Konu Anlatımı / Ders Notu
YDT Rusça Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller Konu Anlatımı
YDT Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller konu anlatımı, kurallar ve örnek çözümler.
YDT Rusça – Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller
Konu Özeti
Rusçada **причастие** (sıfat-fiil) bir ismi fiil kökenli nitelikle açıklar: «человек, читающий книгу» = kitap okuyan kişi. **Деепричастие** (zarf-fiil) ise temel yüklemle aynı özneye bağlı yan eylemi bildirir: «Читая книгу, он делал заметки» = kitap okurken not aldı. Sınavlarda etken–edilgen anlam, zaman/tür, hâl uyumu ve iki eylemin özne ortaklığı birlikte değerlendirilir.
1. Şimdiki zaman etken sıfat-fiiller
Devam eden veya eşzamanlı eylemi yapan kişi/nesneyi belirtir. «Читать» → «читающий»; «писать» → «пишущий»; «говорить» → «говорящий»; «работать» → «работающий»; «идти» → «идущий»; «стоять» → «стоящий». Örnek: «Девушка, пишущая письмо» (mektup yazan kız); «студенты, разговаривающие в коридоре» (koridorda konuşan öğrenciler). Tam biçim nitelediği isimle cinsiyet, sayı ve hâl yönünden uyuşur.
2. Geçmiş zaman etken sıfat-fiiller
Eylemi yapmış veya geçmişte yapmakta olan özneyi niteler. «Написать» → «написавший» (yazmış); «прийти» → «пришедший» (gelmiş); «прочитать» → «прочитавший» (okumuş); «помочь» → «помогший» (yardım etmiş); «разработать» → «разработавший» (geliştirmiş). «Я познакомился с автором, написавшим роман» = romanı yazmış yazarla tanıştım. «С автором» yaratılan romanın nesnesi değil, sıfat-fiilin nitelediği kişidir; bu nedenle «написавшим» творительный eril biçimindedir.
3. Geçmiş edilgen sıfat-fiiller
Eylemi yapanı değil, eylemden etkilenen ismi niteler: «книга, купленная вчера» (dün satın alınmış kitap), «дом, построенный в прошлом году» (geçen yıl inşa edilmiş ev), «письмо, отправленное утром» (sabah gönderilmiş mektup), «документы, подписанные директором» (müdürce imzalanmış belgeler), «статья, опубликованная в журнале» (dergide yayımlanmış makale). Etken «переведший роман» çeviriyi yapan kişiyi, edilgen «переведённый роман» çevrilmiş eseri niteler.
4. Şimdiki edilgen sıfat-fiiller
Devam eden edilgen sürece işaret eder: «обсуждаемый вопрос» (tartışılmakta olan konu), «проверяемые данные» (kontrol edilen veriler), «изучаемая проблема» (incelenen sorun). «Вопрос, обсуждаемый на заседании сейчас» ifadesinde «сейчас» devam eden eylemi pekiştirir. Geçmiş tamamlanmış sonuç için «обсуждённый вопрос» gibi geçmiş edilgen biçim görülebilir. YDT sorularında zaman zarfına dikkat et.
5. Tam biçimde sıfat uyumu
Sıfat-fiiller tam biçimde sıfat gibi çekimlenir. Eril yalın: «читающий студент»; dişil yalın: «читающая студентка»; çoğul yalın: «читающие студенты»; canlı eril винительный: «вижу читающего студента»; datif çoğul: «помогли работающим студентам»; instrumental: «говорили с читающим профессором»; prepositional: «о книге, переведённой на русский язык». Boşluğu yalnız kökten değil nitelediği adın hâlinden çöz.
6. Kısa edilgen biçimle yüklem
Tam edilgen sıfat-fiil bir ismi nitelerken kısa biçim cümlenin yüklemi olabilir. «Подписанный документ» = imzalanmış belge; «документ подписан» = belge imzalanmıştır. «Статья опубликована», «письмо отправлено», «документы подготовлены», «вопрос решён». «Документы были подготовлены вовремя» cümlesinde «были» sonrası kısa çoğul «подготовлены» gerekir; tam sıfat-fiil «подготовленные» bu görevde yanlıştır.
