TYT Türkçe Cümlede Anlam Konu Anlatımı

Cümlede Anlam

Cümlede anlam konusu, bir cümlenin taşıdığı temel yargıyı ve bu yargının hangi anlam ilişkileriyle kurulduğunu inceler. TYT’de doğrudan tanım sorularından çok, verilen cümlenin ne anlattığını doğru yorumlama becerisi ölçülür.

1. Cümlenin Temel Yargısı

Bir cümlede asıl verilmek istenen düşünceye temel yargı denir.

1. Öznel Yargı

Kişiden kişiye değişebilen, kanıtlanması mümkün olmayan yargılardır.

1. Nesnel Yargı

Doğruluğu veya yanlışlığı kanıtlanabilen yargılardır.

1. Neden – Sonuç

Bir olayın hangi nedenle gerçekleştiğini bildiren cümlelerdir.

1. Amaç – Sonuç

Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını bildiren cümlelerdir.

1. Neden – Sonuç ile Amaç – Sonuç Farkı

1. Koşul – Sonuç

Bir durumun gerçekleşmesinin başka bir şarta bağlı olduğunu anlatır.

1. Karşılaştırma

İki veya daha fazla varlık ya da durumun benzerlik, farklılık veya üstünlük bakımından karşılaştırılmasıdır.

Sık kullanılan ifadeler: daha en kadar gibi göre

1. Benzetme

Bir varlığın veya durumun başka bir varlığa benzer yönüyle anlatılmasıdır.

Burada çocuk, cesaret yönünden aslana benzetilmiştir.

1. Tanım Cümlesi

Bir kavramın “nedir?” sorusuna cevap veren cümlelerdir.

1. Açıklama Cümlesi

Bir düşünceyi daha anlaşılır hâle getiren cümlelerdir.

1. Örneklendirme

Bir düşünceyi somutlaştırmak için örnek verilmesidir.

1. Kesinlik

Bir durumun gerçekleştiğinin veya gerçekleşeceğinin kesin biçimde ifade edilmesidir.

1. Olasılık

Bir durumun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin kesin olmadığını bildirir.

Sık kullanılan ifadeler: belki olabilir muhtemelen sanırım

1. Tahmin

Bir duruma ilişkin eldeki belirtilerden hareketle öngörüde bulunmaktır.

1. Çıkarım

Verilen bilgilerden hareketle doğrudan söylenmeyen bir sonuca ulaşmaktır.

1. Varsayım

Gerçek olmayan veya gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmeyen bir durumu geçici olarak gerçek kabul etmektir.

Sık kullanılan ifadeler: diyelim ki tut ki varsayalım farz edelim

1. Öneri

Bir kişiye ne yapması gerektiğini belirten cümlelerdir.

1. Tavsiye

Bir konuda yararlı olacağı düşünülen davranışı bildiren cümlelerdir.

Öneri ve tavsiye TYT sorularında çoğu zaman birbirine yakın anlamda kullanılabilir.

1. Uyarı

Bir tehlikeye, yanlışa veya olumsuz sonuca karşı dikkat çekilir.

1. Eleştiri

Bir kişi, eser veya durumun olumlu ya da olumsuz yönlerini değerlendiren cümlelerdir.

1. Öz Eleştiri

Kişinin kendi davranışlarını veya eksiklerini değerlendirmesidir.

1. Beğeni

Bir kişi, eser veya durumun olumlu yönünü bildiren cümledir.

1. Yakınma

Bir durumdan duyulan rahatsızlığın dile getirilmesidir.

1. Sitem

Bir kişinin yaptığı veya yapmadığı bir davranıştan dolayı duyulan kırgınlığın dile getirilmesidir.

1. Yakınma – Sitem Farkı

1. Pişmanlık

Kişinin yaptığı bir davranıştan dolayı üzülmesidir.

1. Hayıflanma

Gerçekleşmeyen veya kaçırılan bir durumdan duyulan üzüntüdür.

1. Özlem

Geçmişte kalan veya uzakta bulunan bir kişi, yer ya da duruma duyulan hasreti bildirir.

1. Şaşırma

Beklenmeyen bir durum karşısında duyulan şaşkınlığı ifade eder.

1. Küçümseme

Bir kişi veya durumun değersiz ya da yetersiz görülmesidir.

1. Azımsama

Bir miktarın yetersiz bulunduğunu bildirir.

1. Abartma

Bir durumun olduğundan daha fazla veya daha az gösterilmesidir.

