TYT Türkçe Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri; cümlede anlamı belirginleştirmek, düşünceler arasındaki ilişkiyi göstermek, okumayı kolaylaştırmak ve yanlış anlamaları önlemek amacıyla kullanılır.

TYT’de sorular genellikle bir noktalama işaretinin görevini belirleme, boş bırakılan yere uygun işareti getirme veya yanlış kullanılan işareti bulma biçiminde gelir.

1. Nokta (.)

Nokta, tamamlanmış cümlelerin sonuna konur.

1. Kısaltmalarda Nokta

Bazı kısaltmaların sonunda nokta kullanılır.

Ancak kurum ve kuruluş adlarının kısaltmalarında genellikle nokta kullanılmaz.

1. Sıra Sayılarında Nokta

Rakamla yazılan sıra sayılarını göstermek için kullanılabilir.

1. Tarihlerde Nokta

Gün, ay ve yılı rakamla ayırmak için nokta kullanılabilir.

1. Saatlerde Nokta

Saat ile dakika arasına nokta konur.

1. Virgül (,)

Virgülün en yaygın görevi eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmaktır.

1. Sıralı Cümlelerde Virgül

Birbiri ardınca sıralanan cümleleri ayırabilir.

1. Ara Söz ve Ara Cümlelerde Virgül

Cümlenin anlamını tamamlayan ancak temel yapının dışında kalan ara sözler virgülle ayrılabilir.

1. Hitaplardan Sonra Virgül

1. Tekrarlanan Kelimelerde Virgül

Kabul veya ret bildiren tekrarlı ifadelerden sonra kullanılabilir.

1. Anlam Karışıklığını Önleyen Virgül

Virgül, anlam karışıklığını önlemek amacıyla kullanılabilir.

1. Virgülün Kullanılmadığı Yerler

Bağlaçlarla bağlanan eş görevli kelimelerin arasına genellikle virgül konmaz.

1. Noktalı Virgül (;)

İçinde virgül bulunan grupları birbirinden ayırmak için kullanılır.

1. Ögeleri Virgülle Ayrılmış Sıralı Cümlelerde Noktalı Virgül

Birbiriyle ilişkili ancak kendi içinde virgül bulunan bölümleri ayırabilir.

1. İki Nokta (:)

Kendisinden sonra açıklama veya örnek gelecek cümlenin sonuna konur.

1. Açıklamadan Önce İki Nokta

1. Doğrudan Konuşmadan Önce İki Nokta

Konuşma veya alıntıdan önce kullanılabilir.

1. Üç Nokta (...)

Tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılır.

1. Söylenmek İstenmeyen Bölümlerde Üç Nokta

Bir sözün veya alıntının bazı bölümlerinin çıkarıldığını gösterebilir.

1. Duyguyu Güçlendiren Üç Nokta

Sözün devamını okuyucunun tamamlamasının istendiği durumlarda kullanılabilir.

1. Soru İşareti (?)

Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.

1. Soru Sözcüğü Bulunan Her Cümlede Soru İşareti Olmaz

Cümle doğrudan soru değilse soru işareti kullanılmaz.

1. Kesin Olmayan Bilgilerde Soru İşareti

Kesinliği bilinmeyen tarih veya bilgilerde yay ayraç içinde kullanılabilir.

1. Ünlem İşareti (!)

Sevinç, korku, şaşırma, öfke, acıma gibi güçlü duyguların anlatıldığı cümlelerin sonuna konur.

1. Seslenmelerde Ünlem

1. Kısa Çizgi (-)

Satır sonuna sığmayan kelimeler hecelerine ayrılırken kullanılır.

Ayrıca kök ve ekleri göstermek amacıyla kullanılabilir.

1. Aralık Bildiren Kısa Çizgi

İki sayı, tarih veya kavram arasında “ile, ila, -den -e” anlamı verebilir.

1. Uzun Çizgi (—)

Konuşma çizgisi olarak kullanılır.

Yazıda karşılıklı konuşmaların başına konur.

1. Tırnak İşareti (“ ”)

Başka bir kişiden veya yazıdan aynen aktarılan sözleri göstermek için kullanılır.

1. Özel Olarak Vurgulanan Sözlerde Tırnak

Bir kelime veya ifade özel olarak belirtilmek istendiğinde kullanılabilir.

1. Eser Adlarında Tırnak

Cümle içinde özellikle belirtilmek istenen eser adları tırnak içine alınabilir.

1. Tek Tırnak İşareti (‘ ’)

Tırnak içindeki bir sözün içinde yeniden tırnak kullanılması gerektiğinde tek tırnak kullanılabilir.

