Konu Anlatımı / Ders Notu
Okuduğunu Anlama ve Çıkarım — Ders Notu
YÖKDİL Fen Bilimleri okuma soruları: bilgi, gerekçe, çıkarım, bilimsel ihtiyat ve soru çözme.
Üç soru tipi
**Doğrudan bilgi (easy):** Metin hangi cihazın, nerede ve ne amaçla kullanıldığını açıkça söyler. What, where, which procedure kalıpları görülür. İlgili cümlenin doğru parafrazı seçilir.
**Gerekçe (medium):** Why did researchers measure, control or compare something? Araştırmanın yöntemini açıklayan neden bulunur. Yöntem, karıştırıcı etkeni azaltmak, ölçüm kalitesini sınamak veya sonuçların kapsamını değerlendirmek için kullanılabilir.
**Çıkarım (hard):** Which conclusion is supported? What cannot be inferred? Bulguyla birlikte sınırlama okunur; yeni varsayım eklenmez. Metnin desteklediğinden güçlü, kesin veya evrensel yargı yanlış olabilir.
Metnin dört parçasını bul
- Araştırma sorusu: Hangi bilimsel sorun inceleniyor?
- Yöntem: Hangi ölçüm veya karşılaştırma yapılıyor?
- Bulgu: Hangi değer artmış, azalmış veya değişmemiş?
- Sınır: Hangi koşullar henüz test edilmemiş veya başka açıklamalara açık?
Bu parçaları belirlemek, seçeneklerde metnin söylemediği bir nedeni veya sonuç ölçütünü yakalamayı kolaylaştırır. Aynı gözlemden birden fazla açıklama çıkıyorsa, metindeki araştırmacılar daha çok veri isteyebilir. Bu belirsizlik bir kusur değil bilimsel yöntemin doğal parçasıdır.
Bilimsel İngilizce karşılıklar
- **suggests:** düşündürür; **proves:** kanıtlar.
- **associated with:** ilişkilidir; **caused by:** nedeninden kaynaklanır.
- **can influence:** etkileyebilir; **always determines:** daima belirler.
- **under tested conditions:** test edilen koşullarda.
- **requires further study:** ek çalışma gerektirir.
- **could not establish:** belirleyemedi/kanıtlayamadı.
- **was observed:** gözlemlendi.
- **independent validation:** bağımsız doğrulama.
- **confounding factor:** karıştırıcı etken.
- **measurement error:** ölçüm hatası.
- **sample size:** örneklem büyüklüğü.
- **within the range:** aralık içinde.
- **cannot be inferred:** çıkarılamaz.
- **not necessarily:** mutlaka değil.
- **rather than:** -den ziyade.
- **moreover / however:** dahası / ancak.
Deneysel kontrol nasıl yorumlanır?
Serada bitkilere farklı tuz derişimi uygulanırken sıcaklığın aynı tutulması, sıcaklık farkının sonucu açıklama ihtimalini düşürür. İki güneş panelinin aynı teknik özellikte olup birinin temizlenmesi, üretim farkının kirlenmeyle ilişkilendirilmesini kolaylaştırır. Bir mikroplastik analizinde boş kontrol kullanmak laboratuvardan kaynaklı kirlilik olasılığını sınar. Bunlar sonuçta mutlak kesinlik oluşturmaz; fakat alternatif açıklamaları azaltır.
Gözlemsel araştırma ve genelleme
Bir koy, bir orman veya bir yılın verileri özel koşulları yansıtabilir. Kıyı koyunda rüzgâr sonrası su sıcaklığı katmanlarının karışması gözlenirse, aynı etkinin bütün okyanuslarda her mevsim aynı olması gerektiği kanıtlanmaz. Kent bahçelerinde tozlayıcı çeşitliliği ile çiçek türü arasında ilişki bulunabilir; bahçe alanı ve çevre yapılaşması da değişiyorsa ilişki tek nedene indirgenemez.
**Model doğrulama:** Eğitim verisi, model parametrelerini belirler. Bağımsız test verisi, modelin yeni gözlemler için çalışıp çalışmadığını sınar. Farklı teleskop görüntülerindeki doğruluğun düşmesi, eğitim performansının tüm koşullara taşınamayabileceğini gösterir.
**Dolaylı ölçüm:** Tortudaki mikroplastik parçacıkları doğrudan örnekten sayılabilir. Buna rağmen nehir boyunca günlük taşınan toplam miktar için su akışı gibi ek bilgiler gerekir. Ölçülmüş bir büyüklükten ölçülmemiş toplamı doğrudan çıkarmamak gerekir.
En çok hata yapılan yorumlar
- Birlikte değişimi tek nedene bağlamak.
- Kontrol grubunun ne için kullanıldığını gözden kaçırmak.
- “May”, “appears”, “suggests” ifadelerini kesin sonuç saymak.
- Sadece aynı bilimsel sözcük geçtiği için bir şıkkı doğru görmek.
- Deneyde hiç ölçülmemiş üretim, hastalık veya saha verimini varsaymak.
- Tek sahadaki sonuçları bütün bölgelere yaymak.
- Olumsuz kökü görmeyip metinde doğru olan şıkkı seçmek.
- Cihazın belli aralıkta doğrulanmasını her aralıkta geçerli saymak.
- Tek bir ölçümü genel eğilim yerine koymak.
- Metindeki zaman sırasını veya nicelik ifadesini ters çevirmek.
Olumsuz soru kökü kontrolü
Which cannot be concluded? sorusunda desteklenen dört ifadenin arasındaki metin dışı kesin iddiayı bulman gerekir. “What was not measured?” sorusunda ise eksik değişkeni belirle. Özellikle saha verimi, toplam kütle akışı, klinik etki veya bütün dünya ölçeğindeki sonuçların ölçülüp ölçülmediğine bak. “Not measured” ile “measured and found absent” farklı durumlardır.
Çözümün son kontrolü
Seçilen şıktaki özne doğru mu? Artış veya azalış yönü aynı mı? Miktar ve zaman sınırı korunmuş mu? Olasılık kesinliğe dönüştürülmüş mü? Sonuç gerçekten metinden geliyor mu? Bunlardan biri bozulmuşsa şık teknik açıdan gerçekçi olsa bile metin sorusuna cevap değildir.
Kısa Özet
Önce soru kökünü tanı, sonra metindeki kanıt cümlesini bul. Bilgi sorusunda doğru parafraz, gerekçe sorusunda yöntem-amaç ilişkisi, çıkarım sorusunda bilimsel ihtiyat seçilir. Neden-sonuç, sınırlama, nicelik, zaman ve genellenebilirlik en önemli kontrol noktalarıdır. Ölçülmeyen sonucu varsayma; metnin ifade etmediği kesinliği ekleme.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
YÖKDİL İngilizce - Fen Bilimleri Okuduğunu Anlama ve Çıkarım - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
YÖKDİL İngilizce - Fen Bilimleri Okuduğunu Anlama ve Çıkarım - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
YÖKDİL İngilizce - Fen Bilimleri Okuduğunu Anlama ve Çıkarım - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
YÖKDİL İngilizce - Fen Bilimleri Okuduğunu Anlama ve Çıkarım - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene
Bu notu bu sayfada ücretsiz okuyabilirsin. PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.