7. Bitmemiş tür zarf-fiiller
**Несовершенный вид** genellikle ana eylemle eşzamanlı süreç bildirir. «Читая» okurken, «работая» çalışırken, «слушая» dinlerken, «говоря» konuşurken, «проверяя» kontrol ederken, «возвращаясь» dönerken, «готовясь» hazırlanırken. Örnek: «Читая книгу, она делала заметки» = okuma ve not alma aynı zamanda sürer. Zarf-fiil çekimsizdir; kişinin cinsiyetine ve sayısına göre değişmez.
8. Bitmiş tür zarf-fiiller
**Совершенный вид** çoğunlukla ana olaydan önce tamamlanan eylemi bildirir. «Прочитав» okuyup bitirdikten sonra, «написав» yazdıktan sonra, «сравнив» karşılaştırdıktan sonra, «открыв» açtıktan sonra, «закончив» bitirdikten sonra, «услышав» duyunca, «вернувшись» geri döndükten sonra, «оказавшись» kendini bir durumda bulunca. «Написав письмо, он отправил его» önce yazma, sonra gönderme sırasını gösterir. Bitmiş tür, konuşmada bağlama bağlı olarak başka zaman ilişkileri de taşıyabilir; sınavda cümlenin anlamına bakılır.
9. Ortak özne ilkesi
Zarf-fiilin yaptığı eylem ana yüklemin öznesine ait olmalıdır: «Проверяя данные, исследователь заметил ошибку» doğrudur; kontrol eden de fark eden de araştırmacıdır. Özne farklıysa sıradan «когда, после того как, потому что» yan cümleleri daha uygun olur. «Читая статью, мне стало интересно» gibi kişisel öznesi belirsiz kurgularla karıştırma. «Прочитав статью, студент сделал конспект» açık ve güvenli yapıdır.
Sık Karıştırılan Noktalar
- «Читающий» okuyan kişi; «читаемый» okunan metin.
- «Написавший» yazmış kişi; «написанный» yazılmış eser.
- «Подписанный документ» tam biçim; «документ подписан» kısa yüklem.
- «Опубликованная статья» dişil yalın; «в опубликованной статье» prepositional.
- «Вижу читающего студента» canlı eril винительный; «читающий студент» yalın.
- «Читая» okurken; «прочитав» okuduktan sonra.
- «Возвращаясь» dönmekteyken; «вернувшись» döndükten sonra.
- Zarf-fiilin öznesi ana yüklemin öznesiyle aynı olmalıdır.
- «Работающим участникам» datif çoğul; «работающими участниками» instrumental çoğul.
- «Вопрос обсуждаемый сейчас» süreç, «вопрос обсуждён» tamamlanmış sonuçtur.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
**1.** Boşluk bir ismi mi niteliyor, yoksa cümleye ikinci bir eylem mi ekliyor? **2.** İsim niteliyorsa kimin yaptığına ve kimin etkilendiğine göre etken-edilgen ayrımı yap. **3.** Nitelediği ismin cinsiyet, sayı ve hâlini bul; tam sıfat-fiili aynı biçime getir. **4.** Kısa edilgen yüklemde «был/была/было/были» ile uyumu kontrol et. **5.** Zarf-fiilde iki eylemin öznesinin aynı olduğunu doğrula. **6.** Eylem devam ederken mi («читая»), tamamlandıktan sonra mı («прочитав») gerçekleşiyor? **7.** Seçeneği tam cümlede okuyarak zaman sırası ve dil bilgisini son kez denetle.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Şimdiki/geçmiş etken sıfat-fiil biçimlerini tanımak.
- Şimdiki/geçmiş edilgen sıfat-fiilleri doğru kullanmak.
- Sıfat-fiili nitelediği isimle hâl ve cinsiyet açısından eşleştirmek.
- Tam edilgen sıfat-fiil ile kısa edilgen yüklemi ayırt etmek.
- Eşzamanlı ve önce tamamlanmış zarf-fiilleri anlamak.
- Zarf-fiilin ana yüklemle ortak özne zorunluluğunu uygulamak.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YDT Rusça Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YDT Rusça Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YDT Rusça Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YDT Rusça Sıfat-Fiiller ve Zarf-Fiiller - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene