TYT Tarih Dünya Gücü Osmanlı Çalışma Notu

Dünya Gücü Osmanlı – Hızlı Tekrar

Bu çalışma notu, İstanbul’un fethinden Osmanlı’nın XVI. yüzyılda dünya gücü hâline gelmesine kadar olan temel gelişmeleri hızlıca tekrar etmek için hazırlanmıştır.

1. İstanbul’un Fethi – 1453

Osmanlı hükümdarı: II. Mehmet

Tarih: 29 Mayıs 1453

Sonuç: Bizans İmparatorluğu sona erdi.

1. Fetih Hazırlıkları

Fatih:

• Rumeli Hisarı’nı yaptırdı. • Büyük toplar döktürdü. • Donanmayı güçlendirdi. • Boğazların kontrolünü artırdı. • Gemileri karadan Haliç’e indirdi.

1. İstanbul’un Fethinin Sonuçları

• Bizans sona erdi. • İstanbul başkent oldu. • Anadolu-Rumeli bağlantısı güçlendi. • Boğazların denetimi Osmanlı’ya geçti. • Osmanlı’nın imparatorluk niteliği güçlendi. • Geleneksel çağ sınıflandırmasında Yeni Çağ başladı.

1. Fatih’in Karadeniz Politikası

Fatih:

• Amasra’yı aldı. • Sinop’u aldı. • Trabzon Rum İmparatorluğu’na son verdi. • Kırım Hanlığı’nı Osmanlı hâkimiyetine aldı.

1. Otlukbeli Savaşı – 1473

Taraflar:

Osmanlı → Fatih

Akkoyunlular → Uzun Hasan

Kazanan: Osmanlı

1. Otranto – 1480

Fatih döneminde İtalya’daki Otranto ele geçirildi.

Fatih’in ölümünden sonra Osmanlı hâkimiyeti kalıcı olmadı.

1. Fatih ve Merkezîleşme

Fatih:

• Merkezî otoriteyi güçlendirdi. • Devlet teşkilatını düzenledi. • Kanunname hazırlattı. • İstanbul’u siyasi ve ekonomik merkez hâline getirdi.

1. II. Bayezid

Dönemin önemli gelişmesi:

Cem Sultan Olayı

Cem Sultan Avrupa’ya geçti ve Avrupa devletleri tarafından Osmanlı’ya karşı siyasi baskı aracı olarak kullanıldı.

1. Yavuz Sultan Selim

Başlıca gelişmeler:

• Çaldıran • Turnadağ • Mercidabık • Ridaniye

1. Çaldıran Savaşı – 1514

Taraflar:

Osmanlı → Yavuz Sultan Selim

Safeviler → Şah İsmail

Kazanan: Osmanlı

Sonuç: Safevilerin Anadolu’daki etkisi sınırlandırıldı.

1. Turnadağ Savaşı – 1515

Taraflar:

Osmanlı – Dulkadiroğulları

Sonuç: Dulkadiroğulları Beyliği sona erdi.

1. Mercidabık Savaşı – 1516

Taraflar:

Osmanlı – Memlükler

Sonuç:

• Suriye Osmanlı’ya geçti. • Filistin Osmanlı’ya geçti. • Mısır yolu açıldı.

1. Ridaniye Savaşı – 1517

Taraflar:

Osmanlı – Memlükler

Sonuçları:

• Memlük Devleti sona erdi. • Mısır Osmanlı’ya geçti. • Hicaz Osmanlı nüfuzuna girdi. • Osmanlı’nın İslam dünyasındaki siyasi ağırlığı arttı.

1. Kanuni Sultan Süleyman

1520’de tahta çıktı.

Dönemi Osmanlı’nın:

• Kara • Deniz • Diplomasi • Hukuk

alanlarında en güçlü dönemlerinden biridir.

1. Belgrad – 1521

Belgrad fethedildi.

Sonuç: Orta Avrupa ve Macaristan yolu kolaylaştı.

1. Rodos – 1522

Rodos fethedildi.

Sonuç: Doğu Akdeniz güvenliği güçlendi.

1. Mohaç Savaşı – 1526

Taraflar:

Osmanlı – Macaristan

Kazanan: Osmanlı

Sonuç:

• Macar ordusu yenildi. • Macar Krallığı’nın siyasi yapısı çözüldü. • Osmanlı-Habsburg mücadelesi başladı.

1. I. Viyana Kuşatması – 1529

Kanuni Viyana’yı kuşattı.

Viyana alınamadı.

1. İstanbul Antlaşması – 1533

Taraflar:

Osmanlı – Avusturya

Önemi: Osmanlı’nın Avusturya karşısındaki siyasi üstünlüğünü gösteren hükümler içerdi.

1. Kapitülasyonlar

Kanuni döneminde Fransa’ya ticari ayrıcalıklar tanındı.

Amaçları:

• Habsburgları dengelemek • Fransa’yı Osmanlı’ya yakınlaştırmak • Akdeniz ticaretini canlandırmak

1. Osmanlı-Safevi Mücadelesi

Kanuni döneminde Safevilerle mücadele sürdü.

Osmanlı:

• Tebriz yönünde sefer yaptı. • Bağdat’ı aldı. • Irak’taki hâkimiyetini güçlendirdi.

