TYT Türkçe Edat, Bağlaç ve Ünlem Konu Anlatımı

Edat, Bağlaç ve Ünlem

Edat, bağlaç ve ünlemler tek başlarına genellikle sınırlı anlam taşıyan ancak cümle içinde önemli görevler üstlenen sözcük türleridir.

TYT’de bu konuda özellikle “ile, yalnız, ancak, gibi, kadar, için” sözcüklerinin görevleri, bağlaçların cümleden çıkarılması, “de/da” ve “ki” bağlaçları ile ünlemlerin anlam özellikleri sorulur.

1. Edat Nedir?

Tek başına tam bir anlam taşımayan, başka sözcüklerle birlikte kullanılarak aralarında çeşitli anlam ilişkileri kuran sözcüklere edat (ilgeç) denir.

Başlıca edatlar:

gibi kadar için göre doğru karşı rağmen beri dolayı ötürü üzere dek değin ile

1. “Gibi” Edatı

En sık benzetme anlamı kurar.

Ancak bağlama göre başka anlamlar da oluşturabilir.

1. “Kadar” Edatı

Karşılaştırma, ölçü veya yaklaşık miktar anlamı oluşturabilir.

1. “İçin” Edatı

Amaç, neden, özgülük veya karşılık gibi anlamlar oluşturabilir.

1. “Göre” Edatı

Karşılaştırma, görüş veya uygunluk anlamı kurabilir.

1. “Rağmen” Edatı

Beklenenin tersine gerçekleşme anlamı oluşturur.

1. “Dolayı / Ötürü” Edatları

Neden bildirir.

1. “Doğru” Edatı

Yön bildirebilir.

Burada “doğru” hareketin yönünü belirtmektedir.

1. “Karşı” Edatı

Yönelme, karşıtlık veya ilişki anlamı oluşturabilir.

1. “Beri” Edatı

Başlangıç zamanından bugüne kadar geçen süreyi bildirir.

1. “Dek / Değin” Edatları

Bir zaman veya yer sınırı bildirir.

1. “Üzere” Edatı

Amaç, koşul veya yaklaşma anlamı kurabilir.

1. “İle” Sözcüğü

“İle” hem edat hem bağlaç görevinde kullanılabilir.

1. “İle”nin Ek Biçimi

“İle” sözcüğü ekleşebilir.

1. Bağlaç Nedir?

Sözcükleri, söz gruplarını veya cümleleri birbirine bağlayan sözcüklere bağlaç denir.

Başlıca bağlaçlar:

ve ile ama fakat ancak lakin çünkü de / da ki veya ya da yahut hem... hem ne... ne ya... ya ister... ister

1. “Ve” Bağlacı

Eş görevli sözcükleri veya cümleleri bağlar.

1. “Ama / Fakat / Lakin / Ancak” Bağlaçları

Genellikle karşıtlık veya beklenmeyen durum bildirir.

1. “Çünkü” Bağlacı

Neden-sonuç ilişkisi kurar.

İkinci bölüm ilk yargının nedenini açıklar.

1. “De / Da” Bağlacı

Cümleye ekleme, benzerlik veya pekiştirme anlamı katabilir.

1. Bağlaç “de/da” ile Bulunma Hâl Eki “-de/-da”

1. Bağlaç “de/da” Örneği

“de” çıkarıldığında temel yargı devam eder.

1. “Ki” Bağlacı

Cümleleri veya yargıları birbirine bağlar.

1. Bağlaç “ki” – İlgi Zamiri “-ki”

1. “Veya / Ya Da / Yahut”

Seçenek veya tercih bildirir.

1. “Hem... Hem” Bağlacı

Birden fazla özelliğin veya durumun birlikte bulunduğunu gösterir.

1. “Ne... Ne” Bağlacı

İki unsuru olumsuzluk ilişkisiyle bağlar.

1. “Ya... Ya” Bağlacı

Seçenek bildirir.

1. “İster... İster” Bağlacı

İki veya daha fazla seçeneğin sonucu değiştirmediğini gösterebilir.

1. Bağlaçların Cümleden Çıkarılması

Bağlaçlar çoğu zaman cümleden çıkarıldığında temel yargıyı tamamen bozmaz ancak anlam ilişkisi zayıflar veya değişir.

1. Edat – Bağlaç Ayrımı

Edat: Sözcükler arasında anlam ilişkisi kurar.

