12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Giriş İlk Örneklerden Günümüze Türkçenin Önemli Sözlükleri - Zor Test | Türk Dili ve Edebiyatı

Ders: Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite: Giriş
Konu: İlk Örneklerden Günümüze Türkçenin Önemli Sözlükleri
Test türü: Zor Test

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Üç araştırmacı sırasıyla (I) Türkçenin ilk sözlüğünde dil bilgisi ve ağız özelliklerini, (II) Kuman Türklerinin tarihî sözlü edebiyat ürünlerini, (III) elektronik ortamda bütün söz varlığını tek veri tabanında sorgulamayı amaçlıyor. Hangi kaynak sıralaması üç gereksinimi de karşılar?

Soru 2 / 20

Bir sergide şu bilgi kartları hazırlanmıştır: I. 1072–1074: Kâşgarlı’nın sözlüğünün yazılışı. II. 12. yüzyıl: Mukaddimetü’l-Edeb’de Harezm malzemesi. III. 14. yüzyıl sonları: Ali Şir Nevaî’nin Türkçe-Farsça karşılaştırması. IV. 15. yüzyıl: Codex Cumanicus’un Kuman derlemeleri. Hangi kartlar yer değiştirmiştir?

Soru 3 / 20

Bir derleme çalışmasında kaynakların tarihi ve coğrafyası birlikte belirtiliyor: I. Kuzey Karadeniz/Kuman–14. yüzyıl sonları, II. Harezm Türkçesi–12. yüzyıl, III. Çağatay/Türkçe-Farsça–15. yüzyıl. Bu notların eserlere doğru bağlandığı sıra hangisidir?

Soru 4 / 20

Sözlükçülük tarihi üzerine yazılan aşağıdaki paragraflardan hangisi farklı dönemlere ait iki bilgiyi doğru neden–sonuç bağıyla ilişkilendirir?

Soru 5 / 20

Bir öğrenci “Divanü Lugati’t-Türk’te yaklaşık dokuz bin söz vardır; yazı dili kurallarıyla ağızların ses özellikleri ele alınır ve toplulukların yaşantısı anlatılır.” diyor. Öğrenci bu üç bilgiye dayanarak hangi yargıya ulaşamaz?

Soru 6 / 20

Üç afiş hazırlanacaktır: “Yazarın işi / nüsha bulucunun işi”, “ilk sözlük / dönüm noktası”, “telaffuz / bütünleşik sorgulama”. Her afişte soldan sağa yazılması gereken ikililerin tümünü doğru veren seçenek hangisidir?

Soru 7 / 20

Bir kaynakça üzerinde şu düzenlemeler yapılıyor: (1) “Redhouse – Lehce-i Osmani” kaydı düzeltiliyor. (2) “Ahmed Vefik Paşa – Kamus-ı Türkî” kaydı düzeltiliyor. (3) “Şemseddin Sami – Müntahabat-ı Türkiyye” kaydı düzeltiliyor. Kitaptaki yazar–eser bilgilerine göre sırasıyla hangi eserler yazılmalıdır?

Soru 8 / 20

Kâşgarlı Mahmud’un hazırladığı sözlük ile Türkçe Sözlük’ün “çaruk/çarık” maddelerini inceleyen biri şu sonuçları yazıyor: I. Her ikisi de kelimeyi açıklama amacı taşır. II. Tarihî madde atasözü yoluyla dönemin yaşamına ışık tutar. III. Güncel maddede birden fazla kullanım yer alır. IV. Bu örnek, Türkçedeki bütün kelimelerin bugün dört anlamlı olduğunu ispatlar. Hangi sonuçlar desteklenir?

Soru 9 / 20

Bir öğrenci aşağıdaki olayları birbirine bağlayan bir zaman şeridi hazırlıyor: (A) Türkçe Sözlük’ün ilk baskısı, (B) Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kuruluşu, (C) TDK’de bilişim yoluyla sözlük erişiminin başlaması, (D) Büyük Türkçe Sözlük’ün erişime açılması. Hangisi olayları ve yılları doğru sırayla verir?

Soru 10 / 20

Bir okulda dört araştırma önerisi vardır: I. Muhâkemetü’l Lugateyn ile Türkçe-Farsça karşılaştırmasını incelemek, II. Mukaddimetü’l-Edeb ile Harezm Türkçesi malzemesini araştırmak, III. Codex Cumanicus ile Kuman sözlü ürünlerini incelemek, IV. Kamus-ı Türkî ile 1072’de Araplara Türkçe öğretme girişimini incelemek. MEB kitabına göre hangi öneri değiştirilmelidir?

