TYT Kimya Atom ve Periyodik Sistem Ders Notu

Atom ve Periyodik Sistem – Ders Notu

Atom Modelleri

• Dalton: Madde atomlardan oluşur. Atomun bölünemez olduğu görüşü günümüzde geçerli değildir.
• Thomson: Elektronu içeren “üzümlü kek” modeli.
• Rutherford: Çekirdeği ve atomun büyük bölümünün boşluk olduğunu ortaya koydu.
• Bohr: Elektronlar belirli enerji düzeylerinde bulunur.
• Modern atom teorisi: Elektronlar kesin yörüngeler yerine bulunma olasılıklarının yüksek olduğu orbitallerle açıklanır.

Atomun Temel Parçacıkları

• Proton: +1, çekirdekte, yaklaşık 1 akb.
• Nötron: 0, çekirdekte, yaklaşık 1 akb.
• Elektron: -1, çekirdek çevresinde, kütlesi çok küçüktür.

Elementin kimliğini proton sayısı belirler.

Atom Numarası ve Kütle Numarası

• Atom numarası Z = proton sayısı
• Kütle numarası A = proton + nötron
• Nötron = A - Z
• Nötr atomda proton = elektron

Örnek: Z=13 ve A=27 olan nötr atomda p=13, e=13, n=14.

İyon

• Elektron veren → katyon (+)
• Elektron alan → anyon (-)
• İyon yükü = proton - elektron

Örnek: 12 proton ve 10 elektron → +2 yüklü iyon.

İzotop

Aynı elementin proton sayıları aynı, nötron sayıları farklı atomlarıdır.

• Z aynı
• proton aynı
• nötron ve A farklı
• kimyasal özellikler büyük ölçüde benzer

Elektron Dağılımı ve Periyodik Konum

İlk 20 element için katman dağılımı kullanılabilir.

Örnek:

• Na: 2,8,1 → 3. periyot, 1A
• Mg: 2,8,2 → 3. periyot, 2A
• Cl: 2,8,7 → 3. periyot, 7A
• Ar: 2,8,8 → 3. periyot, 8A

Periyot → katman sayısı A gruplarında grup → son katmandaki elektron sayısı

Periyodik Sistemin Gelişimi

• Mendeleyev: elementleri özellik ve atom kütlelerinden yararlanarak düzenledi; bilinmeyen elementler için boşluk bıraktı.
• Moseley: elementlerin atom numarasına göre sıralanması gerektiğini gösterdi.
• Modern tablo: artan atom numarasına göre düzenlenir.

Önemli Gruplar

• 1A: Alkali metaller (H hariç)
• 2A: Toprak alkali metaller
• 7A: Halojenler
• 8A / 18. grup: Soy gazlar

Element Sınıfları

Metaller:

• iyi iletken
• genellikle parlak
• elektron verme eğiliminde

Ametaller:

• genellikle kötü iletken
• elektron alma veya ortaklaşa kullanma eğiliminde

Yarı metaller:

• metal ve ametal arası özellik
• yarı iletkenlik

Soy gazlar:

• kararlı elektron düzeni
• tepkime eğilimleri düşük

Periyodik Özellikler

Atom Yarıçapı

• Periyotta soldan sağa: azalır
• Grupta yukarıdan aşağıya: artar

İyonlaşma Enerjisi

• Elektron koparmak için gereken enerji
• Periyotta genel olarak artar
• Grupta genel olarak azalır

Elektronegatiflik

• Bağ elektronlarını çekme eğilimi
• Periyotta soldan sağa artar
• Grupta aşağı indikçe azalır
• En yüksek: F

İyon Yarıçapı

• Katyon, nötr atomundan genellikle küçüktür.
• Anyon, nötr atomundan genellikle büyüktür.

Sık Karıştırılanlar

• Z = proton, A = proton + nötron.
• İyonlaşmada proton değil elektron sayısı değişir.
• İzotop = aynı proton, farklı nötron.
• Periyot yatay, grup dikey.
• Atom yarıçapı ile iyonlaşma enerjisi genel olarak ters yönlü değişir.

Atom ve Periyodik Sistem Kısa Özeti

Atomun kimliği proton sayısıyla belirlenir. Nötr atomda proton ve elektron sayıları eşittir. İyonlarda elektron sayısı değişir; izotoplarda nötron sayısı değişir. Modern periyodik tablo atom numarasına göre sıralanır. Katman sayısı periyodu, A gruplarında değerlik elektronları grubu belirlemede kullanılır. Atom yarıçapı sola ve aşağıya; iyonlaşma enerjisi ile elektronegatiflik sağa ve yukarıya doğru artma eğilimindedir.