisi

Aynı madde için:

m / V = sabit

Hacim 2 katına çıkarsa:

Kütle de 2 katına çıkar.

1. Kütle – Hacim Grafiği

Düşey eksen: m

Yatay eksen: V

ise:

Eğim = m / V

Eğim = d

1. Özkütlede Karşılaştırma

Aynı hacimde:

d ↑ → m ↑

Aynı kütlede:

d ↑ → V ↓

1. Sıcaklık – Özkütle

Genellikle sıcaklık arttığında:

Hacim artar.

Kütle sabit kalır.

Bu nedenle:

d azalır.

1. Karışımın Özkütlesi

dkarışım = Toplam kütle / Toplam hacim

Hacimler toplanıyorsa:

dkarışım = (m₁ + m₂) / (V₁ + V₂)

1. Eşit Hacimli Karışımlar

Eşit hacimli iki sıvıda:

dkarışım = (d₁ + d₂) / 2

1. Eşit Kütleli Karışımlar

Eşit kütlelerde:

Özkütlelerin doğrudan aritmetik ortalaması alınmaz.

1. Dayanıklılık

Benzer katı cisimlerde:

Dayanıklılık ∝ Kesit alanı / Hacim

Cismin tüm boyutları k katına çıkarsa:

Kesit alanı → k²

Hacim → k³

Dayanıklılık → 1/k

1. Adezyon

Farklı tür maddelerin molekülleri arasındaki çekimdir.

Örnek:

• Suyun cama tutunması • Boyanın duvara yapışması

1. Kohezyon

Aynı tür moleküller arasındaki çekimdir.

Örnek:

Su moleküllerinin birbirini çekmesi

1. Adezyon – Kohezyon

Adezyon: Farklı maddeler

Kohezyon: Aynı madde

1. Yüzey Gerilimi

Sıvı yüzeyinin kohezyon etkisiyle yüzey alanını küçültme eğilimidir.

Örnek:

• Su damlasının küreselleşmesi • Su böceğinin yüzeyde durması • İğnenin uygun koşullarda su üzerinde kalması

1. Sıcaklık – Yüzey Gerilimi

Genellikle:

Sıcaklık ↑ → yüzey gerilimi ↓

1. Deterjan

Deterjan:

Suyun yüzey gerilimini azaltır.

Böylece:

Su yüzeye daha kolay yayılır.

1. Kılcallık

İnce boruda sıvının yükselmesi veya alçalmasıdır.

Kılcallık:

• Adezyon • Kohezyon • Yüzey gerilimi

ile ilişkilidir.

1. Su – Cam

Su ile cam arasında:

Adezyon baskındır.

Bu nedenle:

Su camı ıslatır ve ince cam boruda yükselir.

1. Cıva – Cam

Cıvada:

Kohezyon baskındır.

Bu nedenle:

Cıva camı su kadar iyi ıslatmaz ve ince boruda alçalabilir.

1. Boru Kalınlığı

Kılcal boru inceldikçe:

Suyun yükselme miktarı artar.

1. Kılcallık Örnekleri

• Peçetenin suyu çekmesi • Kağıt havlunun suyu emmesi • Fitilin sıvıyı yukarı taşıması • Bitkilerde su taşınmasına katkı

1. Islanma

Adezyon > Kohezyon:

Sıvı yüzeyi daha iyi ıslatır.

Kohezyon > Adezyon:

Sıvı kendi içinde toplanmaya daha yatkındır.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Kütle → kg. • Ağırlık → N. • Kütle ≠ ağırlık. • Hacim → m³. • 1 mL = 1 cm³. • Özkütle → d = m / V. • Aynı madde parçalanırsa özkütle değişmez. • Kütle ve hacim madde miktarına bağlıdır. • Özkütle aynı koşullarda madde miktarına bağlı değildir. • m-V grafiğinin eğimi → özkütle. • Aynı hacimde d büyükse → m büyük. • Aynı kütlede d büyükse → V küçük. • Eşit hacimli karışımda → aritmetik ortalama kullanılabilir. • Eşit kütlede → doğrudan aritmetik ortalama kullanılmaz. • Benzer cisim büyüdükçe → dayanıklılık azalır. • Adezyon → farklı maddeler. • Kohezyon → aynı tür moleküller. • Yüzey gerilimi → kohezyonla ilişkilidir. • Sıcaklık artarsa yüzey gerilimi genellikle azalır. • Deterjan → yüzey gerilimini azaltır. • Su camda yükselir. • Kılcal boru inceldikçe yükselme artar.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Madde → kütle + hacim

Kütle → kg

Ağırlık → N

Hacim → m³

1 mL → 1 cm³

Özkütle → d = m/V

m-V grafiği → eğim = d

Aynı madde → d sabit

Dayanıklılık → kesit alanı / hacim

Adezyon → farklı

Kohezyon → aynı

Yüzey gerilimi → kohezyon

Deterjan → yüzey gerilimi ↓

Sıcaklık ↑ → yüzey gerilimi ↓

Kılcallık → ince boru

Su + cam → yükselir

Boru incelirse → yükselme artar