Bağlaç: Sözcükleri veya cümleleri birbirine bağlar.

1. “Ancak” Sözcüğünün Görevleri

“Ancak” cümleye göre bağlaç veya zarf görevinde kullanılabilir.

1. “Yalnız” Sözcüğünün Görevleri

“Yalnız” sözcüğü cümleye göre sıfat, zarf veya bağlaç olabilir.

1. Ünlem Nedir?

Sevinme, korku, şaşırma, üzüntü, acıma, öfke, seslenme gibi duygu ve durumları anlatan sözcüklere ünlem denir.

Başlıca ünlemler:

ah of ey hey vah aman oh yaşasın eyvah

1. Duygu Bildiren Ünlemler

1. Seslenme Bildiren Ünlemler

Seslenme anlamı taşıyan ifadeler ünlem değeri kazanabilir.

1. Ünlem Sözcüğü Olmayan Sözcükler de Ünlem Değeri Kazanabilir

Cümlenin tonuna göre farklı türdeki sözcükler ünlem değeri kazanabilir.

1. Ünlem ile Ünlem İşareti Aynı Şey Değildir

Ünlem bir sözcük türüdür.

“!” ise noktalama işaretidir.

1. Edatların Cümleye Kattığı Başlıca Anlamlar

• benzetme • karşılaştırma • amaç • neden • yön • karşıtlık • süre • görüş • yaklaşık miktar

1. Bağlaçların Kurduğu Başlıca İlişkiler

• ekleme • karşıtlık • neden • seçim • sıralama • birliktelik • olumsuzluk

1. “İçin”de Amaç – Neden Ayrımı

1. “Gibi”de Benzetme – Yaklaşıklık Ayrımı

1. “Kadar”da Karşılaştırma – Sınır Ayrımı

1. Aynı Cümlede Edat ve Bağlaç Bulunabilir

Ali ile Mehmet → “ile” bağlaç

sınav için → “için” edat

1. Aynı Cümlede Bağlaç ve Ünlem Bulunabilir

eyvah → ünlem

ama → bağlaç

1. Edat Sorularında Temel Yöntem

1. Bağlaç Sorularında Temel Yöntem

1. TYT’de Sık Sorulan Kalıplar

Sık Karıştırılan Noktalar

• Edat anlam ilişkisi kurar; bağlaç sözcük veya cümleleri bağlar. • “İle” her zaman edat değildir. • “Ali ile Mehmet”te “ile” bağlaçtır. • “Kalem ile yazdı”da “ile” edattır. • “de/da” bağlacı ayrı yazılır. • Bulunma hâl eki “-de/-da” bitişik yazılır. • Bağlaç “ki” ayrı yazılır. • İlgi zamiri “-ki” bitişik yazılır. • “Yalnız” her zaman bağlaç değildir. • “Ancak” her zaman bağlaç değildir. • “İçin” amaç veya neden anlamı kurabilir. • Ünlem sözcük türü, ünlem işareti ise noktalama işaretidir.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. Önce sözcüğün cümledeki görevini belirle.
2. Başka sözcükler arasında anlam ilişkisi kuruyorsa edatı düşün.
3. Sözcükleri veya cümleleri bağlıyorsa bağlacı düşün.
4. Duygu, seslenme veya tepki bildiriyorsa ünlemi düşün.
5. “İle” yerine “ve” getirilebiliyor mu kontrol et.
6. “de/da”nın ayrı mı bitişik mi yazıldığına bak.
7. “ki”nin bir ismin yerini mi tuttuğunu, yoksa cümleleri mi bağladığını belirle.
8. “yalnız” ve “ancak” sözcüklerini anlamına göre değerlendir.
9. Edatın cümleye kattığı anlamı ayrıca belirle.

Konu Özeti

Edat: Sözcükler arasında anlam ilişkisi kurar.

Başlıca edatlar: gibi, kadar, için, göre, rağmen, dolayı, ötürü, doğru, karşı, beri, dek, değin, üzere, ile

Bağlaç: Sözcükleri, söz gruplarını veya cümleleri bağlar.

Başlıca bağlaçlar: ve, ama, fakat, ancak, çünkü, de/da, ki, veya, ya da, yahut

Ünlem: Duygu, tepki veya seslenme bildirir.

Başlıca ünlemler: ah, of, eyvah, hey, ey, aman, oh, yaşasın