1. Amasya Antlaşması – 1555

Taraflar:

Osmanlı – Safeviler

Önemi:

İki devlet arasındaki ilk resmî barış antlaşmasıdır.

1. Barbaros Hayreddin Paşa

Kanuni döneminin önemli denizcisidir.

Görevi: Kaptan-ı Derya

1. Preveze Deniz Savaşı – 1538

Osmanlı: Barbaros Hayreddin Paşa

Haçlı donanması: Andrea Doria

Kazanan: Osmanlı

Sonuç: Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğü güçlendi.

1. Cerbe Deniz Savaşı – 1560

Osmanlı donanması Haçlı donanmasını mağlup etti.

Sonuç: Akdeniz’de Osmanlı deniz üstünlüğü güçlendi.

1. Hint Deniz Seferleri

Temel rakip: Portekiz

Amaçlar:

• Baharat Yolu’nu korumak • Portekiz baskısını azaltmak • Müslüman devletlere yardım etmek • Kızıldeniz ve Basra Körfezi’ni korumak

1. Hint Deniz Seferlerinin Sonucu

Portekiz Hint Okyanusu’ndan tamamen çıkarılamadı.

Ancak Osmanlı:

• Kızıldeniz • Basra Körfezi • Yemen çevresinde

etkinliğini artırdı.

1. Zigetvar Seferi – 1566

Kanuni’nin son seferidir.

Kanuni sefer sırasında hayatını kaybetti.

1. II. Selim

Başlıca gelişmeler:

• Kıbrıs’ın fethi • İnebahtı Deniz Savaşı

Devlet yönetiminde Sokullu Mehmet Paşa etkiliydi.

1. Kıbrıs’ın Fethi – 1571

Kıbrıs Venedik’ten alındı.

Amaç:

• Doğu Akdeniz güvenliği • Ticaret yollarının korunması • Venedik etkisinin azaltılması

1. İnebahtı Deniz Savaşı – 1571

Osmanlı donanması Haçlı donanmasına yenildi.

• Osmanlı donanması ağır kayıp verdi. • Donanma kısa sürede yeniden kuruldu. • Kıbrıs Osmanlı’da kaldı.

1. Sokullu Mehmet Paşa

Önemli projeleri:

• Don-Volga Kanal Projesi • Süveyş Kanal Projesi • Marmara-Karadeniz Kanal Projesi

Amaçlar:

• Ticaret yollarını geliştirmek • Ulaşımı kolaylaştırmak • Osmanlı’nın stratejik gücünü artırmak

1. Don-Volga Kanal Projesi

Amaç:

Karadeniz ile Hazar Denizi’ni birbirine bağlamak

Hedefler:

• Orta Asya Türkleriyle bağlantı • Rusya’nın güneye yayılmasını sınırlama • Ticaret yollarını geliştirme

1. Süveyş Kanal Projesi

Amaç:

Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlamak

Hedefler:

• Hint Okyanusu’na ulaşımı kolaylaştırmak • Portekiz’e karşı mücadele • Baharat ticaretini geliştirmek

1. Osmanlı’nın Dünya Gücü Olduğunun Göstergeleri

• Üç kıtada toprak • Akdeniz’de güçlü donanma • Avrupa siyasetine müdahale • Orta Doğu ve Kuzey Afrika hâkimiyeti • Önemli ticaret yollarının kontrolü

1. Temel Kronoloji

1. Hükümdar Eşleştirmeleri

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• Anadolu Hisarı → Yıldırım Bayezid. • Rumeli Hisarı → Fatih. • 1453 → İstanbul. • 1473 → Otlukbeli. • Uzun Hasan → Otlukbeli. • Cem Sultan → II. Bayezid. • Şah İsmail → Çaldıran. • 1514 → Çaldıran. • 1515 → Turnadağ. • Turnadağ → Dulkadiroğulları. • 1516 → Mercidabık. • Mercidabık → Suriye + Filistin. • 1517 → Ridaniye. • Ridaniye → Memlüklerin sonu. • 1521 → Belgrad. • 1522 → Rodos. • 1526 → Mohaç. • 1529 → I. Viyana. • 1533 → İstanbul Antlaşması. • 1538 → Preveze. • Barbaros → Preveze. • 1555 → Amasya. • 1560 → Cerbe. • 1566 → Zigetvar. • 1571 → Kıbrıs + İnebahtı. • Don-Volga → Karadeniz-Hazar. • Süveyş → Akdeniz-Kızıldeniz.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1453 → İstanbul

Fatih → İstanbul + Otlukbeli

1473 → Otlukbeli

II. Bayezid → Cem Sultan

Yavuz → doğu ve güney

1514 → Çaldıran

1515 → Turnadağ

1516 → Mercidabık

1517 → Ridaniye

Kanuni → dünya gücü

1521 → Belgrad

1522 → Rodos

1526 → Mohaç

1529 → Viyana

1533 → İstanbul Antlaşması

1538 → Preveze

Barbaros → Preveze

1555 → Amasya

1560 → Cerbe

1566 → Zigetvar

1571 → Kıbrıs + İnebahtı

Don-Volga → Karadeniz-Hazar

Süveyş → Akdeniz-Kızıldeniz