Konu Anlatımı / Ders Notu
YDT Arapça Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) Ders Notu
YDT Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) dil bilgisi tabloları ve sınav notları.
YDT Arapça – Mastarlar ve Türemiş İsimler Ders Notu
Hızlı Karşılaştırma Tablosu
| Fiil | Mastar | İsm-i fâil | İsm-i mef‘ûl | Temel anlam | |---|---|---|---|---| | كَتَبَ | كِتابةٌ | كاتِبٌ | مَكْتوبٌ | yazma / yazan / yazılmış | | قَرَأَ | قِراءةٌ | قارِئٌ | مَقْروءٌ | okuma / okuyan / okunmuş | | دَرَسَ | دِراسةٌ | دارِسٌ | مَدْروسٌ | inceleme / inceleyen / incelenmiş | | حَفِظَ | حِفْظٌ | حافِظٌ | مَحْفوظٌ | koruma / koruyan / korunmuş | | نَظَّمَ | تَنْظيمٌ | مُنَظِّمٌ | مُنَظَّمٌ | düzenleme / düzenleyen / düzenlenmiş | | أَعْلَنَ | إِعْلانٌ | مُعْلِنٌ | مُعْلَنٌ | açıklama / açıklayan / açıklanmış | | أَرْسَلَ | إِرْسالٌ | مُرْسِلٌ | مُرْسَلٌ | gönderme / gönderen / gönderilmiş | | أَنْتَجَ | إِنْتاجٌ | مُنْتِجٌ | مُنْتَجٌ | üretim / üreten / üretilmiş | | تَعَلَّمَ | تَعَلُّمٌ | مُتَعَلِّمٌ | — | öğrenme / öğrenen | | اسْتَخْدَمَ | اسْتِخْدامٌ | مُسْتَخْدِمٌ | مُسْتَخْدَمٌ | kullanma / kullanan / kullanılan |
Mastar eylemi adlandırırken ism-i fâil eylemi yapanı, ism-i mef‘ûl etkilenen öğeyi niteler. Aynı kök dil bilgisel görevi aynılaştırmaz.
Bablar ve Mastarlar
II. bab «فَعَّلَ → تَفْعيل»: تَنْظيم، تَطْوير، تَدْريب، تَسْجيل. III. bab «فاعَلَ → مُفاعَلَة»: مُشارَكَة، مُناقَشَة، مُساهَمَة. IV. bab «أَفْعَلَ → إِفْعال»: إِرْسال، إِنْتاج; «أَقامَ → إِقامَة» illetli biçimdir. V. bab «تَفَعَّلَ → تَفَعُّل»: تَعَلُّم، تَطَوُّر. VI. bab «تَفاعَلَ → تَفاعُل»: تَعاوُن. VII. bab «انْفَعَلَ → انْفِعال»: انْطِلاق. VIII. bab «افْتَعَلَ → افْتِعال»: احْتِرام، اخْتِيار، اتِّخاذ. X. bab «اسْتَفْعَلَ → اسْتِفْعال»: اسْتِخْدام، اسْتِقْبال، اسْتِخْراج، اسْتِمْرار.
İsm-i Fâil Kalıpları
Yalın üçlü fiilde **فاعِل**: كاتِب، قارِئ، دارِس، باحِث، حافِظ. Türemiş bablarda **مُفَعِّل** (مُعَلِّم، مُنَظِّم), **مُفاعِل** (مُشارِك، مُساهِم), **مُفْعِل** (مُعْلِن), **مُتَفَعِّل** (مُتَعَلِّم), **مُتَفاعِل** (مُتَعاوِن), **مُسْتَفْعِل** (مُسْتَخْدِم، مُسْتَثْمِر) gibi kalıplar görülür. «مُشارِكونَ» merfû erkek çoğul, «مُشارِكاتٌ» merfû kadın çoğuldur.
İsm-i Mef‘ûl Kalıpları
Üçlü fiilde **مفعول**: مَكْتوب، مَقْروء، مَحْفوظ، مَفْهوم، مَفْتوح، مَقْبول. Türemiş fiillerde **مُفَعَّل** (مُنَظَّم، مُحَدَّد، مُسَجَّل), **مُفْعَل** (مُعْلَن، مُرْسَل، مُنْتَج), **مُسْتَفْعَل** (مُسْتَخْدَم) gibi örüntüler bulunur. «الخطابُ مُرْسَلٌ» mektup gönderilmiştir; «المُرْسِلُ» göndericidir; «الإِرْسالُ» gönderme eylemidir.
Edatlar, Mastar Tamlamaları ve İrap
«إلى تطويرِ الخدماتِ» ifadesinde «تطويرِ» mecrûr mastardır, «الخدماتِ» muzafun ileyhtir. «بعدَ إعدادِ التقريرِ» örneğinde «إعدادِ» bir zarfın ardından gelen eylem adıdır. Cümle görevine göre ism-i fâil ve ism-i mef‘ûl merfû, mansup veya mecrûr olabilir: «هو باحِثٌ», «رأيتُ باحِثًا», «تحدّثتُ مع باحِثٍ». Yani türemiş isim diye her zaman damme alacağı düşünülmemelidir.
Ayırt Edici Soru Kategorileri
Birinci tip doğrudan kök sorusudur: «ما مصدرُ دَرَّبَ؟» → «تدريب». İkinci tip cümle tamamlama sorusudur: «تحتاجُ الجامعةُ إلى دراسةٍ جديدةٍ». Üçüncü tip kişi ve nesne ayrımıdır: «مُعَلِّمٌ» öğreten, «مُتَعَلِّمٌ» öğrenen; «مُتَرْجِمٌ» çevirmen, «مُتَرْجَمٌ» çevrilmiş. Dördüncü tip cinsiyet/sayı uyumudur: «الطالبانِ مقبولانِ», «النتائجُ مُعْلَنَةٌ».
Soru Çözüm Adımları
- İstenen sözcük türünü Türkçe ve Arapça etiketle belirle.
- Üçlü/köklü babı ve önek-soneklerini saptamaya çalış.
- Türkçede “-ma/-me” mastarı, “-an/-en” fâili, “-mış/-miş” mef‘ûlü çağrıştırır.
- «إلى / من / بعد» varsa cer veya tamlama ilişkisini kontrol et.
- İkili ve çoğul ekleriyle dişil uyumu gözden geçir.
- Kök aynı diye birden fazla şıkkı otomatik doğru sayma; görevler farklı olabilir.
Kısa Özet
- Mastar = eylemin adı; ism-i fâil = yapan; ism-i mef‘ûl = etkilenen.
- Üçlüde ism-i fâil فاعل, ism-i mef‘ûl مفعول kalıbındadır.
- Mastarlar III. babda مُفاعلة, II. babda تفعيل, X. babda استفعال gibi kalıplar alır.
- Edatlar mecrûr mastar, izafet ise muzaf-muzafun ileyh ilişkisi doğurur.
- Türemiş isimlerde dişil, ikil ve çoğul eklerini bağlama göre kullan.
- Aynı kökten farklı bab veya farklı sözcük türleri yakın anlamlı görünse de birbirlerinin yerine geçmez.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YDT Arapça Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YDT Arapça Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YDT Arapça Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YDT Arapça Mastarlar ve Türemiş İsimler (المصدر واسم الفاعل واسم المفعول) - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.