TYT Tarih Beylikten Devlete Osmanlı Çalışma Notu

Beylikten Devlete Osmanlı – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, Osmanlı Beyliği’nin kuruluşundan İstanbul’un fethine kadar olan süreci sınav öncesi hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. Osmanlı Beyliği’nin Kuruluş Ortamı

XIII. yüzyıl sonlarında:

• Türkiye Selçuklu Devleti zayıftı. • Anadolu’da siyasi birlik yoktu. • Bizans sınır bölgelerinde güç kaybediyordu. • Anadolu’da birçok Türk beyliği vardı.

1. İlk Yerleşim Alanları

Söğüt → kışlak

Domaniç → yaylak

1. Osman Bey

Osmanlı Beyliği’nin kurucusudur.

Başlıca gelişme: Koyunhisar Savaşı

1. Koyunhisar Savaşı – 1302

Taraflar: Osmanlı – Bizans

Kazanan: Osmanlı

Diğer adı: Bafeus

1. Orhan Bey

Başlıca gelişmeler:

• Bursa fethedildi. • İznik alındı. • İzmit alındı. • Karesioğulları Osmanlı’ya katıldı. • Rumeli’ye geçildi. • Yaya ve müsellem birlikleri kuruldu. • İlk Osmanlı medresesi açıldı.

1. Bursa – 1326

Bursa fethedildi ve önemli bir merkez hâline geldi.

1. İlk Osmanlı Medresesi

Yer: İznik

İlk önemli müderrislerden biri: Davud-i Kayseri

1. Yaya ve Müsellem

İlk düzenli Osmanlı askerî birliklerindendir.

1. Karesioğulları

Osmanlı’ya katılmasıyla:

• Donanma kazanıldı. • Denizcilik tecrübesi arttı. • Rumeli’ye geçiş kolaylaştı.

1. Çimpe Kalesi

Osmanlıların Rumeli’de elde ettiği önemli ilk üslerden biridir.

1. İskân Politikası

Anadolu’dan Türk nüfusun fethedilen Rumeli topraklarına yerleştirilmesidir.

Amaçları:

• Kalıcılık • Güvenlik • Üretim • Türk nüfusunu artırmak • Yeni fetihleri kolaylaştırmak

1. İstimâlet Politikası

Fethedilen yerlerde yerel halka hoşgörülü davranma politikasıdır.

• Dinî özgürlük • Can ve mal güvenliği • Yerel halkı yönetime bağlama

1. I. Murad

Başlıca gelişmeler:

• Edirne alındı. • Edirne başkent yapıldı. • Balkan fetihleri hızlandı. • Yeniçeri Ocağı kuruldu. • Pençik sistemi uygulandı. • I. Kosova Savaşı kazanıldı.

1. Sırpsındığı – 1364

Osmanlı – Haçlılar

Kazanan: Osmanlı

Sonuç: Balkanlardaki ilerleyiş güçlendi.

1. Çirmen – 1371

Osmanlı’nın Balkanlardaki hâkimiyetini artırdı.

1. I. Kosova – 1389

Taraflar: Osmanlı – Balkan ittifakı

Kazanan: Osmanlı

Önemli sonuç: I. Murad savaş sonrasında şehit oldu.

1. Pençik Sistemi

Savaş esirlerinin belirli bir bölümünün devlet hizmetine alınmasına dayanır.

Kapıkulu askerlerinin oluşumunda etkili oldu.

1. Yeniçeri Ocağı

• Padişaha bağlıdır. • Merkez ordusunun parçasıdır. • Düzenli ve sürekli askerlerden oluşur.

1. Yıldırım Bayezid

Başlıca gelişmeler:

• Anadolu Türk birliğini sağlama çalışmaları • İstanbul kuşatmaları • Anadolu Hisarı • Niğbolu Savaşı • Ankara Savaşı

1. Anadolu Hisarı

İstanbul kuşatmalarını desteklemek amacıyla Yıldırım Bayezid tarafından yaptırıldı.

1. Niğbolu Savaşı – 1396

Taraflar: Osmanlı – Haçlılar

Kazanan: Osmanlı

Sonuç: Balkan hâkimiyeti güçlendi.