Soru 11 / 20

Bir ansiklopedi maddesinde şu cümleler var: “Kâşgarlı, Türk topluluklarının dil ve yaşayışına ilişkin uzun süre malzeme topladı. Eserini 1074’te tamamladı. Günümüze gelen tek nüshayı Ali Emiri buldu.” Bu bilgilerden sanatçı–eser ilişkisi bakımından en güçlü çıkarım hangisidir?

Soru 12 / 20

Bir öğretmen iki araştırma sorusu soruyor: “Yazılı kaynakta Türk topluluklarının ağızlarına ait ses ayrımları nelerdir?” ve “Kuzey Karadeniz’deki Kuman Türklerinin sözlü edebiyatından neler derlenmiştir?” Öğrencinin iki soruyu farklı kaynaklara yönlendirme gerekçesi ne olmalıdır?

Soru 13 / 20

Bir öğrenci “Kamus-ı Türkî, Türkçenin ilk sözlüğüdür; bu nedenle 18. yüzyıldan sonra hazırlanan sözlükler ona kaynaklık etmiştir.” diyor. Bilgileri kitaba uygun hâle getiren düzeltme hangisidir?

Soru 14 / 20

İki araştırma ekibi sözlüklerin kullanım amacı konusunda tartışmaktadır. Ekip A “Bir kelimenin örnek söylenişi için Sesli Türkçe Sözlük kullanmalıyız.”, Ekip B “Sözlükteki kelimelerin parmak alfabesiyle gösterimi Güncel Türkçe Sözlük yazılımına eklenmiştir.” diyor. Hangi değerlendirme doğrudur?

Soru 15 / 20

Bir karşılaştırmada şu üç eserin farklı katkıları belirtiliyor: I. Divanü Lugati’t-Türk, Türk toplulukları ve Türkçenin zenginliği; II. Muhâkemetü’l Lugateyn, Türkçe-Farsça karşılaştırması ve Türkçe bilinci; III. Kamus-ı Türkî, daha sonraki sözlüklere kaynaklık etme. Bu üç bilgi hangi yargıyı birlikte destekler?

Soru 16 / 20

Bir bibliyografyada “12. yüzyıl – Ali Şir Nevaî – Türkçe/Farsça”, “15. yüzyıl – Zemahşerî – Harezm”, “14. yüzyıl sonu – Codex Cumanicus – Kuman/Kıpçak” kayıtları bulunmaktadır. Bilgiler kitapla uyumlu hâle getirilirken ne yapılmalıdır?

Soru 17 / 20

Kitabın “çaruk/çarık” tablosuna dayanarak bir öğrenci şu çıkarımları yapıyor: I. Bir kelimenin kayıt altına alınması dilin geçmişini incelemeye yardımcı olur. II. Atasözleri tarihî bir kelimenin kullanım bağlamına ışık tutabilir. III. Güncel sözlük maddelerinde bir kelimenin farklı alanlardaki anlamları görülebilir. IV. İki madde sözcük hakkında aynı tür bilgi ve aynı sayıda anlam vermek zorundadır. Hangileri gerekçelendirilebilir?

Soru 18 / 20

Bir öğrenci araştırmasının üç bölümünü şöyle adlandırıyor: (I) İlk sözlüğün yazarının toplulukları dolaşarak veri toplaması; (II) Türkçeden Türkçeye sözlüklerin gelişiminde Kamus-ı Türkî’nin etkisi; (III) Elektronik sözlüklerde bütün söz varlığını birlikte sorgulama. Bu bölümlere yerleştirilecek doğru özel bilgiler hangisidir?

Soru 19 / 20

Bir tarih çizelgesinde aşağıdaki yargılar yer alıyor: I. 1074, Divanü Lugati’t-Türk’ün tamamlandığı yıldır. II. 1932, Türkçe Sözlük’ün ilk basım yılıdır. III. 1945, Türk Dili Tetkik Cemiyetinin kurulduğu yıldır. IV. 2008, Büyük Türkçe Sözlük’ün açıldığı yıldır. Çizelge en az hangi iki yargı düzeltilirse kaynakla uyumlu olur?

Soru 20 / 20

Sözlüklerin geçmişle bugün arasında köprü kurduğunu anlatan bir yazı için dört kanıt öneriliyor: I. Divanü Lugati’t-Türk’ün atasözü ve kültür bilgileri taşıması, II. Türkçe Sözlük’ün değişen söz varlığını baskılarda yansıtması, III. Güncel kaynakların farklı kullanım ve söylenişleri göstermesi, IV. Sözlüklerde bulunan kelimelerin tarih boyunca hiç değişmediğinin varsayılması. Hangi kanıtlar yazının savını tutarlı biçimde destekler?