1. Yay Ayraç ( )

Cümlenin yapısıyla doğrudan bağlantılı olmayan açıklamalar için kullanılır.

1. Yay Ayraç İçinde Ek Bilgi

1. Tiyatro Metinlerinde Yay Ayraç

Kişilerin hareketlerini veya durumlarını belirtmek amacıyla kullanılabilir.

1. Köşeli Ayraç [ ]

Yay ayraç içinde tekrar ayraç kullanılması gerektiğinde tercih edilebilir.

Ayrıca aktarılan metne sonradan eklenen açıklamalarda kullanılabilir.

1. Kesme İşareti (’)

Özel adlara gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır.

1. Kurum ve Kuruluş Adlarında Kesme

1. Özel Adlara Gelen Yapım Eklerinde Kesme

Özel adlara gelen yapım ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.

1. Kısaltmalarda Kesme

Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.

1. Sayılara Gelen Eklerde Kesme

Rakamla yazılmış sayılara gelen ekleri ayırmak için kullanılır.

1. Eğik Çizgi (/)

Tarihlerin yazımında kullanılabilir.

Adreslerde bazı bölümleri ayırmak için kullanılabilir.

Matematikte bölme ve kesir anlamında da kullanılabilir.

1. Ters Eğik Çizgi (\)

Özellikle bilişim alanında dizin ve dosya yollarını ayırmak amacıyla kullanılabilir.

TYT’de diğer noktalama işaretlerine göre çok daha seyrek karşımıza çıkar.

1. Nokta ile Virgül Arasındaki Fark

1. Virgül ile Noktalı Virgül Arasındaki Fark

1. İki Nokta ile Noktalı Virgül Arasındaki Fark

1. İki Nokta ile Üç Nokta Arasındaki Fark

1. Soru İşareti ile Ünlem İşareti

Soru işareti soru bildiren cümlede, ünlem güçlü duygu veya seslenmelerde kullanılır.

1. Tırnak ile Kesme İşaretini Karıştırma

1. TYT’de Sık Sorulan Noktalama Kalıpları

Sık Karıştırılan Noktalar

• Her virgül görülen yerde noktalı virgül kullanılamaz. • Noktalı virgül özellikle içinde virgül bulunan grupları ayırmada kullanılır. • İki noktadan sonra çoğunlukla açıklama veya örnek gelir. • Üç nokta tamamlanmamış veya eksiltilmiş anlatımı gösterir. • Soru sözcüğü bulunan her cümle soru cümlesi değildir. • Ünlem yalnız şaşırma değil, korku, sevinç, öfke ve seslenme için de kullanılabilir. • Konuşma çizgisi uzun çizgidir. • Tırnak alıntıyı, kesme ise çoğunlukla ek ayrımını gösterir. • Özel adlara gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır. • Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz. • Kısaltmalara ve rakamlara gelen bazı ekler kesmeyle ayrılır. • İkilemelerin arasına virgül konmaz. • “ve, veya, ya da” gibi bağlaçların çevresinde gereksiz virgül kullanılmamalıdır.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce cümlenin tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol et.
2. Bir sıralama varsa virgülü düşün.
3. Grupların kendi içinde virgül bulunuyorsa noktalı virgülü kontrol et.
4. Ardından açıklama veya örnek geliyorsa iki noktaya bak.
5. Söz tamamlanmamışsa üç noktayı düşün.
6. Gerçek bir soru olup olmadığını kontrol et.
7. Güçlü duygu veya seslenme varsa ünlemi değerlendir.
8. Doğrudan alıntı varsa tırnak işaretini kontrol et.
9. Ek bilgi varsa yay ayracı düşün.
10. Özel ad, kısaltma veya rakama gelen eklerde kesme kullanımını kontrol et.

Konu Özeti

Nokta: Tamamlanmış cümle

Virgül: Eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, ara sözler

Noktalı virgül: İçinde virgül bulunan grupları ayırma

İki nokta: Açıklama ve örnek

Üç nokta: Tamamlanmamış veya eksiltilmiş anlatım

Soru işareti: Soru cümlesi

Ünlem: Duygu ve seslenme

Kısa çizgi: Aralık, kök-ek gösterimi, satır sonu

Uzun çizgi: Konuşma

Tırnak: Doğrudan alıntı

Yay ayraç: Ek açıklama

Kesme: Özel ad, kısaltma ve rakamlara gelen bazı ekleri ayırma

Eğik çizgi: Tarih, adres ve kesir gibi kullanımlar