1. Ankara Savaşı – 1402

Taraflar:

Osmanlı → Yıldırım Bayezid

Timur Devleti → Timur

Kazanan: Timur

Yıldırım Bayezid esir düştü.

1. Ankara Savaşı’nın Sonuçları

• Anadolu Türk birliği bozuldu. • Bazı beylikler yeniden kuruldu. • Merkezî otorite zayıfladı. • Şehzadeler arasında taht kavgası başladı. • Fetret Devri başladı.

1. Fetret Devri

Tarih: 1402-1413

Yıldırım Bayezid’in oğulları arasında taht mücadeleleri yaşandı.

1. Fetret Devri’nde Balkanların Korunması

Etkili olanlar:

• İskân • İstimâlet • Halkın Osmanlı düzenine alışması • Balkan devletlerinin birlik kuramaması

1. Çelebi Mehmet

Fetret Devri’ne son verdi.

1413’te siyasi birliği yeniden sağladı.

Bu nedenle: “İkinci kurucu”

1. Şeyh Bedrettin İsyanı

Çelebi Mehmet döneminde gerçekleşti.

1. II. Murad

Başlıca gelişmeler:

• Balkan mücadeleleri • Edirne-Segedin Antlaşması • Varna Savaşı • II. Kosova Savaşı

1. Varna Savaşı – 1444

Taraflar: Osmanlı – Haçlılar

Kazanan: Osmanlı

1. II. Kosova Savaşı – 1448

Taraflar: Osmanlı – Haçlılar

Kazanan: Osmanlı

Önemi: Haçlıların Osmanlı’yı Balkanlardan çıkarma ümidi büyük ölçüde sona erdi.

1. I. Kosova – II. Kosova

I. Kosova: 1389 → I. Murad

II. Kosova: 1448 → II. Murad

1. Tımar Sistemi

Devlete ait bazı toprakların vergi gelirlerinin sipahilere bırakılmasıdır.

Sipahi:

• Vergi toplar. • Cebelü yetiştirir. • Güvenliğe katkı sağlar.

Toprağın mülkiyeti devlete aittir.

1. Osmanlı’nın Fetih Politikası

Osmanlı genişlemesinde:

• Savaş • Gaza • Diplomasi • Evlilik • İskân • İstimâlet

birlikte kullanılabildi.

1. İstanbul’un Önemi

İstanbul:

• Anadolu ile Rumeli arasındaydı. • Boğazları kontrol ediyordu. • Ticaret yolları üzerinde bulunuyordu. • Bizans’ın başkentiydi.

1453’te II. Mehmet tarafından fethedildi.

1. Temel Kronoloji

1. Hükümdar Eşleştirmeleri

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Osman Bey → kurucu. • Söğüt → kışlak. • Domaniç → yaylak. • Koyunhisar → 1302. • Orhan Bey → Bursa + kurumsallaşma. • İlk Osmanlı medresesi → İznik. • Karesioğulları → denizcilik. • Çimpe → Rumeli’ye geçiş. • İskân → nüfus yerleştirme. • İstimâlet → hoşgörü. • I. Murad → Edirne + I. Kosova. • 1389 → I. Kosova. • Yıldırım Bayezid → Niğbolu + Ankara. • Anadolu Hisarı → Yıldırım Bayezid. • 1402 → Ankara. • Fetret Devri → 1402-1413. • Çelebi Mehmet → ikinci kurucu. • Şeyh Bedrettin → Çelebi Mehmet. • 1444 → Varna. • 1448 → II. Kosova. • II. Murad → Varna + II. Kosova. • Tımar → toprağın mülkiyeti değildir. • 1453 → İstanbul’un Fethi.

Son 2 Dakikalık Tekrar

Osman Bey → kurucu

1302 → Koyunhisar

Orhan Bey → Bursa + Karesi + Rumeli

1326 → Bursa

Çimpe → Rumeli

İskân → nüfus

İstimâlet → hoşgörü

I. Murad → Edirne + Yeniçeri + I. Kosova

1389 → I. Kosova

Yıldırım Bayezid → Niğbolu + Ankara

1396 → Niğbolu

1402 → Ankara

1402-1413 → Fetret

Çelebi Mehmet → ikinci kurucu

II. Murad → Varna + II. Kosova

1444 → Varna

1448 → II. Kosova

Tımar → vergi + asker + üretim

1453 → İstanbul