1. Ön Yargı

Bir kişi veya durum hakkında henüz gerçekleşmeden olumlu ya da olumsuz hüküm vermektir.

1. Beklenti

Bir durumun gelecekte gerçekleşeceğinin umulmasıdır.

1. Gerçekleşmiş Beklenti

Beklenen durumun gerçekleştiğini anlatır.

1. Gerçekleşmemiş Beklenti

Beklenen durumun gerçekleşmediğini anlatır.

1. Kesinlik – Olasılık Farkı

1. Doğrudan Anlatım

Bir kişinin sözünün değiştirilmeden aktarılmasıdır.

1. Dolaylı Anlatım

Bir kişinin sözünün anlamı korunarak başka bir kişi tarafından aktarılmasıdır.

1. Cümleler Arası Anlam İlişkisi

İki cümle:

• aynı düşünceyi • karşıt düşünceleri • neden-sonuç ilişkisini • açıklama ilişkisini • örnekleme ilişkisini

taşıyabilir.

1. Anlamca Yakın Cümleler

Farklı sözcüklerle aynı veya çok yakın düşünceyi anlatan cümlelerdir.

1. Anlamca Çelişen Cümleler

Birbirine karşıt yargılar taşıyan cümlelerdir.

1. Cümlenin İletisi

Cümlede verilmek istenen temel düşüncedir.

1. Örtülü Anlam

Cümlede doğrudan söylenmeyen ancak kullanılan bazı sözcüklerden çıkarılabilen anlamdır.

1. “Yine” Sözcüğünde Örtülü Anlam

1. “Artık” Sözcüğünde Örtülü Anlam

1. “Hâlâ” Sözcüğünde Örtülü Anlam

1. Cümlede Kesin Çıkarım

1. Cümlede Yorum Yaparken

Sık Karıştırılan Noktalar

• Neden-sonuç ile amaç-sonuç aynı değildir. • Koşul cümlesinde sonuç bir şarta bağlıdır. • Öznel yargı kanıtlanamaz, nesnel yargı kanıtlanabilir. • Olasılık ile kesinlik birbirinden ayrılmalıdır. • Tahmin ile ön yargı aynı değildir. • Yakınmada durumdan şikâyet, sitemde kişiye yönelik kırgınlık vardır. • Pişmanlık yapılan bir davranıştan, hayıflanma yapılmayan veya kaçırılan durumdan duyulan üzüntüdür. • Küçümseme nitelikle, azımsama miktarla ilgilidir. • Eleştiri olumlu da olumsuz da olabilir. • Örtülü anlam doğrudan söylenmez ancak cümleden çıkarılır. • “Kesin çıkarım” sorularında yorum yapılmamalıdır. • Anlamca yakın cümlelerde sözcükler değil, temel düşünce karşılaştırılır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce cümlenin temel yargısını belirle.
2. “Neden?”, “hangi amaçla?”, “hangi koşulla?” sorularını gerektiğinde kullan.
3. Cümlede kişisel değerlendirme olup olmadığına bak.
4. “Belki, olabilir” gibi ifadelerde olasılığı kontrol et.
5. “Keşke” bulunan cümlelerde pişmanlık veya hayıflanma ayrımına dikkat et.
6. “de, yine, artık, hâlâ” gibi sözcüklerde örtülü anlamı ara.
7. Anlamca yakın cümle sorularında ifadeleri değil, ana düşünceyi karşılaştır.
8. “Kesin olarak çıkarılır” sorularında cümlede olmayan bilgiyi ekleme.

Konu Özeti

Öznel: Kişisel, kanıtlanamaz

Nesnel: Kanıtlanabilir

Neden-sonuç: Bir olayın sebebi vardır

Amaç-sonuç: Bir eylemin amacı vardır

Koşul: Sonuç bir şarta bağlıdır

Karşılaştırma: İki unsur karşılaştırılır

Tanım: Bir kavramın ne olduğu açıklanır

Olasılık: Gerçekleşme ihtimali vardır

Çıkarım: Verilen bilgiden sonuç çıkarılır

Varsayım: Gerçek olmayan durum geçici olarak gerçek kabul edilir

Öneri: Ne yapılması gerektiği söylenir

Yakınma: Şikâyet

Sitem: Kırgınlık

Pişmanlık: Yapılandan üzülme

Hayıflanma: Yapılmayandan üzülme

Küçümseme: Nitelik bakımından değersiz görme

Azımsama: Miktarı yetersiz bulma

Örtülü anlam: Doğrudan söylenmeyen ancak cümleden çıkarılan anlam