TYT Kimya Kimya Her Yerde Ders Notu

Kimya Her Yerde – Ders Notu

Temizlik Maddeleri

Sabun: yağ asidi tuzu, bazik.

Deterjan: sentetik temizleyici, sert suda etkili.

Sabun biyolojik olarak kolay bozunur.

Çamaşır suyu: NaClO çözeltisi, bazik, renk açar, mikrop öldürür.

Kireç çözücü: asidik.

Tuz ruhu: HCl çözeltisi.

Lavabo açıcı: NaOH, bazik.

Cam temizleyici: NH₃, bazik.

Sirke ve limon tuzu: asidik.

Yağ çözen → bazik. Kireç çözen → asidik.

Örnek: Kireç (CaCO₃) + asit → tuz + H₂O + CO₂.

Sabun

R–COONa (R: uzun zincir).

Yağ + 3NaOH → 3 R–COONa + gliserin

1 mol yağ : 3 mol NaOH.

Katı sabun NaOH ile, sıvı sabun KOH ile üretilir.

Örnek: 0,2 mol yağ → 0,6 mol NaOH → 24 g (NaOH: 40 g/mol).

Temizleme Mekanizması

Hidrofil baş: suyu sever (polar).

Hidrofob kuyruk: yağı sever (apolar).

Hidrofob kuyruklar yağa, hidrofil başlar suya yönelir; misel oluşur ve kir uzaklaşır.

Sert Su

Ca²⁺ ve Mg²⁺ fazladır.

Sabun + sert su → çözünmeyen sabun (çökelek), köpürme azalır.

Deterjan sert suda çökelek oluşturmaz.

Geçici sertlik kaynatmayla giderilir: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃ + H₂O + CO₂.

Deterjan ve Çevre

Fosfatlı deterjan alg çoğalmasına neden olabilir.

Biyolojik olarak bozunabilen ve fosfatsız ürünler tercih edilir.

Çamaşır Suyu Güvenliği

Asitli temizleyici ve amonyakla karıştırılmaz (zehirli gaz).

Seyreltme örneği: %5’lik 100 g + 400 g su → 5/500 = %1.

İçme suyu ppm düzeyinde klorla dezenfekte edilir.

pH ve Temizlik Ürünleri

Asidik: tuz ruhu, kireç çözücü, sirke, limon tuzu.

Bazik: sabunlu su, çamaşır suyu, lavabo açıcı, amonyaklı cam temizleyici.

Fenolftalein bazda pembe, asitte renksiz.

Gıda Katkı Maddeleri

E kodu ile gösterilir.

Koruyucu: sodyum benzoat (E211), tuz, şeker, sirke.

Antioksidan: askorbik asit (E300).

Asitlik düzenleyici: sitrik asit (E330).

Tatlandırıcı: aspartam (E951), sakarin.

Renklendirici, aroma verici, kıvam artırıcı.

Miktar sınırı vardır; etiket okunmalıdır.

Gıda Saklama

Buzdolabı, dondurucu, kurutma, tuzlama, şekerleme, vakum, konserve.

Açıkta oda sıcaklığında bırakmak bozulmayı hızlandırır.

Örnek: %10’luk 2 kg salamura → 200 g tuz.

Kozmetik

Şampuan: cilt pH’ına yakın.

Diş macunu: hafif bazik, asitleri nötrleştirir, flor içerir.

Krem: emülsiyon.

Parfüm: etil alkol + esans.

İlaç

Etken madde ilacın etkisini verir.

Aspirin: asetilsalisilik asit (ağrı kesici).

Antiasit: Mg(OH)₂, NaHCO₃.

Antibiyotik: bakteriye karşı etkili, virüse etkisiz; yarım bırakılmaz.

Doz ve süreye uyulur; son kullanma tarihi kontrol edilir; başkasının ilacı kullanılmaz.

Örnek: Mg(OH)₂ + 2HCl → MgCl₂ + 2H₂O; 0,05 mol Mg(OH)₂ → 0,1 mol HCl.

Ambalaj ve Geri Dönüşüm

Cam, plastik, metal, kâğıt.

Plastik = polimer, doğada çok uzun sürede bozunur.

Geri dönüşüm atığı azaltır, doğal kaynağı ve enerjiyi korur.

Tehlike Simgeleri

Alev → yanıcı.

Alevli daire → oksitleyici.

Patlayan bomba → patlayıcı.

Gaz tüpü → basınçlı gaz.

Aşındırıcı simge → korozif.

Kuru kafa → zehirli.

Ünlem → tahriş edici, zararlı.

Ölü balık ve ağaç → çevre için tehlikeli.

Yeşil Kimya

Atığı azaltmak, yenilenebilir hammadde, biyobozunur ürün, enerji verimliliği.

Geçmiş TYT Soru Kalıpları

• temizlik maddeleri ve pH,
• sabun, sert su ve deterjan,
• sabunun yapısı ve misel,
• gıda katkı maddeleri,
• ilaç ve kozmetik bilinçli kullanımı,
• tehlike simgeleri,
• geri dönüşüm ve çevre,
• günlük hayat hesapları.

Sık Karıştırılanlar

• Sabun bazik, kireç çözücü asidik.
• Sert suyu Ca²⁺ ve Mg²⁺ yapar.
• Antibiyotik virüse etki etmez.
• Çamaşır suyu bazik çözeltidir.
• Alevli daire oksitleyici, alev yanıcı.
• Temizlik ürünleri karıştırılmaz.

Kısa Özet

Ürünün etken maddesini ve asit-baz özelliğini belirle. Sabun bazik, sert suda çöker; deterjan çökelek yapmaz. Çamaşır suyunu asitle karıştırma. Gıda katkısının amacını bil. Antibiyotik bakteriye etkilidir. Hesaplarda önce çözünen kütlesini bul.